Tbilisis kulturisa da turizmis koncefcia

Сomentários

Transcrição

Tbilisis kulturisa da turizmis koncefcia
KTbilisis meria
Tbilisis meriis kulturisa da sportis saqalaqo
samsaxuri
kulturis gadarCenis fondi
P
qalaq Tbilisis kulturisa da
turizmis
koncefcia.
Tbilisi
2004
2
winasityvaoba
A2002
wels
romelic
saqarTveloSi
muSaobda
imyofeboda
angariSze
qarTuli
evrosabWos
kulturis
eqspertTa
jgufi,
politikis
Sesaxeb.
eqspertTa mier warmodgenil rekomendaciebSi mwvaved warmoCinda kulturis
politikis araswori marTvis problema.
2003 wlis 26 ivliss Tbilisis meriaSi gamarTul forumze damtkicda
debuleba
da
Seiqmna
q.
Tbilisis
strategiuli
ganviTarebis
gegmis
SemmuSavebeli sabWo. (qalaq Tbilisis sakrebulos 2003 wlis 20 ivnisis dadgenileba
# 53 – debulebis proeqtis `q. Tbilisis strategiuli ganviTarebis gegmis SemuSavebis
procesis Sesaxeb~ SeTanxmebaze).
sabWos
dadgenilebiT
meriis
samsaxurebs
strategiuli gegmebis SemuSaveba,Mmagram
SemuSavebuli
daevalaT
Sesabamisi
dedaqalaqs dRemde ara aqvs
erTiani strategiuli gegma, Sesabamisad Tbiliss ar gaaCnia
kulturis ganviTarebis grZelvadiani strategia.
am
problemis
gadasawyvetad
pirveli
nabiji gadaidga
2004 wels
qalaq Tbilisis meriis kulturisa da sportis saqalaqo samsaxuris mier,
romelmac daafinansa kulturis gadarCenis fondis programa `q. Tbilisis
ganviTarebis strategiuli gegmisaTvis kulturisa da
turizmis politikis
koncefciis Seqmna.~
proeqtis gansaxorcieleblad Seiqmna avtorTa interdisciplinaruli
jgufi. Catarda sociologiuri kvlevebi.
proeqtis mimdinareobas monitorings uwevda
politikis departamentis
evrosabWos kulturis
S T A G E Project xelmZRvaneli dorina bodea.
winamdebare dokumenti, rogorc saqarTvelos realobaSi urbanuli
kulturis politikis saerTaSoriso standartebis SesabamisiK analizis
pirveli
mcdeloba,
wardgenilia
evrosabWos
kulturis
departamentSi.
avtorTa jgufi
proeqtis xelmZRvaneli:
nino gunia-kuznecova _ scenografi, art menejeri
politikis
3
eqspertebi:
zaza SaTiriSvili _filologi, filosofosi
nana yifiani _ xelovnebaTmcodne, art kritikosi
koba arabuli _ arqiteqtori, eqsperti turizmis dargSi
sociologiuri kvlevis xelmZRvaneli:
marina baliaSvili – fsiqologi
konsultanti mediis sakiTxebSi:
Teona gegenava (gegelia) _ xelovnebaTmcodne, Jurnalisti

COUNCIL OF EUROPE

S T A G E Project
Strasbourg, January 2004
DGIV/CULT/STAGE(2004)1
[19.01.04]
_______________________________________________________________________
STAGE PROJECT
DRAFT ACTION PLAN FOR THE REINFORCEMENT OF CULTURAL POLICIES IN
SOUTH CAUCASUS AND THE DEVELOPMENT OF CULTURAL POLICIES FOR
CITIES
(2004-2005)
DRAFT REPORT
"Cultural policies in Europe: a compendium of basic facts and trends"
Meeting of the Compendium authors
Strasbourg, 17-18 January 2002
Tbilisis kulturisa da turizmis koncefcia
4
1. Sesavali
2. Tbilisis kulturisa da turizmis koncefciis aqtualoba
5
5
3. koncefciis amocanebi
8
4. koncefciis meTodologia
8
5. situaciis analizi: Tbilisuri kulturis Sreebi
11
5.1 tf(Tb)ilisuri kulturis uZvelesi Sre (qalaqis daarsebidan
XVIII saukunis dasasrulamde)
5.2 tf(Tb)ilisuri kulturis imperiuli Sre (1801 _ 1917 ww.)
13
5.3 Tbilisuri modernizmi (XXs-s pirveli meoTxedi)
20
5.4 Tbilisuri kulturis `socialisturi~ Sre (1922 _ 1991ww.)
21
5.5 Tbilisuri kulturis Tanamedrove Sre (1992-2004 ww.)
24
5.6 Tbilisis kulturis politikis monacemebi
26
6. situaciis analizi: TbilisSi turizmis ganviTarebis resursuli
potenciali
6.1 Sesavali
27
6.2 Tanamedrove turizmi – ganviTarebis ZiriTadi tendenciebi
30
6.3 Tbilisis, rogorc turistuli obieqtis, aRwera
35
7. turistuli industriis SesaZleblobebi da Tbilisis perspeqtiva
39
7.1 saqarTveloSi turizmis ganviTarebis ZiriTadi problemebi
39
7.2
TbilisSi turizmis ganviTarebis damatebiTi specifikuri
problemebi
7.3 Tanamedrove Tbilisi da turizmis ganviTarebis SesaZleblobebi
42
8.
55
turizmis marTvis sistemis analizi (optimizaciis ZiriTadi
aspeqtebi)
9. Tbilisis kulturuli da turistuli gare da Sida resursuli
potencialis analizi ( SWOT)
10. daskvna _ Tbilisis kulturisa da turizmis ganviTarebis
ZiriTadi rekomendaciebi da winadadebebi
10.1 Tbilisi _ qalaqi-palimfsesti
15
27
45
57
66
70
10.2 Zveli Tbilisis kultura: miTosi da karnavali
72
10.3 Tbilisi _ kulturaTa Sexvedris adgili
73
10.4 socrealizmi da araoficialuri kultura
77
10.5 Tbilisuri gareubani XXI saukuneSi
78
10.6 Tbilisis ganaxlebuli kulturuli funqcia
79
10.6.1 kulturuli infrastruqturis ganviTareba
82
10.6.2 Tbilisi _ regionis kulturuli centri
86
10.7 Tbilisi turistuli qalaqi
90
5
10.8 marTvis sistemis optimizaciis ZiriTadi aspeqtebi
93
11. danarTebi
98
11.1 danarTi #1
99
11.2 danarTi #2
141
danarTebi
danarTi #1.
Tbilisis
kulturis politikis monacemebi
1. municipaluri kulturuli administraciis istoria 1945 wlis Semdeg.
2. kompetencia, gadawyvetilebebis miReba da administracia
3. qalaqis kulturuli politikis ZiriTadi miznebi da prioritetebi
4. kulturis dafinanseba
5. qalaqis kulturuli infrastruqtura
6. kulturuli partnioroba, industriebi, dasaqmeba da treningebi
7. informacia da ICT
8. qalaqis mokle mimoxilva
danarTi #2. TbilisSi Camosul (an gavliT myof) mogzaurTa, mecnierTa
arasruli
sia,
romlebmac
mravali
saintereso
datoves saqarTvelosa da Tbilisis Sesaxeb:
Sesavali
Tbilisuri kulturisa da turizmis koncefciis aqtualoba
masala
6
Tbilisi saqarTvelos dedaqalaqia da amitomac is gansakuTrebuli simZafriT da
eqstremalurad gamoxatavs qveynis socialur, politikur, ekonomikur, samarTlebriv,
kulturul, komunalur da sxva ZalauflebaTa mTel kompleqss. Sesabamisad, Tu im
logikiT vixlmZRvanelebT, rom dedaqalaqi Zalauflebisa da kulturis maqsimaluri
koncentraciis adgilia, naTeli xdeba, rom dedaqalaqma Tavad unda gansazRvros Tu ra
kulturas miekuTvneba is tipologiurad, rogori kulturis Seqmnis procesSi imyofeba
da r ogori unda iyos misi, rogorc dedaqalaqis, kulturis strategia, Sesabamisad ki
kulturuli turizmis formebi da meTodebi.
upirveles yovlisa, unda aRiniSnos, rom yvela qalaqs ara aqvs
kulturisa da turizmis koncefcia da ganviTarebis strategiuli gegma.
ufro metic, im qalaqebsac ki, romelTac aseTi koncefcia ukve aqvT, es
ukanaskneli
mxolod
bolo
periodSi
SeimuSaves.
xSir
SemTxvevaSi,
strategiuli ganviTarebisa da Sesabamisi koncefciis SemuSavebis sakiTxi
raime
kerZo
movlenasTan
dakavSirebiT
wamoiWreba
xolme.
magaliTad,
barselonis SemTxvevaSi amgvari movlena 1992 wlis olimpiuri TamaSebi
aRmoCnda, xolo saknt-peterburgisTvis _ qalaqis samasi wlis iubile.
magram CvenSi arsebuli specifikuri situaciis gaTvaliswinebiT –
erTi mxriv uaxloesi sabWouri istoria Tavisi marTvis meTodologiiT,
romelmac
daRi
daasva
gamocdilebisadmi
Tbilisis
arakritikuli
urbanul
kulturas,
damokidebuleba
da
am
metic
sabWouri
_
dRemde
inerciiT misi meTodologiis gamoyeneba, an meore mxriv am gamocdilebis
aramizanmimarTuli
procesebis
urbanuli
uaryofa
TviTdinebaze
kulturis
Camoyalibeba,
ramac
msoflmxedvelobrivi
da
Semcvleli
miSveba
sferoSi
Tavis
–
krizisis
gansakuTrebiT
mwyobri
mxriv
meTodologiis
unda
xedvisa
gadalaxvaze,
ise
aqtualuri
da
imuSaos
ar
qona,
xdeba
damokidebulebis
rogorc
arsebuli
urbanuli
kulturis
marTvis swori taqtikis SemuSavebaze.
aSkaraa, rom ukanasknel aTwleulze met periodSi ver Camoyalibda
koncefcia
qalaqis
kulturis
rogorianobis
TvalsazrisiT.
1990-ani
wlebidan TiTqos dgeba e.w. post-sabWouri post-ideologiuri periodi,
magram is raSic es `post~ mdgomareoba jer-jerobiT gamoixata, aris
mougvarebloba
yvela
sferos
politikaSi,
iqneba
es
samarTlebrivi,
7
ekonomikuri,
socialuri,
ekologiuri
da
sxva,
maT
Soris
kulturis,
kulturul/urbanuli politikaSi da am yvelaferSi erToblivad, rogorc
sCans msoflmxedvelobrivi krizisi.
amis mizezi unda iyos, rom Cven aqamde:
1. ar gagvicnobierebia ra kulturul-inteleqtualur-samarTlebrivi
memkvidreoba gvergo uaxloesi sabWouri periodidan, ra saxiT, ra
mimarTulebiT aisaxa igi dedaqalaqze;
2. ar gvicdia am memkvidreobis Sefaseba; sabWouri faseulobebi da
damokidebulebebi kvlav mravalwilad saxezea da es metismetad
aSkarad airekleba Cvens urbanul kulturaze da vizualuradac
Sesabamisad mkafiod, mZafrad ikiTxeba.
gasaTvaliswinebelia isic, rom paralelurad logikurad ganadgurda
turizmi
rogorc
dargi
da
dRes
igi
praqtikulad
xelaxlaa
Camosayalibebeli, rac Tavis mxriv kidev erTxel adasturebs koncefciisa
da strategiis Seqmnis aucileblobas.
zogadad Tbilisis kulturis mTavari niSan-Tviseba amgvarad SeiZleba aRiweros:
qalaqis kulturis yoveli axali anu momdevno fena winas ar ebrZvis, ar angrevs, ar
anadgurebs, aramed ebmis mas _ sxva kulturaTa warmomadgelebic ki Tbiliss TavianTi
kulturis poziciebidan ki ar gardaqmnidnen, aramed, TviTon qalaqis specifikidan
gamomdinare, avrcobdnen mas da amiT emorCilebodnen, ase vTqvaT, qalaqis `nebas~.
yuradsaRebia, rom TviT socialistur kulturasac ki raime Zireuli cvlilebebi
qalaqis istoriul ubnebSi ar gamouwvevia (es realobaa, magram sakmaod specifikuri
mizezebiT gamowveuli). magram, amasTanave, socialisturma periodma mainc principulad
Secvala Tbilisis arqiteqturuli sivrce da Tbilisuri kulturis landSafti:
Tbilisma, iseve rogorc sxva yofili sabWoTa respublikebis dedaqalaqebma, ukanaskneli
saukunis manZilze mZime politikuri, ideologiuri, socialuri da kulturuli ryevebi
ganicada. mraval faqtorTan erTad es imiTac gamoixata, rom XX saukunis 30-iani
wlebidan Tbilisis funqcia mkveTrad da xelovnurad icvleba _ gamoikveTa Tbilisis
industriul qalaqad gardaqmnis aSkara tendencia. Sesabamisad, daiwyo
teritoriuli
da
demografiuli
mimarTulebiT
zrda,
misi masStabis
qalaq-gegmarebiTi
da
qalaqmSeneblobis TvalsazrisiT gaCnda gigantizmis aSkara niSnebi, rasac mohyva qalaqis
8
Zveli
(istoriuli)
da
axali
ubnebis
dezintegracia,
socialur-kulturul-
teritoriuli urTierTgamijvna miTumetes transportis qselis araintensiuri muSaobis
pirobebSi; ukve 1940-iani wlebis bolodan urbanul gareubnebTan erTad qalaqis centrSi,
mis SuagulSi moqceuli Zveli e.w. Sua saukuneebis Tbilisis nawilis socialurkulturuli, Sesabamisad urbanuli sivrcis socialuri mowyobis TvalsazrisiT
faqtobrivad marginalur ubnad gadaqceva, masSi mosaxleobis simWidrovis arnaxuli
zrda,
komunaluri
pirobebis
mkveTri
gauareseba,
socialur-yofiTi
kulturis
faqtobrivi mospoba da profanireba mohyva.
amgvarma
damokidebulebam
miwurulidan
Zveli
Tbilisis
ganapiroba
ubnis
(e.w.
ukve
Sua
1970-aini
saukuneebis
wlebis
nawilis)
kulturuli profanireba, misi amortizirebuli Senobebis, arqiteqturis
ara restavraciisa da reabilitaciis procesis dawyeba, mZime mdgomareobaSi
myofi
miwisqveSa
socialuri
komunikaciebis
mowesrigeba,
qselis
aramed
ara
gajansaReba
da
sivrciT-arqiteqturuli
ubnis
garemos
butaforizacia, masobrivi sabWour-ideologizirebuli dResaswaulebisTvis
egzotikur fonad qceva.
dabolos
TiTqmis
mTlianad
destruqciulia
is,
rac
ukanaskneli
Tormeti weliwadis (1992 _ 2004ww.) ganmavlobaSi xdeba _ es ewinaaRmdegeba
ara oden Tbilisis istorias, aramed qalaqis suls anu genius loci-s nebas.
xdeba qaoturi da damangreveli SeWra rogorc Zvel, ise SedarebiT axal
ubnebsa Tu regionebSi _ iqneba es xarfuxi Tu meidani, vere Tu sololaki,
vake Tu saburTalo. saqme mxolod is ki araa, rom, ZiriTadad, Sendeba cudi
arqiteqtura,
aramed
is,
rom
ingreva
qalaqis
urbanul-arqiteqturuli
sivrce, nadgurdeba qalaquri kulturis reliefi, qreba qalaqis suli.
adeqvaturad ikargeba is RirebulebiTi orientirebi, romelTa gamoc qveynis
dedaqalaqi
evraziuri
sivrcis
uaRresad
saintereso
(gardamavali,
satranzito) turistuli obieqti garkveulwilad iyo da SeiZleba kvlavac
gaxdes.
koncefciis amocanebi
9
Tbilisi, rogorc nebismieri qalaqi, garkveuli kulturis nayofia,
magram, meore mxriv, Tavad qalaqi ganapirobebs kulturis xasiaTs. qalaqi
qmnadi
mTlianobaa,
gansxvavebulobasa
erTianobas,
is
da
romelic
warmoadgens
interesTa
msgavsebasa
gaerTianebas,
dafuZnebuls
mravalferovnebaze
da
interesTa
da
ara
koleqtiur
iseT
Tanxvedras
emyareba (risi samwuxaro gamocdilebac Cven sabWoTa periodma ukve mogvca).
Sesabamisad, erTi mxriv, aucilebelia qalaqis kulturuli mexsierebis
rekonstruqcia,
xolo,
meore
mxriv,
gadaudebeli
amocanaa
siaxleTa
danergva. amitomac, Tbilisuri kulturisa da turizmis koncefciam unda
aCvenos, ara
oden is, Tu ra
mimarTulebiT unda
xdebodes
qalaquri
kulturis ganviTareba (1), aramed, imavdroulad, Tu risi gadarCena da
aRdgena SeiZleba dRes (2). meore mxriv rogor SeiZleba maTi adeqvaturi
Rirebulebis
mqone
Camoyalibeba,
raTa
turistul
aqedan
istoriul-kulturuli
produqtad
miRebulma
memkvidreobis
(turistul
Semosavlebma
marSrutebad)
TviTon
dacva-aRdgenisa
moaxdinon
da
adaptaciis
koncefciis
SemuSaveba
programis realizacia (reinvestireba).
koncefciis meTodologia
qalaqis
kulturisa
interdisciplinarul
da
muSaobas
turizmis
moiTxovs,
anu
yvela
im
sferoTa
Tanamonawileobas, romelic ki CarTulia erTiani urbanuli kulturis
Seqmnisa da misi miznobrivi gamoyenebis procesSi.
mocemuli
koncefciis
meTodologia
istoriul-fenomenologiuria,
rac gulisxmobs Tbilisuri kulturis yvela Sris `Sinagan~ (imanentur)
analizs, erTi mxriv, da, meore mxriv, organul CarTvas qalaqis kulturis
ganviTarebis strategiaSi.
amisaTvis mizanSewonili iqneba gamovyoT is sami ZiriTadi kategoriafena, risganac yalibdeba urbanuli kultura da am sami mimarTulebiT
gadavxedoT qalaqs:
1. Tanamedrove-Tanadrouli kulturis fena, anu is, rac aq da axla
arsebobs;
10
2. kultura-Canaweris fena, anu is, rac ukve Seqmnilia;
3. kulturis seleqciuri fena
es
ukanaskneli
Tanamedrove-Tanadroulisa
da
Canaweris
mudmiv
gadarCevas, miRebasa da uaryofas, Zvelisa da axlis urTierTdakavSirebas
axdens da Tanaarsebobas ganapirobebs, ayalibebs ra urbanul konteqsts,
romelic aseve procesTanaa dakavSirebuli da koreqtirebis funqcias iRebs
sakuTar Tavze. es midgoma gansakuTrebiT sainteresoa Cvens SemTxvevaSi,
Tundac
Tbilisis
qalaqmSeneblobiTi
da
qalaqgegmarebiTi
istoriis
Taviseburebis gamo.
am mxriv saintereso magaliTia Tbilisis qalaqmSeneblobis tradicia
-
Zveli,
Sua
saukuneebis
qalaqmSeneblobiTi
fena
Cven
ar
SemogvrCa
sakulto nagebobebis garda, radgan igi XVII saukuneSi gadaiwva. magram misi
aRdgena moxda sruliad Taviseburad – sruli sizustiT iyo SenarCunebuli
Zveli gegmareba, quCebis moyvaniloba, ganaSenianebis sixSire da masStabi;
bunebrivia,
SenarCunda
Sesabamisad,
Sua
Zveli
saukuneebis
dominantebi
qalaqze
da
ZiriTadi
Cven
orientaciebi.
SegviZlia
vimsjeloT
SenarCunebuli gegmarebisa da sxvadasxva saxisa da tipis (aRwerilobebi,
mogonebebi, Canaxatebi da sxv.) dokumenturi masalebis safuZvelze.
amdenad
urbanulma
kulturam,
rodesac
mas
mouxda
gadamwvari
qalaqis reabilitacia, seleqciuri procesi Caatara – aiRo Zvelisgan is
rac
mas,
cxovrebis
gamomdinare
Sua
socialuri
saukuneebrivi
gaiTvaliswina
ra
Tavisebureba;
xolo
bunebrivi
Secvala
moTxovnebidan,
wesidan
kidev
sasicocxlod
pirobebi
_
is,
mas
rac
jer
landSaftisa
ukve
arsebuli
esaWiroeboda,
da
niadagis
SemoRweulma
axali
cxovrebis wesma ukarnaxa.
upirveles
yovlisa
Seicvala
sacxovreblis
tipi,
gaCnda
e.w.
Tbilisuri saxli, romelmac Seanacvla tradiciuli baniani sacxovrebeli
da romelic Tavisi gegmarebiTi da kulturul-komunikaciuri principiT,
Tavisi tipiT,
SesaZlebelia safuZvladac ki daedos Tbilisis urbanuli
kulturis tipologiur gansazRvras, rac TavisTavad mniSvnelovani iqneba
Tavad kulturis strategiis swori mimarTulebis SeqmnisTvisac.
11
Tbilisuri
saxli,
rogorc
kulturis
gamoxatuleba,
aSkarad
metyvelebs qalaqis (rogoc Tavad qveynis) kulturis orientaciis Secvlaze
– faqtia, rom evropul-burJuaziul tips aRar esaWiroeba sacxovrebeli,
romelic
imavdroulad
sabZolo-TavdacviTi
funqciis
matarebeli
iyo.
Tbilisis e.w. Sua saukuneebis nawilis axali versia banis magier xis aivans
gvTavazobs.
yovel
miuxedavad
SemTxvevaSi
sruli
struqturuli
Cvenma
qalaqurma
ganadgurebisa,
rekonstruqciis
man
meTods
kulturam
gviCvena,
principulad
mimarTa
da
rom
seleqciasa
amiT
da
tradiciis
uwyvetobasa da mis faseulobas gausva xazi. Tumca meore mxriv swored
seleqciurma
meTodma
ganapiroba
struqturuli
tradiciis
dacvis
farglebSi TanamedroveobisaTvis aqtualuri, axali konstruqciuli tipisa
da funqciis mqone sacxovrebeli saxlis Seqmna.
amasTan erTad isic mniSvnelovania (Tumca meore mxriv logikuric,
radgan arsebuli landSaftisa da reliefis pirobebSi mxolod es gza iyo
SesaZlebeli), rom ukve mogvianebiT (XIX s-Si) aRdgenili qalaqis nawili
(e.w.
Sua
saukuneebis)
yovelgvari
TiTqmis
arqiteqturuli
xelSeuxeblad
Carevebis
gareSe.
iqna
datovebuli
qalaqis
masSi
teritoriuli,
masStaburi da amasaTan erTad Tavad saxlebis sarTulianobis zrda da
axali tipis qalaqis (gegmarebis TvalsazrisiT) mSenebloba galavnis miRma
teritoriebze ganxorcielda (marjvena sanapiro - sololaki, mTawminda,
Semdeg vere; marcxena sanapiro – voroncovis mxare, Semdeg naZaladevi da
didube).
aqedan logikuri xdeba, Tu ratom vuwodebT Cven qalaqs erTi mxriv
qalaq - palimfsests, meore mxriv _ linearuls.
situaciis analizi: Tbilisuri kulturis Sreebi
Tb(tf)ilisuri kultura ramdenime Sred nawevrdeba. es Sreebi dResac
metnaklebad jer kidev cocxal realobas warmoadgens, ris gamoc Tbiliss
SegviZlia vuwodoT qalaqi-palimfsesti.
Tbilisi ar miekuTvneba e.w. regularuli qalaqebis ricxvs, is tipuri
linearuli qalaqia, sadac axali kulturuli fena Zvels ki ar anadgurebs,
aramed uSualod ebmis mas. swored amis gamo, Tbiliss aqvs ramdenime
kulturuli centri (amis Sesaxeb ix.: Tundac xelovnebadmcodne dimitri
TumaniSvilis statiebi).
Tbilisis
mkafio
da
axal
istoriaSi
TvalsaCino
(xelovnebasa
da
Zvelisa
da
gamoxatulebaa
literaturaSi),
axlis
e.w.
sadac
difuziis
Tbilisuri
Serwymulia
yvelaze
modernizmi
warsuli
da
Tanamedroveoba, tradicia da novacia _ niko firosmanaSvilis, Zmebi ilia
da kirile zdaneviCebis, daviT kakabaZis da sxvaTa Semoqmedeba.
Tbilisuri kultura gamoirCeva Tavisi `polifoniuri~ xasiaTiT, rac
niSnavs kulturebisa da subkulturebis ara ubralo Tanaarsebobas, aramed
maT difuziasa da dialogs.
Tbilisuri kultura
qarTuli kulturisagan, upirveles yovlisa,
Tavisi karnavaluri xasiaTiT gansxvavdeba (aq igulisxmeba ara imdenad
Sesabamisi
karnavaluri
kulturis
teqstebis
ritualebi,
ramdenadac
`karnavaluroba~).
TviTon
karnavaluroba,
Tbilisuri
gansazRvrebis
Tanaxmad, gulisxmobs `maRalisa~ da `mdabiuris~ amoyiravebas, `zeda~ da
`qveda~ sivrceebis adgilSenacvlebas.
rodesac Tbilisuri kulturisa da turizmis koncefciaze vsaubrobT,
unda
gaviTvaliswinoT,
ramdenadac
pirveli
upirveles
meores
yovlisa,
aZlevs
swored
swored
im
es
niSan-Tvisebebi,
sazrdos,
razec
unda
aRmocendes da ganviTardes dargi; xolo turizmi kulturas ubrunebs
(pirdapiri da gadataniTi mniSvnelobiT) rogorc materialur (finansur)
Rirebulebas,
aseve
ayalibebs
sicocxlisunarianobis Sesabamis principebs.
kulturuli
memkvidreobis
13
aucilebeli ganmarteba: Tbilisuri kultura, ra Tqma unda, erTi mxriv,
qarTuli kulturis nawilia, magram, meore mxriv, esaa multikulturuli
fenomeni, sadac mravali sxvadasxva kultura xvdeba da erwymis erTmaneTs.
aqedan
gamomdinare,
Cven
aucileblad
migvaCnia
winaswar
ganvmartoT
Semdegi: qarTuli kultura da Tbilisuri kultura yovelTvis erTmaneTs
ar emTxveva _ ase magaliTad, gabriel sundukianis dramaturgia, ra Tqma
unda, Tbilisur kulturas miekuTvneba, magram is ar aris, pirdapiri azriT,
qarTuli kulturis nawili.
meore mxriv, bevri kulturuli institucia,
romelic TbilisSi imyofeba (zaqaria faliaSvilis saxelobis operisa da
baletis
Teatri,
rusTavelisa
Tu
marjaniSvilis
Teatrebi
da
a.S.),
sazogadod, qarTul kulturas ekuTvnis da ara _ oden Tbilisurs. igive
iTqmis literaturisa da xelovnebis bevr fenomenze.
amitomac Cven
sakuTriv Tbilisuri kulturis nawilad migvaCnia:
1. Tbilisis arqiteqtura da qalaqis kulturuli landSafti;
2. multikulturuli hibridizmis iseTi fenomenebi, rogorebicaa _
Tbilisis aSuRuri poezia da musika, maT Soris _ saiaTnovas poezia,
gabriel sundukianisa Tu mirza faTali axundovis Semoqmedeba,
futuristuli
jgufebis
moRvaweoba,
sergo
farajanovis
kinematografi, baSbeuk-meliqovis, lado gudiaSvilis, avTo varazis
da sxvaTa mxatvroba da a.S.
3.
literaturisa
da
xelovnebis
iseTi
miekuTvneba
rogorc
Tbilisur,
ise
Tbilisuri
skolis
portreti,
grigol
fenomenebi,
qarTul
romlebic
kulturas:
orbelianis
e.w.
poeziis
garkveuli nawili, ioseb griSaSvilis Semoqmedeba, rusTavelisa da
marjaniSvilis
Teatrebis
kulturul-socialuri
dualizmi
`rusTavelisa~ da `plexanovis~ kulturuli diqotomiis WrilSi; e.w.
`Tbilisuri estrada~ da a.S.
A4.
Tbilisuri
kulturul-socialuri
kliSeebi
da
qcevis
stereotipebi, romlebic sxvasxva subkulturebSi sxvadsxvanairad
mJRavndeba da a.S.
14
aqedan gamomdinare, Tu raime mniSvnelovan kulturul fenomenze Cven
yuradRebas
ar
zogadqarTul
rogorc
ioseb
mTel
vamaxvilebT
fenomenad
saerTod
migvaCnia,
`danarCen~
griSaSvilis
an
romelic
saqarTvelos
poeziis
ar
didi
_
vsaubrobT,
iseve
ekuTvnis
magaliTisaTvis,
nawilisagan,
Cven
is
Tbiliss,
gansxvavebiT
romelic
erTdroulad
Tbilisuric aris da qarTulic, galaktion tabiZis SemoqmedebaSi sakuTriv
`Tbilisuris~
gamoyofa
relevanturia
oden
wminda
literaturaTmcodneobiTi TvalsazrisiT. amitomac, Cven aseT movlenebs
specialurad ar vexebiT.
tf(Tb)ilisuri kulturis uZvelesi Sre
(qalaqis daarsebidan XVIII saukunis dasasrulamde)
Tbilisis
uZvelesi
kulturis
centri,
raRa
Tqma
unda,
abanoa,
romelsac ukavSirdeba qalaqis daarsebis miTosi. mogzaurTa Tu qalaqis
stumarTa
udidesi
nawilisaTvis
Tbilisis
specifikuri
niSani
swored
abano iyo uZvelesi droidan dawyebuli da puSkiniT Tu knut hamsuniT
damTavrebuli. grigol robaqiZe (1880 _ 1962) aRniSnavda, rom `Tbilisi
abanoTi
iwyeba da abanoTi mTavrdeba~. es, garkveulwilad, asec aris _
qalaqi `iwyeba~ daarsebis cnobili legendiT, romelic samkurnalo Tbil
wylebs
ukavSirdeba
(aqedanaa,
qalaqis
saxelwodebac
_
xalxuri
etimologiis mixedviT), xolo Zveli periodi mTavrdeba Tbilisis saboloo
katastrofiT, rodesac aRa-mahmad-xanma qalaqi mTlianad gadawva (1795 w.).
sagulixmoa, rom dampyroblis amgvari risxva, ukve sxva legendis Tanaxmad,
aseve abanos ukavSirdeba.
XVIII
saukunis
ideologiuri~)
dasasrulisaTvis,
istoriis
sityvierebis
(`literaturul-
TvalsazrisiT, qarTuli kulturaSi
SeiZleba
xuTi kultura gamoiyos:
1. aristokratiis
feodaluri
kultura,
teqstebi iyo vefxistyaosani da rostomiani.
romlis
centraluri
15
2. feodaluri
soflis
anu
glexuri
kultura
_
baris
zepiri
(oraluri) kultura (zepiri rostomiani da tarieliani, eTeriani,
arsenas leqsi, amirani da sxv.)
3. mTis zepiri (oraluri) kultura Tavisi miTosuri gadmocemebiTa
(andrezebiT) da folkloriT (`mTis poezia~ da misi Janrebi _
kafia, xmiT natiralebi da a.S.)
4. qalaquri
plebsis
anu
sakuTriv
tf(Tb)ilisuri
kultura
(avantiuristuli romani _ yaramaniani da sxva; aSuRebis poezia,
centraluri avtori _ saiaTnova)
5. saeklesio
kultura
(agiografia,
himnografia,
saeklesio
istoriografia da a.S.)
xelovnebis istoriis TvalsazrisiT, aseTi suraTi gvaqvs:
1. aristokratiuli feodaluri kultura _ feodaluri sasaxle da
cixe-simagre.
samwuxarod,
pirvelis
TvalsaCino
magaliTi
oden
erekle II cnobili sasaxlea qalaq TelavSi, sxva nimuSebi ar
SemogvrCa
(maTze
saubari
mxolod
Zveli
periodis
sxvadasxva
teqstebSi arsebuli aRwerebiTa da CanaxatebiTaa SesaZlebeli).
2. feodaluri soflis anu glexuri kultura _ e.w. darbazi, baris
soflis e.w. aivniani da baniani saxli, aseve megruli oda.
3. mTis kultura _ xevsuruli da svanuri koSkebi, saxlebi;
TuSuri
fardagi da Teqa.
4. qalaquri
kultura
_
qalaqi
siRnaRi,
`tfilisuri
saxli~
(rekonstruqcia).
5. saeklesio kultura _ saeklesio arqiteqtura, romelic yvelaze
TvalsaCinodaa SemorCenili.
XIX saukuneSi
iwyeba qarTuli nacionaluri anu postfeodaluri
(garkveulad _ postmonarqistuli) kulturis Camoyalibeba. XIX saukunis 6070-ian wlebSi aristokratiuli, baris oraluri da saeklesio kulturebi
`axali inteleqtualebis~ (`Tergdaleulebis~ da sxv.) TaosnobiT `erwymis~
erTurTs da yalibdeba qarTuli nacionaluri kultura. am ukanasknelis
16
TvalTaxedviT, tf(Tb)ilisuri kultura sulac ar wamoadgens qarTuli
kulturis nawils.
tf(Tb)ilisuri kulturis imperiuli Sre (1801 _ 1917ww.)
XIX saukune, garkveulwilad, esaa `tf(Tb)ilisuri~ anu `mdabio~ da
qarTuli anu `maRali~ kulturebis dapirispirebisa da dualizmis saukune.
vaxtang orbelianis (1812 _ 1890) leqsSi poets qrestomaTiuli saxiTaa
naCvenebi swored es dapirispireba da opozicia: `me ar miyvars kilo
muxambazisa, kintoT kilo, / kilo Sua-bazrisa...~ maSasadame, tf(Tb)ilisur
kulturas _ `muxambazis kilos~ _ upirispirdeba `rusTavelis kilo~,
romelic qarTul kulturas aRniSnavs (`me momeci kilo rusTavelisa, /
gafurCvnili, viT yvavili velisa...~). mocemul teqstSi gamosWvivis ara oden
feodaluri
(aristokratiul-glexuri)
kulturis
warmomadgenlis
mware
ironia qalaquri plebsis (burJuaziisa da vaWar-xelosanTa) mimarT, aramed,
rac ufro mniSvnelovania, `maRali~ qarTuli kulturis upiratesoba da
aRmatebuleba `mdabio~ Tbilisur kulturasTan mimarTebaSi.
`rusTavelis
kilosa~
da
`muxambazis
kilos~
_
qarTuli
da
tf(Tb)ilisuri kulturebis am dapirispirebis moxsna ieTim-gurjidan mainc
iwyeba (Tu ufro adre haziridan ara), romelic sakuTar Tavs `rusTavelis
Svilobilad da meore saiaTnavad~ miiCnevs da ioseb griSaSvilis poeziasa
da prozaSi sabolood mTavrdeba.
XX saukunis dasawyisiTvis tfilisSi ukve arsebobs minimum oTxi
kultura: imperiuli, evropuli, `tfilisuri~ da qarTuli. rogorc aRiniSna
XIX saukunidan Tbilisi, rogorc dedaqalaqi da zogadad qalaqi ara
marto Tbilisuri, aramed qarTuli nacionaluri kulturis kera xdeba.
aqedan gamomdinare sainteresoa Tu rogor icvleba Tbilisis funqcia da
misdami damokidebuleba droTa ganmavlobaSi: rigi evropuli qalaqebisagan
da rac mTavaria dedaqalaqebisagan gansxvavebiT, Tbilisi didxans rCeba e.w.
Sua saukuneebis tipis qalaqad romelic sabrZolo strategiuli funqciis
qonis garda savaWro da xelosnobis centrs warmoadgens da Sesabamisad,
mdabiuri, `dabali~ kulturis Sris Semqmnelia, romelic realurad ar
17
gansazRvravs zogadad qarTul kulturas. amitomac XIX saukunis pirvel
naxevarSi qalaqis rolis zrdasTan erTad, rac upirveles yovlisa qalaqSi
mTeli qveynis (guberniis) administraciuli mmarTvelobis centralizaciam
ganapiroba,
qalaqSi
qarTveli
aristokratiis
rezidenciebis
gaCenasTan,
TandaTanobiT e.w. naswavli, sauniversiteto ganaTlebis mqone sazogadoebis
fenis
CamoyalibebasTan
erTad,
bunebrivia,
warmoCindeba
arsebuli
ganSreveba kulturebs (qalaqur-mdabiursa da aqamde wamyvan feodaluraristokratiuls)
Soris
qedmaRlur-damcinavi
da
aRniSnuli
damokidebuleba
erTgvari
distancirebuli
mdabiur-qalaqurisadmi.
es
da
imas
mowmobs, rom es ori kultura erTmaneTs gamijnulia da jer ar arsebobs
qalaquri kultura, romelic igive iqneba rac nacionaluri kultura. masSi
jer kidev mdabiuri fenaa wamyvani, Sesabamisad misi TanamedroveebisTvis
qalaquri mdabiurTan igivdeba. XIX saukunis Suaxanebidan swored qalaqi
xdeba nacionalur-evropuli kulturis Semqmnelica da matarebelic; anu
saxezea kulturis koncentracia qalaqad da misi erTgvari centralizacia;
Sesabamisad kulturaTa ganSrevebisa da ierarqizaciis axali formis gaCena
–
erTi
mxriv
qalaquri/provinciulis,
meore
mxriv
Tavad
qalaqis
farglebSi maRali/dabali kulturebis saxiT. es niSnavs, rom mdabiuri
kultura ganagrZobs arsebobas, inarCunebs tradiciul formas, magram ukve
ganze dgeba, aRar warmoadgens ra qalaqis kulturis xasiaTisa da arsis,
misi
moZraobis
cocxal
kulturul-saxelovnebo
elements.
centri
XIX
Sesabamisadve,
saukunis
inteleqtualuri
meore
naxevridan
da
ukve
ironiul da garkveulwilad analitikur damokidebulebasac ki avlens
misdami, rogorc socialur-kulturuli fenomenisadmi. qalaquri evropuli
orientaciis
ganswavluli
kultura
xdeba
lideri
da
faqtobrivad
warmoadgens rogorc qalaqis, ise zogadad qarTul kulturas.)
1. sakuTriv `tfilisuri kultura~ aris is, rac ase dawvrilebiT
aRwera ioseb griSaSvilma Tavis Zveli Tbilisis literaturul
bohemaSi
da
`arqaulsa~
romelic
da
ukve
`egzotikur~
XX
saukunis
fenomens
20-iani
warmoadgenda.
wlebisaTvis
aqve
unda
aRiniSnos, rom `tfilisuri kultura~, Tavis mxriv, religiuri Tu
eTnikuri niSniT ramdenime subkulturad iyofa. esenia _ somxuri,
18
islamuri,
iudaistur-ebrauli,
asiriuli,
ieziduri
da
a.S.
subkulturebi.
2. `imperiuli
kultura~
niSnavs,
upirveles
yovlisa,
Cinovnikur-
biurokratiulsa da samxedro elements, erTi mxriv, xolo, meore
mxriv,
ganaTlebis
Sesabamis
infrastruqturas,
romelsac,
aqve
SevniSnavT, ZiriTadad germanuli modeli udevs safuZvlad.
3. `evropuli kultura~ isaa, rasac dRes `dasavlurs~ vuwodebT,
magram, aqve unda ganvaTavsoT evropul umciresobaTa (germanelebi,
polonelebi da sxv.) subkulturebi.
4. rac Seexeba qarTul kulturas, cxadia, rom am periodisaTvis
`TergdaleulTa~
mecadineobiT,
ukve
da,
upirveles
arsebobs
yovlisa,
is,
rasac
ilia
WavWavaZis
SeiZleba
`qarTuli
nacionaluri kultura~ vuwodoT. rogorc ukve aRiniSna, es axali
kultura, garkveuli azriT, aristokratiuli, `xalxuri~ (baris
oraluri) da saeklesio kulturebis sinTezs wamoadgens, romlis
ZiriTadi subiqti aris qarTveli eri. amave dros am nawilTa
Semkvreli ukve dasavluri (evropuli) tipis kulturaa, anu e.w.
qarTuli
wyobiTa
models
nacionaluri
da
kultura,
faqtobrivad
mihyveba.
Sida
mxolod
mTeli
Tavisi
sistemiT,
am
struqturiT,
evropuli
modelis
kulturis
farglebSi
xdeba
SesaZlebeli „qarTul nacionalur kulturad“ gaformeba da misi
aseTad
moxsenieba;
metic,
es
procesi
kulturul-istoriulad
cnobier, mizanmimarTul procesad warmosdgeba.
movixmoT magaliTad Tundac mxatvrul-esTetikuri azrovneba da masSi
e.w.
`erovnuli
formis~,
`tradiciis
uwyvetobis~
anu
identurobis
gamovlenisa da SenarCunebis erT mTavar, rogorc mxatvrul, ise Teoriul
problemad
arseboba da misi mniSvnelovneba. es problema dgeba swored
maSin, rodesac saqarTvelo evropul orientaciaze gadadis, anu, rogorc
Cans,
maSin,
rodesac,
rom
araferi
vTqvaT
saxelmwifoebriv-politikur
identurobaze, kulturuli identuroba krizisis mdgomareobaSi aRmoCndeba;
tipologiurad Secvlili kultura, romelsac es problema uwin ar edga,
TviT-refleqsirebis,
Tavis
Tavis
gacnobierebis
moTxovnilebis
winaSe
19
dgeba. es mTeli siaSkaraviT XIX saukunis dasawyisSive gamovlindeba. erTi
mxriv, es qarTuli kulturis Sida problemad warmosdgeba, meore mxriv igi
evropuli
orientaciisadmi
ara
Tu
neitraluri
mimarTebis
an
dapirispirebis, aramed piriqiT, misi srulad miRebis, Sesabamisad misi
problematikis
sruli
gaTavisebis
Sedegicaa,
ramdenadac
igi
evropul
orientacias misive identurobis krizisTan erTad tipologiurad srulad
iRebs da Tavis kulturul, Sesabamisad, mxatvrul, Teoriul problemadac
aqcevs.
aRsaniSnavia
isic,
rom
XIX
saukunis
meore
naxevridan
tfilisi
rogorc qalaqi zogadad da rogorc dedaqalaqi, nel-nela xdeba qarTuli
kulturis centri _ aq arsdeba wera-kiTxvis gamavrcelebeli sazogadoeba,
saistorio-saeTnografio
sazogadoeba
da
sxv.
qarTuli
kulturuli
centrebi, rac, sabolood, 1918 wels universitetis daarsebiT gvirgvindeba.
am
procesSi
ganusazRvrelia
profesiuli
qarTuli
Teatris
mniSvneloba; Camoyalibebis procesSi mravali winaaRmdegobis miuxedavad
(daviT
maCablis
pirvel
qarTuli
dasi
(1791-1795
w.w.)
aRa-mahmad-xanis
Semosevis dros brZolis velze ganadgurda; naxevarsaukunovani pauzis
Semdeg giorgi erisTavis mier Seqmnili profesiuli Teatri (1850-1856ww)
daixura, da mxolod 1879 wels,
`dramatuli komitetis~ ZalisxmeviT
aRsdga) man udidesi roli Seasrula qarTuli
nacionaluri TviTSegnebis
CamoyalbebaSi, ruseTis carizmis pirobebSi qarTuli enis ganviTarebasa da
mis
sajarod
gamoyenebis
saqmeSi,
da
Sesabamisad
warmoadgenda
zogadnacionalur kulturul fenomens.
TeatrSi
qalaquri
gamoikveTa
kulturisaTvis
erTiani
qarTul-nacionaluri
damaxasiaTebeli
da
tendenciebi.
Tbilisuri
heroikul-
romantiuli stilis speqtaklebi ruseTis imperiis winaaRmdeg mimarTuli
nacionalur-gamanTavisuflebel ideas atarebda, xolo Tbilisuri cxovreba
scenaze
komediisa
Tu
farsis
formiT
TvalsaCinovdeboda.
socialur
dramaSi realisturi mimdinareobis TeatrSi Tavis gamoxatulebas povebda
qalaqur-mdabiuri da qarTul-aristokratiuli kulturebis dapirispireba,
qarTul-somxuri diqotomia.
20
amasTanave qalaquri Teatraluri kulturis ganviTarebaSi did rols
TamaSobdnen
sxva
subkulturebic,
magaliTad
Tbilisuri
somxuri
Teatraluri kultura (dramaturgi gabriel sundukiani), romelic gadaiqca
Tbilisuri kulturis organul nawilad.
XIX
s-is
Teatralur
cxovrebaSi
umniSvnelovanesia
evropuli
(italiuri opera) da rusuli sabaleto da dramatuli dasebi (rusuli
Teatri - amJamad al. griboedovis
saxelobis saxelmwifo
rusuli Teatri
daarsda qarTulze 5 wliT adre - 1845 wels.).
amdenad `evropuli~ kulturis damkvidreba da am procesSi qarTuli
inteleqtualuri Zalebis gaerTianebac gansakuTrebiT swored TeatrTan
mimarTebaSi ikveTeba (sagulisxmoa ilia WavWavaZis Zalisxmeva qarTuli
Teatris ganviTarebis saqmeSi).
aucilebeli ganmarteba: Cven miviCnevT, rom qarTuli kultura da evropuli
kultura ise miemarTeba erTmaneTs, rogorc nawili _ mTels, anu qarTuli
kultura evropuli kulturis nawilia. es kargad Cans rogorc kulturulideologiur
xelovnebis
mimdinareobaTa
stilTa
Sedarebis
analizisas.
XIX
dros,
ise
saukunis
saliteraturo
dasawyisidan
da
dRemde
saqarTveloSi arsebobda da arsebobs yvela is stili da mimarTuleba, rac
zogadevropuli kulturisTvisaa niSandoblivi (klasicizmi, romantizmi,
realizmi, modernizmi, postmodernizmi). amrigad, tipologiurad qarTuli
kultura evropul kulturas miekuTvneba. es, sxva yvelaferTan erTad,
TvalsaCino
(Tbilisi,
xdeba
imaSic,
rom
XIX
saukunidan
garkveulwilad
sxva
qalaqebTan
qalaqi,
erTad),
rogorc
xdeba
aseTi
nacionaluri
kulturis Semqmneli da ganmsazRvreli. urbanuli kultura TandaTanobiT
iwyebs Tanxvedras nacionalur kulturasTan da ukve sadRac XIX saukunis
meore
naxevarSi
iqceva
mis
ganmsazRvreladac;
anu
qalaqi
qmnis
da
warmarTavs kulturas.
Sesabamisad, „evropulisa“ da „qarTulis“ gamoyofa Cvens analizSi
saWiroa mxolod meTodologiuri gamartivebis mizniT _ anu im faqtis
saCveneblad, rom qarTuli kulturis garda TbilisSi evropuli kulturis
sxva
warmomadgenlebic
arseboben
_
germanuli,
polonuri
da
a.S.
kulturebi, romlebic iseve arian evropuli kulturis nawili, rogorc
21
qarTuli kultura, magram, gansxvavebiT qarTuli kulturisagan, isini, amave
dros, Tbilisur subkulturebs warmoadgenen.
2.3. Tbilisuri modernizmi (XX saukunis pirveli meoTxedi)
ukve modernistul periodSi damokidebuleba tf(Tb)ilisuri dabali
kulturisadmi kvlav icvleba – igi erTi mxriv iqceva qalaquri, ukve
kvdomis
gzaze
garkveulwilad
gudiaSvilis
mdgari
egzotikuri
dramatuli
xelovneba).
istoriul-esTetikur
niSnis
yovel
xasiaTs
kulturis
mqonec
kia
SemTxvevaSi,
iZens
da
fenad,
meore
(magaliTad
misdami
esTetikurad
mxriv
lado
damokidebuleba
Sefaseba-dafasebis
obieqti xdeba rac kulturis deierarqizacias, kulturis horizontalurad
ganfenis faqts mowmobs (amitomaa, rom swored modernizmi aRmoaCens da
daafasebs firosmaniSvilis mxatvrobas).
saukunis dasawyisSive Tbilisis kulturul landSaftSi mkveTrad
dominirebs
multikulturuli
konvivialoba
(adamianur
stumroben
evropeli
magaliTad,
sudeikini,
dialogi,
urTierTobaTa
da
rusi
ganumeorebeli
Riaoba,
siTbo).
arqiteqtorebi,
kruCionix,
burliukebi ;
Tbilisuri
Ddedaqalaqs
mxatvrebi,
1904
wels
artistebi.
Camodis
v.
meerxoldi da dgams Tavis saetapo simbolistur speqtklebs; miuxedavad
amisa, misi novaciebi jer ver poveben gamoZaxils qarTul TeatrSi (is
naturalizmisa da realizmis fazaSi imyofeba).
sainteresoa
elementebi.
kulturul
kulturis
dedaqalaqis
politikas
politikis
decentarilzaciis
TviTmmarTveloba
axorcielebs
–
1910
aqtiur
wels
garkveuli
demokratiul
daarsebuli
pirveli
`municipaluri muzeumis~ (dRes i. griSaSvilis sax. Tbilisis istoriis
saxelmwifo
muzeumi
_
`qarvasla~)
Seqmnas
moyveba
`avWalis
muSaTa
Teatris~ daarseba.
1922
w.
ruseTidan
brundeba
ukve
saxelmoxveWili
reJisori
k.
marjaniSvili da TeatrSi iwyeba axali epoqa. kote marjaniSvilisa da
sandro
axmetelis
SemoqmedebiTi
paeqroba
udides
zegavlenas
axdens
Tbilisis kulturis Semdgom ganviTarebaze. GrusTavelis Teatris saxiT
22
ikveTeba Teatri-lideri, romelic
zogadnacionalur masStabs scdeba da
qarTul Teatralur modernizms evropuli donis movlenad aqcevs.
aRsaniSnavia, rom qarTul TeatrSi modernizmi gacilebiT metxans
grZeldeba, vidre zogadad am stilis droiTi monakveTi (is mTavrdeba
axmetelis daxvretiT 1937 wels).
ociani
wlebidan
yalibdeba
profesiuli
scenografia,
asparezze
gamodian axalgazrda mxatvrebi: i. gamrekeli, p. ocxeli, d. kakabaZe, e.
axvlediani, l. gudiaSvili.
TbilisSi iwyeba kinowarmoeba (1911 w.) _ pirveli amierkavkasiaSi.
XX saukunis dasawyisSi gavrcelebuli
modernis stili Tbiliss
mdidar arqiteqturul memkvidreobas utovebs _ es, zedmiwevniT evropuli
stili gansacvifrebeli silaRiTa da siswrafiT
iTvisebs `Tbilisuri
saxlis~
_
struqturul
tradicias
(ix.
B
CanarTi
bukleti
`moderni
TbilisSi~).
poet paolo iaSvilis ocneba, gadaeqcia Tbilisi axal parizad, 1920iani
wlebis
yvelaze
bolos
dinamikuri
damoukideblobis
TiTqmis
periodi
periods
ganxorcielda.
emTxveva
(1918-1921
Tbilisuri
saqarTvelos
w.w.),
maSin
modernizmis
saxelmwifoebrivi
rodesac
saqarTveloSi
mcxovreb modernistebs revoluciuri ruseTidan Camosuli modernistebi
uerTdebian.
Tbilisuri kulturis `socialisturi~ Sre (1922 _ 1991 w.w.)
Tbilisuri
kulturis
`socialisturi~
periodis
yvelaze
mniSvnelovani produqti, ra Tqma unda, e.w. stalinuri arqiteqtura, kino da
socialisturi
monumenturi
realizmis
xelovnebaa.
esTetikis
amasTan
termini
erTad,
rom
swored
moviSvelioT,
am
dros
e.w.
daiwyo
dedaqalaqma `Tavkombalizaciis~ principiT ganviTareba. sagulisxmoa, rom
paralelurad
Tbilisma
dakarga
kavkasiis
konteqstSi
socialuri da, garkveulwilad, politikuri centris funqcia.
kulturuli,
23
nacionaluri politikis Sedegad Tbilisi wminda qarTul qalaqad
gadaiqca, moispo ra misi rogorc multikulturuli qalaqis tradicia. es,
upirveles yovlisa, aisaxa Tbilisis urbanul kulturaze, ramac daukarga
dedaqalqs
kulturuli
mravalferovnebisa
da
kulturuli
dinamizmis
TiTqmis yvela niSani _ sxva erovnebebi eTnikur umciresobebad gadaaqcia
da, faqtobrivad, sazogadoebrivi cxovrebidan gariya.
amgvar nacionalur politikas periferizaciis principic daerTo (rac
ruseTis imperiis drosac moqmedebda, magram mas regionis izolaciaSi
moqcevis mizani ar hqonia) _ dedaqalaqi viwro teritoriul da eTnikur
CarCoebSi moeqca
umarTavda
da
da
provinciul qalaqad gadaiqca. am process
amyarebda
`formiT
nacionaluris~
programa,
xels
romelmac
mTlianad gansazRvra dedaqalaqis vizualur-esTetikuri mxare. Sesabamisad,
qalaqs radikalurad Seecvala konteqsti, man dakarga sakuTar TavTan
identoba, iqca e.w. mono-kulturul qalaqad, ramac kulturul-istoriuli
mexsierebis
gaqroba,
amnezia
an,
rac
uaresia,
kulturuli
mexsierebis
deformireba gamoiwvia.
maSasadame,
Sesabamisad,
es
saxezea
iyo
modernis
logikidan
sabWouri
gadaxveva,
(ideologiuri)
ukve
arsebuli
varianti.
mimarTebis
ZaldatanebiTi da xelovnuri damuxruWeba da Secvla, ramac Tavisi Sedegi
dedaqlaqis urbanul kulturaze bunebrivia iqonia.
es yovelive mowmobs imas, rom dedaqalaqis mimarT ganxorcielebuli
politika SemTxveviTi, daugegmavi da stiqiuri ar yofila, rac imas niSnavs,
rom dedaqalaqis `normalur~ da `bunebriv~ mdgomareobaSi dabruneba da
misi winsvla aseve myar da mizandasaxul politikas saWiroebs.
sagulismoa, rom Cven dRemde ar gagvicnobierebia, Tu ra kulturulinteleqtualur-samarTlebrivi
memkvidreoba
gvergo
uaxloesi
sabWouri
periodidan, ra saxiT, ra mimarTulebiT aisaxa is dedaqalaqze, ar gvicdia
am memkvidreobis Sefaseba. sabWouri faseulobebi isev cocxalia da es
metismetad aSkarad airekleba Cvens urbanul kulturaze da, Sesabamisad,
vizualuradac mkafiod da mZafrad ikiTxeba.
24
gviandeli Tbilisuri socialisturi kulturis erT-erTi mTavari
kulturuli
fenomeni
`Tbilisobaa~.
rogorc
tipuri
socrealisturi
`performansi~, `Tbilisoba~ Semdgom kvlevas miTxovs. aRniSvnis Rirsia
arqiteqtor
SoTa
`rekonstruqcia~
`Tbilisobis~
yavlaSvilis
(gasuli
mier
saukunis
konteqstSi
unda
Tbilisis
70-80-iani
ganvixiloT.
Zveli
wlebi),
ubnebis
rac
Tbilisuri
swored
kulturis
am
`aRorZinebaSi~ aRsaniSnavia giorgi cabaZisa da sxva `aSuRuri~ musika.
meore
sxvagvari
mxriv,
XX
saukunis
(ZiriTadad,
70-ian
wlebSi
subkulturuli)
Tbilisuri
recepciac
kulturis
xdeboda:
sergo
farajanovis `tf(Tb)ilisuri~ kino (saiaTnova, suramis cixe, aSik-qeribi,
firosmani), baSbeuk-meliqovi, avTo varazis da sxvaTa mxatvroba da a.S.
urbanul kulturaSi, da gansakuTrebiT, TeatrSi
Sedegad
ikveTeba
mkveTrad
stratifikaciis
dapirispirebuli akademiuri da
kameruli
formebi.
rusTavelis Teatris karnavaluri masStaburobisa da marjaniSvilis
Teatris fsiqologiuri akademiurobis diqotomiis fonze Cndeba axali,
mcireformatiani,
magram
kulturuli
TvalsazrisiT
umniSvnelovanesi-
kamerul-studiuri kinomsaxiobTa Teatri (daarsda 1978 wels).
is
dasabams
`adamianis
aZlevs
masStabis~
tendencias,
`sardafebis~
romelic
saxiT
tradiciuli
Sesabamis,
mcire
gansakuTrebuli
gvevlineba
(ukve
Teatraluri
sivrcis
Teatraluri
sivrceebis
simZafriT
uaryofas,
uaxles
gansxvavebuli
gaCenis
periodSi
mxatvrul-ideuri
datvirTviT). mixeil TumaniSvilisEeskizur-impresionistuli Teatraluri
mimdinareoba albaT ufro metad Seesabameba `Tbilisuri kulturis~ cnebas,
vidre `rusTavelisa~ Tu `marjaniSvilis~ Teatrebis akademiuroba.
XX
saukunis
60-70-ian
paralelurad
yalibdeba
rogorebicaa
`WeSmariti
wlebSi
iseTi
oficialuri
Tbilisuri
Tbiliseli~,
`sabWoTa
kulturuli
`namdvili
kulturis~
kliSeebi,
qalaqeli~,
rac
upirispirdeba iseT kategoriebs, rogorebicaa `Camosuli~, `sofleli~ da
a.S. Cndeba `prestiJuli~ da `araprestiJuli~ ubnis cneba. swored am dros
igivdeba `qarTuli~ da `Tbilisuri~.
25
Tuki `stalinuri periodi~ (1924/29?-1953ww.) oficialuri ideologiisa
da oficialuri kulturis upirobo batonobiT xasiaTdeba, ris gamoc am
kulturas
`totalitaruli
kultura~
ewodeba,
gviandeli
socializmis
periodSi Tbilisuri kulturis dualizmi Tavs iCens `socialisturi~ da
`erovnuli~ kulturebis, `oficialuri~ da `disidenturi~ ideologiebis,
`oficialurisa~ da `Crdilovani~ ekonomikis da a.S. dapirispirebis (amave
dros, garkveulwilad, difuziis) saxiT. XX s-is 80-iani wlebis bolos ki
dualizmi
aseT
saxes
iRebs:
oficiozi/araformalebi,
komunisturi
nomenklatura/erovnuli moZraoba, sabWoTa kultura/qarTuli nacionaluri
kultura,
rac,
sabolood,
`sabWoTa
socialisturi
kulturisa~
da
Sesabamisi istoriuli periodis dasasruls moaswavebs.LU
Tbilisuri kulturis Tanamedrove Sre (1992-2004 ww.)
radganac
Tbilisuri
arqiteqturisa
da
qalaqis
kulturuli
landSaftis sivrceSi mimdinare destruqciul movlenebs Cven ukve SevexeT
(ix: Sesavali _ 1.1.), amitomac yuradRebas Tanamdrove Tbilisuri kulturis
sxva Taviseburebebs mivapyrobT.
1991-92
`qarTulis~
wlebis
Tbilisis
araigiveoba
_
omma
kargad
`avangarduli~
aCvena
da
`Tbilisurisa~
`mowinave~
da
Tbilisi
daupirispirda `ariergardulsa~ da `CamorCenil~ danarCen saqarTvelos.
sayuradReboa, rom TviTon es omi prezidentma z. gamsaxurdiam (1941_1993
w.w.)
`vera-vake-saburTalos
sakuTriv
Tbilisuri
putCad~
kulturis
monaTla.
dualizmi:
cxadia,
aq
igulisxmeba
centraluri/periferiuli,
prestiJuli/araprestiJuli da a.S.
XX saukunis bolos da XXI saukunis daswyisisaTvis Tbilisur (da,
sazogadod, qarTul) kulturaSi sxvagvari dualizmi gamoikveTa: `Zvelebi~
da `axlebi~, `Zveli~ nomenklatura da `axali~ reformatorebi, `Zveli
inteligencia~ da `axali inteleqtualebi~, `Zveli nacionaluri kultura~
da `axali liberaluri faseulobebi~.
SeiZleba iTqvas, rom, politikuri TvalsazrisiT, 2003 wlis `vardebis
revolucia~ swored `axlebis~ sruli triumfiT dagvirgvinda, stagnaciuri
26
gerontokratia revoluciurma neokratiam Caanacvla. magram, sagulisxmoa,
rom
`Zveli
nacionaluri~
da
`axali
liberaluri~
kulturebis
dapirispirebis moxsnis (an/da Serbilebis) mizniT `axlebis~ politikurad
yvelze ufro aqtiurma nawilma sakuTar Tavs `nacionaluri moZraoba~
uwoda. cxadia, amiT `axalsa~ da `Zvel~ kulturebs Soris dapirispireba ar
amowurula. `Zveli~ kulturis umTavres sayrdenad saSualo skola da
sauniversiteto infrastruqtura rCeba.
`nacionaluri~
da
`liberaluri~
kulturebis
dapirispirebasTan
erTad Tbilisuri kulturis sivrceSi sxva winaaRmdegobac warmoiSva, rac
mowmobs qalaqis urbanuli tradiciis srul ignorirebas, iwvevs qalaqis
saxis rRvevas da rac qalaqs ukargavs sakuTar identurobas; rom araferi
vTqvaT urbanul kulturaze, romelic Zveli sabWouri tradiciis nayofad
rCeba, qalaqi ver qmnis mdgradi ganviTarebis gegmas; aSkarad SeiniSneba
ukve aRniSnuli arainstitucionaluri, erTgvari vizionerul-futuristuli
da fragmentul-spontanuri, stiqiuri damokidebuleba qalaqisadmi.
magaliTad:
Tbilisis
politikuri
istebliSmentis
erTi
nawilis
mxridan gamoiTqva azri, rom qalaqis istoriuli nawili erT ubnad unda
gaerTiandes
da
rom
igi
saofise
sivrced
unda
gadaiqces.
esaa
sainformacio saSualebebis gziT mopovebuli informacia (sxva saSualeba
informaciis mopovebisa dRes ar arsebobs, rogorc Cans iqidan gamomdinare
rom ar arsebobs Tanamimdevruli muSaobis procesi am mimarTulebiT).
saofise sivrced qceva sruliad obiqturad gamoiwvevs qalaqis radikalur
gardaqmnas _ dRis wesrigSi dadgeba Zveli nagebobebis ngrevisa da maTi
axali
SenobebiT
Canacvlebis
sakiTxi.
es
ki,
sabolood,
gulisxmobs
linearuli Tbilisis regularul qalaqad qcevas.
ra Tqma unda, aseTi midgoma savsebiT legitimuria _ amas mxars
umagrebs
sxva
dedaqalaqTa
msgavsi
transformaciis
istoriuli
magaliTebic: parizis regularul qalaqad gardaqmna ludoviko XIV-is
dros, budapeStis (ufro zustad, peStis) dangreva da, faqtobrivad, Tavidan
aSeneba XIX saukuneSi (rac budapeStisaTvis imperiis meore dedaqalaqis
funqciis
miniWebam
gamoiwvia),
stalinur periodSi da a.S.
moskovis
radikaluri
transformacia
27
magram, amisaTvis saWiroa gaazrebuli stretegiuli gegmis arseboba
da Sesabamisi resursebis (rogorc inteleqtualuri, ise ekonomikuri Tu
fizikuri da sxv.) amoqmedeba. samwuxarod, mocemuli koncefciis avtorebs
yovelive
es,
qveynis
dRevandeli
mdgomareobidan
gamomdinare,
ararealisturad da gaumarTleblad gvesaxeba.
amitomac,
Tbilisuri
kulturis
ganviTarebis
strategiul
mimarTulebaTa Cveneuli modeli (ix: mocemuli koncefciis me-4 nawili)
Tbilisuri kulturis `palimfsestursa~ da linearul paradigmas emyareba.
strategiis
gansazRvrisas
gasaTvaliswinebeli
iqneba
Cvens
mier
SemoTavazebuli seleqciuri meTodi dRes arsebuli kulturis seleqciuri
fenis gaTvaliswinebiT, ramdenadac dRes arsebuli seleqciuri fena jer
kidev stalinis periodSi Catarebuli kulturis seleqciis saxiT arsebobs:
ukve stalinis periodidan iwyeba, ase vTqvaT, warsulisken Sebruneba, rac
mTavaria
warsuli
memkvidreobis
gadarCeva,
misi
ideologiuri
utilitaruli funqciiT datvirTva. xelovnebaSi es gamoixata tradiciuli
ornamentis Warb gamoyenebaSi da mis ideologizirebaSi, saeklesio kedlis
mxatvrobis
kompoziciuri
eTnografiuli
formebis
socialisturi
realizmis
sqemebis
sesxebaSi
aslirebis
uaRresad
da
meTodSi
mwyobr
mis
kultivirebaSi,
da
am
yovelives
TematikasTan
ekleqtur
SejerebaSi (am meTodma bunebrivia ganapiroba saxelovnebo ganaTlebis
meTodologia)...
Tbilisis kulturis politikis monacemebi
K qvemdebare koncefciis meTodologiisa da Catarebuli sociologiuri
kvlevebis
analizis
safuZvelze
gamoikveTa
is
ZiriTadi
sferoebi,
romlebic Tbilisis, rogorc dedaqalaqis urbanuli kulturis politikas
gansazRvravs.
Ues
sferoebia:
uZrav-moZravi
kulturuli
memkvidreoba,
tradiciebi da specifikuri cxovrebis wesi; xelovnebis sxvadasxva dargebi:
literatura, musika (klasikuri, folki, Tanamedrove), Teatri, saxviTi da
vizualuri xelovneba, popularuli kultura; kroskulturuli sferoebi ganaTleba, masmedia, turizmi.
CamoTvlili sferoebis mokle mimoxilva ixileT danarTSi #1.
28
situaciis analizi:
TbilisSi turizmis ganviTarebis resursuli potenciali
Sesavali
Tbilisis turizmis ganviTarebis koncefcia, romelic dafuZnebulia
zemoT ukve aRweril qalaqis kulturis resursul potencialze, unda
iTvaliswinebdes im sayovelTaod aRiarebul principebs, rac amoZravebs
msoflio turizms. pirvel rigSi unda aRiniSnos, rom turizmi ar aris
ekonomikis lokalurad arsebuli da damoukideblad ganviTarebadi dargi.
is dargTaSorisi dargia, romlis ganviTareba bevr politikur, ekonomikur
da
socialur
komponentzea
damokidebuli.
Sesabamisad,
turizmis
ganviTarebis koncefciis Camoyalibebisas, vxelmZRvanelobT ra Tanamedrove
evropuli
midgomebiT,
turizms
ganvixilavT,
rogorc
uaRresad
mravalaspeqtian klasters.
mxedvelobaSi
gvaqvs
turizmTan dakavSirebuli seqtorebi:
dargis
ganviTarebiT dainteresebuli iuridiul-politikuri da garemos dacviTi
moZraobebis
monawileebi;
finansuri,
soflis
warmomadgenlebi;
teqnologiuri
industriis,
kulturis,
meurneobisa
resursebis
siaxleebiT
sportis,
da
jandacvis,
ganaTlebis,
gadamamuSavebeli
seqtorebis
amoReba-amoqmedebiT,
dakavebuli
infrastruqturis,
teqnikuri
specialistebi;
sanaxaobrivi
da
da
transportis
gasarTobi
industris
warmomadgenlebi da a.S.
ufro
konkretuli
Camoyalibebisas)
industriis
(gansaxleba),
garToba,
gansazRvrisa
da
ZiriTadi
mimarTulebebis
midgomisas, magaliTad ise, rogoricaa Tema _ turizmis
moqmedebis
seqtori:
transportireba
kveba
SesaZleblobebi),
(saeklesio,
(strategiis
momsaxureba,
(Sida
saqalaqo
da
nacionaluri
(saerTaSoriso
mogzaurobebis
saero,
turistuli
gayidva
regionaluri,
da
dabinaveba
saqalaqTaSoriso),
samzareulos
(saeqskursio),
nacionaluri,
mTeli
dResaswaulebi
saerTaSoriso),
atraqcionebi, Tavgadasavlebi da sxva gare garTobis saxeobebi da a.S.
29
Tu
sakiTxs
strategiuli
kidev
gegmis
ufro
CavuRrmavdebiT
SemuSavebisas),
sakiTxebi
(da
es
aucilebeli
gansaxilveli
iqneba
gaxdeba
iseTi
detalobiT, rogorc magaliTad _ atraqciuloba:
kulturuli atraqciuloba: istoriuli da arqeologiuri adgilebi,
arqiteqtura, monumenti, industriuli adgili, muzeumi, eTnikuri kuTxe,
samzareulo, Teatri, koncerti/warmodgena da a.S.
bunebrivi
atraqciuloba:
peizaJi,
landSafti,
parki, mTa,
flora,
fauna, da a.S.
dResaswaulebi
(movlenebi):
gansakuTrebuli,
sazogadoebrivi
movlenebi, festivalebi, religiuri, sportuli dResaswaulebi (zeimebi), Ria
vaWroba (sazeimo bazroba), korporatiuli movlenebi da a.S.
rekreaciuli
resursebi:
RirsSesaniSnaobebis
monaxuleba,
golfi,
curva, CogburTi (tenisi), gaseirneba, velo-seirnoba, sportis zafxulisa da
zamTris saxeobebi da a.S.
samayureblo atraqciuloba: Tematuri parkebi, luna-parkebi, kazino,
kinoTeatri,
maRaziebis
qseli,
xelovnebis
saSemsruleblo
saxeobebis
centrebi, sportuli kompleqsebi da a.S.
turizmis ganviTarebas, rogorc logikurad Tanamdevi procesebi,
mohyveba iseTi gare egzogenuri movlenebi, rogoricaa: demografiuli da
socialuri
cvlilebebi,
cvlilebebi
politikaSi,
sakanonmdeblo
da
maregulirebel sferoSi, vaWrobis ganviTareba, ekonomikuri da finansuri
cvlilebebi,
satransporto
infrastruqturisa
da
sainformacio
uzrunvelyofis sferos ganviTareba da a.S. Sesabamisad, aucilebeli iqneba
am
cvlilebebisadmi
rogorc
sakanonmdeblo,
aseve
struqturul-
mmarTvelobiTi da socialur-ekonomikuri mzaoba.
gasaTvaliswinebelia, rom dargis ganviTarebas Tan SeiZleba axldes
rogorc dadebiTi _ axali samuSao adgilebis Seqmna, Semosavlebis zrda,
urbanizaciis procesis daCqareba,
bunebrivi kompleqsebis gafarToeba,
regionis atraqciulobis xarisxis,
kulturuli cxovrebis donis zrda,
socialuri da kulturuli procesebis daCqareba, adgilobrivi kulturuli
RonisZiebebis,
xalxuri Semoqmedebis, rewvis, tradiciebis aRorZineba,
30
adgilobrivi kulturis Zeglebis dacva da aRdgena, sasoflo-sameurneo da
sxva
adgilobriv
produqciaze
moTxovnilebis
zrda;
aseve
uaryofiTi
momentebi _ mosaxleobis sxvadasxva jgufebis interesebis polarizacia da
komercializacia,
arakvalificiuri
Sromis
xvedriTi
wilis,
sazogadoebrivi wesrigis darRvevis ricxvis zrda, ojaxuri cxovrebis
wesis
`erozia~,
kulturis
komercializaciis
gemovnebis mkveTri dacema da totaluri
procesSi
sazogadoebrivi
`maskulturizacia~, konkretuli
turistuli mimarTulebis TviTmyofadobis dakargva, SesaZlo konfliqtebi
adgilobriv mosaxleobasa da turistebs Soris da sxva.
momavali
yuradReba
strategiuli
unda
mieqces
gegmis
turizmis
damuSavebisas
ganviTarebis
gansakuTrebuli
politikis
ZiriTad
aspeqtebs:

turistuli
resursebis
maqsimalurad
sruli
CamonaTvalis
momzadeba;

turizmis ganviTarebis mizniT erovnuli qonebis gamoyenebis sqemis
Camoyalibeba;

ZiriTadi
turistuli
raionebis/ubnebis
da
turistuli
daniSnulebis obieqtebis gansazRvra;

RonisZiebaTa
kompleqsis
gansazRvra-realizacia,
romelic
adgilobriv mosaxleobasa da turistebs aswavlis qveynisa da misi
calkeuli istoriul-eTnografiuli mxareebis (am SemTxvevaSi –
Tbilisis
calkeuli
ubnebis)
kulturuli
Rirebulebebis
pativiscemas;

adgilobrivi resursuli (bunebrivi, istoriuli, adamianuri da a.S.)
potencialis dacvis RonisZiebebis gansazRvra.
koncefciaSi calke ar SevexebiT, Tumca Semdgom etapze aucilebeli
iqneba kvalificiurad damuSavdes iseTi sakiTxic, rogoricaa turistuli
regionis mimzidvelobaze moqmedi faqtorebi, romlebic moiazreba rogorc:

SeRwevadoba;

damokidebuleba turistebisadmi;
31

infrastruqtura;

bunebrivi silamaze da klimati;

kulturuli da socialuri daxasiaTeba;

sportul-gamajansaRebeli da rekreaciuli resursi;

ganaTlebis centrebi;

komerciis centrebi;

fasebis done da a.S.
ukanaskneli aTwleulis ganmavlobaSi amerikul literaturaSi gaCnda
e.w. `adeqvaturi turizmis~ cneba, romlis ZiriTadi principebia:

konkretuli teritoriis memkvidreobis (kulturuli, istoriuli,
bunebrivi) dacvaSi aqtiuri monawileoba;

sxva regionebTan SedarebiT konkretuli teritoriis memkvidreobis
(kulturuli,
istoriuli,
bunebrivi)
unikalobis
xazgasma
da
Sesabamisi warmoCena;

adgilobriv
mosaxleobaSi
unikaluri
memkvidreobisadmi
(kulturuli, istoriuli, bunebrivi) siamayisa da pasuxismgeblobis
grZnobis aRzrda;

turizmis
ganviTarebis
teritoriis
programis
unikaluri memkvidreobis
SemuSaveba
konkretuli
(kulturuli,
istoriuli,
bunebrivi) gamoyenebis safuZvelze.
ACvenis
azriT,
strategiis
SemuSavebisas
aucilebeli
iqneba
aRniSnuli poziciebis gaTvaliswinebac.
Tanamedrove turizmi _ ganviTarebis ZiriTadi tendenciebi
dRevandeli turizmi, romelic kompiuterizaciisa da avtomatizaciis
farTod danergvis safuZvelze saerTaSoriso informaciuli teqnologiebis
da procesebis sferod gadaiqca,
uaxlesi satransporto saSualebebiTa da
momsaxurebiT sul sxvagvari warmodgenebi Seqmna drosa da sivrceze, Zalze
32
faqizad reagirebs dedamiwaze mimdinare procesebze. Sesabamisad Cndeba
axali tendenciebi, moZraobebi, mimarTulebebi. swored aqedan gamomdinare
gaCnda msoflio sazogadoebriobisaTvis erTiani maregulirebeli aqtebis
Seqmnis
saWiroeba.
`turizmis
globaluri
eTikuri
kodeqsi~
(msoflio
turistuli organizaciis generaluri asamblea, santiago, Cili, 1999 wlis 1
oqtomberi) turizms ganixilavs, rogorc:

individualuri da koleqtiuri srulyofis faqtors;

mdgradi ganviTarebis faqtors;

sferos romelic iyenebs kacobriobis kulturul memkvidreobas da
Seaqvs Tavisi wvlili mis gamdidrebaSi;

saqmianobas, romelic erTnairad sasargeblo da momgebiania masSi
monawile qveynebisa da xalxebisaTvis.
aRniSnuli zogadi Sefasebebidan da daskvnebidan Tu gadavinacvlebT
turizmis,
rogorc
dargis
SegviZlia
aRvniSnoT,
rom
pragmatuli,
gamoyenebiTi
Tanamedrove
moTxovnebis
mxaris
analizze,
Sesabamisad
misi
ganviTareba saxelmwifos (qveyanas), konkretul regions, qalaqs, rogorc
dainteresebul
(monawile)
mxares,
uqmnis
Sesabamisi
stimulebis
nairsaxeobas:E

axali samuSao adgilebi da sawarmoebi;

damatebiTi Semosavlebi;

axali gasaRebis bazrebi adgilobrivi produqciisaTvis;

infrastruqturis, aseve komunaluri momsaxurebis obieqtebisa da
samsaxurebis modernizacia;

axali profesiebi da teqnologiebi;

sazogadoebis mier gare samyarosa da kulturuli memkvidreobis
problemebisa da maTi dacvis aucileblobis safuZvliani gageba;

axali
midgomebi
miwaTsargeblobaSi,
gadamamuSavebel mrewvelobaSi da a.S.
soflis
meurneobaSi,
33
amasTan erTad, imisaTvis, rom turizmma ekonomikuri mogeba moutanos
qalaqs, misi ganviTareba unda atarebdes mdgrad xasiaTs da amave dros
Tavisi bunebiT unda iyos damzogavi. turizmis ganviTarebis TvalsazrisiT
gansakuTrebuli
mniSvneloba
aqvs
gansaxlebis
sistemis,
dasaxlebaTa
tradiciul arqiteqturas da istoriul-kulturul memkvidreobas.
turizmis
ganviTarebis
SesaZleblobebis
Sefasebis
dagegmvis
dros
(rac
TvalTaxedviT
aucilebeli
potenciuri
iqneba
strategiis
damuSavebisas) aucilebelia pasuxi gaeces Semdeg kiTxvas _ ra saWiro
komponentebi
unda
arsebobdes
turizmis
ganviTarebisaTvis?
es
komponentebia:
RirSesaniSnaobebi da Tavisufali drois gatarebis formebi _ sanaxavi
adgilebi da is, riTac SeiZleba turisti gaerTos adgilze yofnis dros;
miRebisa
da
momsaxurebis
infrastruqtura
_
dabinavebisa
da
kvebis
adgilebi;
satransporto
infrastruqtura
da
momsaxureba
_
sabazo
adgilamde
Casvlisa da Sida teritoriaze gadaadgilebis saSualeba;
adgilobrivi
sainJinro-teqnikuri
infrastruqtura
_
wyalmomarageba,
eleqtrogayvaniloba, komunikacia, kanalizacia da myari sayofacxovrebo
narCenebis marTva;
mogzaurobebis organizeba _ turoperatorebi, turagentebi da gidebi;
turistuli
produqciis
bazarze
gatana
da
turistuli
informaciis
samsaxuris arseboba _ informacia turistebisaTvis imaze, Tu ra SeuZliaT
naxon da akeTon maT adgilze yofnis dros.
turizmis,
prioritetis
rogorc
qveynis
gansazRvrisaTvis,
dedaqalaqis
ukve
ganviTarebis
strategiaze
erT-erTi
muSaobis
dros,
aucilebeli iqneba gaanalizdes Semdegi sakiTxebic:
-
arsebobs Tu ara TbilisSi turizmis ganviTarebisaTvis saWiro
resursebi;
-
arsebobs
Tu
ara
SeiZleba gasvla;
Sesabamisi
turistuli
bazari,
romelzec
34
-
ekonomikuri ganviTarebis miznebis misaRwevad esaWiroeba Tu ara
Tbiliss turizmis ganviTareba;
-
aris
Tu
ara
saWiro
ganviTarebisaTvis,
SromiTi
damatebiTi
SromiTi
resursebi
turizmis
resursebis
Semoyvanis
gareSe;
-
gamarTlebulia
Tu
ara
danaxarjebi
satransporto
infrastruqturis ganviTarebisaTvis;
-
SesaZlebelia Tu ara konkurentebis gamoCena arsebuli an SesaZlo
turistuli proeqtebidan mezobel regionebSi.
aqve unda aRvniSnoT isic, rom 1992 wlis gaeros cnobili samitis
(rio
de
Janeiro)
Semdeg,
nebismieri
qveynisa
da
dargis
ganviTarebas
safuZvlad daedo epoqaluri mniSvnelobis dokumenti `dRis wesrigi XXI
saukunisaTvis~, romelSic gacxadebuli iqna mdgradi ganviTarebis ZiriTadi
principebi da moTxovnebi.
aRniSnuli dokumentis Tanaxmad mdgradi turizmi:
-
xels
uwyobs
turizmis
zemoqmedebis
gzebis
gagebas
bunebriv,
kulturul da socialur sferoebze;
-
xels uwyobs Semosavlebisa da xarjebis samarTlian ganawilebas.
igi qmnis samuSao adgilebs uSualod adgilobriv turizmsa da mis
monaTesave sferoebSi;
-
xels uwyobs momgebiani adgilobrivi dargebis ganviTarebas _
sastumroebi da sxva sarekreacio obieqtebi, restornebi da kvebis
sxva
obieqtebi,
satransporto
sistemebi,
xalxuri
rewva
da
Semosvlas
da
saeqskursio-sainformacio saqme;
-
xels
uwyobs
adgilobriv
regionSi
ekonomikaSi
ucxouri
kapitalis
valutis
dabandebas.
xels
uwyobs
adgilobrivi ekonomikis diversifikacias, gansakuTrebiT sasoflo
raionebSi,
sadac
SemTxveviTi xasiaTi;
dasaqmebas
SeiZleba
hqondes
sezonuri
an
35
-
moiTxovs sivrciT gegmarebasa da zonirebas, romelic Seesabameba
adgilobrivi
ekosistemis
gamtarunarianobas;
gadawyvetilebis
miRebis procesSi rTavs sazogadoebis yvela fenis warmomadgenels;
-
xels uwyobs adgilobrivi infrastruqturis modernizebas;
-
qmnis rekreaciul obieqtebs, romlebiTac sargebloba SeuZliaT
rogorc adgilobriv macxovreblebs, aseve turistebs;
-
bunebrivi
turizmi
xels
uwyobs
im
miwebis
produqtiul
gamoyenebas, romelTac ara aqvT sasoflo-sameurneo mniSvneloba;
-
kulturuli
turizmi
xels
uwyobs
adgilobrivi
mosaxleobis
TviTSegnebis amaRlebas;
-
ekologiurad mdgradi turizmi naTlad gviCvenebs bunebrivi da
kulturuli
resursebis
did
mniSvnelobas
social-ekonomikuri
ganviTarebis saqmeSi da xels uwyobs mis dacvas.
turizmis
mdgradi
ganviTarebis
ZiriTadi
principebia
(bunebis
dacvis
(bunebrivi,
socialuri
msoflio fondis mixedviT):
-
resursebis
mdgradi
moxmareba
da
kulturuli resursebis dacva da mdgradi moxmareba xangrZlivi
da warmatebuli saqmianobis sawindaria);
-
turistul
teritoriebze
datvirTvisa
da
narCenebis
Semcireba
(resursebis moxmarebis regulireba da narCenebis Semcireba xels
uwyobs turistuli produqtis xarisxis zrdas da amasTan erTad
amcirebs bunebis konservaciis xarjebs);
-
bunebrivi da kulturuli mravalferovnebis SenarCuneba (bunebrivi
da
kulturuli
mravalferovneba
turistuli
saqmianobis
warmatebisa da mimzidvelobis ganmsazRvreli faqtoria);
-
turizmis integrireba dagegmvis procesSi (turizmis ganviTarebis
integrireba garemosdacviTi da ekonomikuri sakiTxebis dagegmvis
procesSi uzrunvelyofs turistuli saqmianobis warmatebas);
36
-
(ekoturizmi
adgilobrivi
ekonomikis
mxardaWera
adgilobrivi
ekonomikis
ganviTarebas,
xels
iTvaliswinebs
uwyobs
garemoze
miyenebuli SesaZlo zianis kompensacias, Tavis mxriv icavs da
amcirebs velur garemoze uaryofiT zemoqmedebas);
adgilobrivi mosaxleobis Tanamonawileoba (adgilobrivi Temis
-
Tanamonawileobas ara marto ekonomikuri sargebeli moaqvs, aramed
gacilebiT ufro sainteresosa da mimzidvels xdis turistul
produqts);
konsultaciebi
-
da
(interesTa
TanamSromloba
konfliqtebis
Tavidan acilebis uzrunvelyofa);
-
personalis kvalifikaciis amaRleba;
-
marketingi;
-
kvleva da Sefaseba.
yvela aRniSnuli sakiTxi, Cvenis azriT, seriozuli yuradRebis sagani
unda
gaxdes
im
jgufebisaTvis,
romlebic
dedaqalaqis
ganviTarebis
strategiul gegmaze, da konkretulad, turizmis blokze imuSaveben.
M
Tbilisis, rogorc turistuli obieqtis aRwera
paragrafi, romelSic, zemoT aRniSnuli rekomendaciebis Tanaxmad,
unda
aRiweros
qalaqis
mTeli
resursuli
potenciali,
SesaZlebelia
sxvadasxvagvarad Camoyalibdes. arsebiTia is, Tu rogor mivudgebiT TviTon
turizms, raSi vxedavT mis SesaZleblobebsa da mimzidvelobas. winamdebare
dokumentSi,
romelsac
konkretuli
mizani
da
orientacia
gaaCnia
(igi
dedaqalaqis strategiuli ganviTarebis erTiani gegmis nawili, kulturisa
da turizmis ganviTarebis xelSewyobis saqmeSi xelisuflebis samoqmedo
gegma
unda
gaxdes),
gamoyenebuli
iqneba
aprobirebuli,
standartuli
midgoma da struqtura, Tumca Tbilisis istoria gvaZlevs SesaZleblobas
kidev ufro mravalferovani da mimzidveli (atraqciuli) gavxadoT is
safuZveli, rac unda gaxdes koncefciis RerZi.
37
rogorc erT-erTi magaliTi, rasac SeiZleba daefuZnos Tbilisis
turizmis koncefcia, SesaZlebelia ganxiluli iqnas is informacia, rac
aTeuli wlebis ganmavlobaSi grovdeboda im adamianTa gamonaTqvamebisa da
STabeWdilebebis saxiT, romlebic misi ganviTarebis sxvasaxva periodSi
ewvivnen Tbiliss.
`Tbilisi rom ara, SesaZloa venaSi taZris nacvlad meCeTi mdgariyo,
radgan
Tbilisis
citadels
exeTqebodnen
saukuneebis
ganmavlobaSi
jalaledinebi, Cingisxanebi da sxva aRmosavleli sulTanebi da Sahebi.
Tbilisi idga rogorc evropis cixe-simagre, saidanac mTeli saqristianos
mtrebi sisxlisagan daclilni da dasustebulni Tu aRwevdnen evropamde~.
avstrieli poetisa da mTargmnelis (Targmna `vefxistyaosani~) hugo
hubertis sityvebi misi nawarmoebidan `Tbilisis apologia~ SesaZlebelia
am nawilis epigrafad gamogveyenebina da Tbilisis turistul potencialze
konceptualuri
msjeloba
swored
am
funqciiT
dagvewyo.
Tumca
aqvea
gasaTvaliswinebeli isic, rom avstrieli avtori erTaderTi ar aris da
swored es _ istoriaa, riTac, rogorc varianti, SesaZlebelia daviwyoT
Tbilisis turistul SesaZleblobebze saubari.
koncefciis
ZiriTadi
argumentia
Tbilisis,
rogorc
kulturaTa
Sexvedris adgilis mravalmxrivi Seswavla, kvleva da ganviTareba. Aamdenad
miznobrivad gamosayenebelia Tbilisis Sesaxeb vrceli masalebi, romelic
ucxoelma mecnierebma, mkvlevarebma da mogzaurebma dagvitoves (ixileT
danarTi# 2).
am masalaTa Seswavla–gamoyeneba aucileblad unda mimdinareobdes
TbilisSi arsebul eTnikur umciresobaTa da maTi subkulturebis analizis
konteqstSi,
Tavad
TanamonawileobiT.
difuziis
procesSi
umciresobaTa
MmiT
ufro,
rom
kulturuli
warmomadgenlobebis
xangrZlivi
umciresobebi
aqtiuri
urbanul-kulturuli
mniSvnelovan
mxatvrul
saxeebsa da waruSlel kvals tovebdnen qalaqis kulturul landSaftze.
sagulisxmoa
is
faqti,
rom
Tbilisis
erT-erT
ubans,
romelic
germanelebiT iyo dasaxlebuli, erqva `aleqsandersdorfi~ - (teritoria
38
rkinigzis magistralis, mtkvris marcxena sanapiros, vanis quCasa da maudkamvolis kombinats Soris).
qalaqur toponimikaSi dRemde gvaqvs Semonaxuli `kiriCni~, `zemeli~
(latvieli
evgeni
ziemelis
dRes
ararsebuli
istoriuli
afTiaqis
mixedviT) da sxva.
analogiurad germanelebisa, TbilisSi arsebobda `frangTa ubani~
(patrebis
saydris,
patrebiaanT,
kaTolikeTa
ubani)
–
Sua
bazris
(k.
leseliZis q.) marjvena mxares;
mxolod
dakavSirebuli
zemoTmoyvanili
istoriebi
CamonaTvali
SeiZleba
gaxdes
da
Sesabamisad
turizmis
maTTan
ganviTarebisa
da
Tbilisuri kulturis dacva-reabilitaciisa da adaptaciis safuZveli.
amave principiT gansaxilvelia is faqti, rom Tbilisi 1973 wlidan
daZmobilebuli qalaqebis msoflio federaciis wevria.
TbilisTan
daZmobilebuli
qalaqebia:
zaarbriukeni
(germania),
liubliana (slovenia), nanti (safrangeTi), insbruki (avstria), atlanta (aSS,
jorjia), palermo (italia), bilbao (espaneTi), bristoli (didi britaneTi),
megobar-partniori qalaqebia: baqo (azerbaijani), moskovi (ruseTi), erevani
(somxeTi), minski (belorusia), sankt-peterburgi (ruseTi), kievi (ukraina),
vladikavkazi (ruseTi), odesa (ukraina), aTeni (saberZneTi), ankara (TurqeTi),
parizi
(safrangeTi),
romi
(italia),
ierusalimi
(israeli),
stamboli
(TurqeTi). Aamdenad TbilisSi turizmis ganviTarebisaTvis am federaciis
wevroba kidev erTi seriozuli mimarTuleba da SesaZleblobaa.
rac Seexeba e.w. `standartul~ damokidebulebas, igi Semdegi saxiT
SeiZleba warmovidginoT:
Tbilisi
_
saqarTvelos
dedaqalaqi,
qveynis
politikur-
administraciuli, ekonomikuri, kulturel-saganmanaTleblo da samecniero
centri, umniSvnelovanesi satransporto kvanZia.
Tbilisi
Tbilisis
aRmosavleT
qvabulSia
saqarTveloSi,
moqceuli,
zRvis
md.
donidan
mtkvris
380-750
orive
m-is
mxares,
simaRleze.
qalaqis farTi Seadgens 366 km2 (aqedan 45%-ze meti ganaSenianebulia).
39
mosaxleoba
1 milionze meti (2002 wlis aRweris monacemebiT).
reliefi
Tbilissa da mis midamoebs sakvanZo adgili uWiravs saqarTvelos
urTierTgansxvavebul msxvil landSaftur regionebs Soris (swored aq
iyrian Tavs didi fizikur-geografiuli erTeulebi). reliefSi naTlad Cans
gansxvaveba marjvena da marcxena sanapiroebs Soris (marjvena gacilebiT
maRalia
da
garkveul
`amfiTeatrs~
qmnis).
reliefi
ZiriTadad
warmodgenilia TrialeTis qedis antiklinuri ganStoebebiT da maT Soris
moqceuli sinklinuri xev-xeobebiT, ufro cicaboa, Zlier aris daRaruli
mdinareTa xeobebiTa da xramebiT; marcxena sanapiros SedarebiT dabali
mdebareoba aqvs, reliefi ufro nazia, umetesad danawevrebulia mcire
siRrmis xevebiTa da xramebiT.
Tbilisisa da misi Semogarenis rTuli da mravalferovani reliefi
garkveul siZneles qmnis qalaqis ganaSenianebisaTvis; meores mxriv, igive
pirobebi ganumeorebel silamazes aniWebs qalaqs.
hava
`haviTa ars mSveni da mxiaruli… zafxuls cxeli da ara gauZlisi,
zamTari
civi,
gazafxul-Semodgoma
mSveni
da
satrfo~,
ase
axasiaTebs
Tbilisis havas vaxuSti batoniSvili (XVIII s.).
Tbilisi
subtropikuli
da
olqis
misi
midamoebi
aRmosavleT
mdebareobs
periferiaze.
zomierad
subtropikul
mSrali
zonaSi
mdebareoba da mcire Rrublianoba ganapirobebs mzis naTebis mniSvnelovan
xangrZlivobas (2112 saaTi weliwadSi) da intensivobas wlis yvela sezonSi.
yvelaze civi Tvea ianvari (saS. temperatura – 0,90C); yvelaze cxeli
Tvea ivlisi (saS. temperatura – 240C). Rrublianoba zomieria; moRrublul
dReTa raodenoba 100-130-ia weliwadSi. haeris saSualo wliuri SefardebiTi
tenianobaa _ 65-70%.
Tbilisisa da misi midamoebis hava jansaRia, saukeTesoa adamianis
sacxovreblad da sameurneo saqmianobisaTvis. midamoebSi bevri sagareubno
40
kurorti
da
saagarako
adgilia:
kikeTi,
kojori,
tabaxmela,
wavkisi,
wodoreTi, wyneTi da sxva.
Sida wylebi
hidrografiuli qselis xasiaTis mixedviT Tbilisis midamoebi or
nawilad
SeiZleba
daiyos
(reliefis
xasiaTidan gamomdinare):
marjvena
sanapiroze qseli ufro xSiria. mdinareebs viwro xeoba, meti vardna da
daxriloba
aqvT.
marcxena
sanapiroze
sustad
ganviTarebuli
meCxeri
qselia, mdinareebi vakis tipisaa, farTokalapotiani.
zedapiruli
Camonadenis
mTavari
arteriaa
md.
mtkvari,
romelic
Tbilisis teritoriaze daaxlebiT 35 km-ze miedineba. mtkvari tranzituli
mdinarea, misi hidrologiuri reJimi umTavresad Tbilisis farglebs gareT
yalibdeba da adgilobriv mimdinare hidrologiuri procesebis gavlena mis
reJimze mxolod gansakuTrebul SemTxvevaSi aRiniSneba.
tbebs Soris mniSvnelovania lisis tba da kus tba, ufro pataraa
gldanis tbebi, wodoreTis tba, Wilitba, muxaTgverdis tba, wyneTis tba da
sxva. Tbilisis Crdilo-aRmosavleT nawilSi, mlaSe tbebis adgilze, 1951
wels Seiqmna Tbilisis wyalsacavi.
P.S. strategiis damuSavebisas aRniSnuli blokebis gafarToebasTan
erTad,
gansaxilveli
iqneba
iseTi
sakiTxebi,
rogorebicaa:
niadagebi,
flora da fauna, bunebrivi landSaftebi, rogorc turistul-rekreaciuli
orientaciis maformirebeli komponentebi.
turistuli industriis SesaZleblobebi da Tbilisis perspeqtiva
saqarTveloSi turizmis ganviTarebis ZiriTadi problemebi
aRniSnuli sakiTxi sakmaod seriozulia da Sesabamis kvlevasa da
analizs
moiTxovs.
ukanaskneli
wlebis
Kkoncefciis
ganmavlobaSi
farglebSi
aucileblad
Catarebuli
msgavsi
CavTvaleT
samuSaoebis
(sxvadasxva saerTaSoriso da adgilobrivi organizaciebis mier) analizis
safuZvelze mxolod davafiqsiroT ZiriTad problemaTa nusxa, ramdenadac
qveynis masStabiT arsebuli problemebi identuria TbilisisTvisac.
41
dReisaTvis saqarTveloSi turizmisa da kurortebis dargis winaSe
arsebuli problemebi pirobiTad SeiZleba daiyos or jgufad, romelTagan
TiToeulSi gamoiyofa ramodenime qvejgufi (Cven aRvniSnavT mxolod im
poziciebs, romlebic miesadageba Tbilisis sinamdviles):
I. turistul produqtTan dakavSirebuli aspeqtebi
- turistuli produqtis SezRuduli speqtri;
- xarisxTan dakavSirebuli problemebi;
a) transportireba qveynis SigniT (SezRuduli SesaZleblobebi);
b) turistuli
RirsSesaniSnaobebisa
da
sanaxaobebis
mdgomareoba da adaptirebuloba;
c) turistTa ganTavsebis saSualebebis xarisxi;
d) turistuli
infrastruqturis
sxva
obieqtebis
dabali
xarisxi;
e) fasi/xarisxis dabali koeficienti;
f) turizmis dargSi kompetenturi personalis nakleboba;
g) enobrivi barieri;
h) usafrTxoebis problemebi
i) kavkasiis regionis arastabiluroba;
- regionebSi turistTa ganTavsebis saSualebebis arasakmarisi da
sezonuri simZlavreebi;
- investiciebis ZiriTadi Semaferxebeli faqtorebi
a) infrastruqturis xarjebi;
b) biznesis prognozirebis sirTule;
c) saWiro investiciebis didi odenoba;
d) turizmSi ganxorcielebuli investiciebis didi moculobis
gamo maTi amogebis xangrZlivi procesi;
e) grZelvadiani da SeRavaTiani kreditebis ararseboba;
42
f) sagadasaxado sistemis sirTule;
g) yoveldRiuri problemebi da korufcia;
h) ucxouri investiciebis arasakmarisi reklama;
- biznesis warmarTvasTan dakavSirebuli problemebi
a) maRali marketinguli xarjebi;
b) sertificirebis arsebuli proceduris formaluroba (is ver
icavs momxmarebels);
c) bazris Sesaxeb arasakmarisi informacia;
d) konkurenciis dabali done;
e) arajansaRi konkurencia;
f) kapitalze maRali amonagebis moTxovna;
II. turistuli bazris moTxovnebi
- transportirebasTan dakavSirebuli problemebi;
a) arsebul da potenciur turistul bazrebTan damakavSirebeli
aviareisebi;
b) manZili saerTaSoriso turistul bazrebamde;
c) reisebis mouxerxebeli ganrigi;
d) arasakmarisi regionaluri sahaero kavSirebi;
- reklamirebis arasaTanado done;
a) turistuli bazris marketinguli kvlevis ararseboba.
b)
qveynis dadebiTi imijis popularizebis ararseboba.
c) turoperatorebis mier produqciis SezRuduli marketingi;
d) saerTaSoriso
bazarze
usistemo
da
arakoordinirebuli
warmoCena.
e) marketingze
xarjebis
da
qveynis
ararseboba
daufinanseblobis gamo);
arakomerciul
(turizmis
reklamaze
dargis
gawuli
totaluri
43
- konkurencia xarjebsa da fasebze;
- Semomyvani turoperatorebis struqturuli problemebi :
a) mcire simZlavreebi;
b) kapitalis ararseboba;
c) ucxoel
partniorebTan
kontraqtis
dadebasTan
dakavSirebuli sirTuleebi;
d) adgilobrivi da regionaluri turistuli bazrebis ugulvebelyofa;
Tu zemoT CamoTvlil problemebs gavaanalizebT da movaxdenT maT
ranJirebas prioritetebis Sesabamisad, problemebis Semdegi saxis krebsiT
suraTs miviRebT:

qveynis
dadebiTi
(turistuli)
imijis
popularizacia
da
marketingi;

turistuli produqtis mravalferovnebis uzrunvelyofa;

usafrTxoebis sakiTxis mogvareba;

kompetenturi personalis momzadeba;

infrastruqturis
ganviTareba,
sastumro
da
satransporto
simZlavreebis uzrunvelyofa.
TbilisSi turizmis ganviTarebis damatebiTi specifiuri problemebi
sahaero transporti – umravlesi reisebis mouxerxebeli grafiki
(gvian
RamiT,
sastumroebsac);
informaciis
Sesabamisi
ar
an
gamTeniisas,
aeroportSi
arseboba
nabeWdi
rac
damatebiT
turistebisaTvis
(ar
produqcia,
funqcionirebs
sirTuleebs
saWiro
servis
da
aucilebeli
centri,
gauTvaliswinebelia
e.w.
uqmnis
ar
aris
satranzito
mgzavrebisaTvis komfortuli servisi, an aucilebeli pirobebi garkveuli
reisebis
Seferxebis
SemTxvevaSi);
kanonmdeblobiT
proceduruli da sxva subieqturi sirTuleebi.
gansazRvruli
44
sarkinigzo transporti _
(centraluri,
didube,
samive ZiriTadi sarkinigzo sadguris
navTluRi)
absoluturi
araadaptirebuloba
turistuli momsaxurebisadmi (SeiZleba iTqvas, rom dedaqalaqis is `saxe~,
rasac qmnian rkinigzis sadgurebi antituristulia);
saavtomobilo
(garegnuli
saxidan
transporti
vidre
_
yvela
momsaxurebis
ZiriTadi
kulturamde)
avtosadguri
absoluturad
araadaptirebulia ara marto saerTaSoriso, aramed Sida turizmisTvisac
ki;
sastumroebis qseli _ dedaqalaqs gaaCnia sakmarisi simZlavreebi,
arsebobs
misi
gazrdis
realuri
perspeqtivebic,
Tumca
sastumroTa
erTnairi sistema (mxolod e.w. `gesthausebi~), maTi koncentracia qalaqis
centrSi,
Sida
turizmis
ganviTarebisaTvis
miuRebeli
maRali
fasebi,
qalaqis e.w. periferiul zonebSi arsebuli sastumroebis momsaxurebis
dabali
done
(saerTod
dakompleqtebis
problema)
ganviTarebisaTvis;
sastumroebis
garkveul
aRsaniSnavia
profesionali
sirTuleebs
isic,
rom
qmnis
TbilisSi
kadrebiT
didi
(da
turizmis
ara
mxolod)
saerTod ar aris fiqsirebuli turistebis ganTavsebis iseTi obieqtebi,
rogorebicaa e.w. `B/B~, moteli, sastumro saxli, `apart-oteli~ da a.S.
sakomunikacio sistemebi
Sida
da
gatarebuli
satranzito
garkveuli
gzebi
_
RonisZiebebisa,
miuxedavad
unda
ukanasknel
aRiniSnos,
rom
wlebSi
sagzao
infrastruqtura erT-erTi yvelaze susti adgilia turistul klasterSi;
gansakuTrebiT mZime mdgomareobaSia Sida (aramagistraluri) gzebi. #2
rukaze
mocemuli zogadi sqemis Tanaxmad, magaliTisaTvis, leseliZis quCa
mTavari magistralia Zveli Tbilisis saeqskursio marSrutSi, Tumca aqve
unda
aRiniSnos, rom
turizmis
igi
moTxovnebisadmi
dReisaTvis
saerTod
(gadatvirTuli
ar
aris
adaptirebuli
moZraoba,
transportis
miznobrivi gaCerebis SeuZlebloba, dazianebuli da usufTao trotuarebi,
romlebic aseve gadatvirTulia usistemod da antisanitariul pirobebSi
momuSave garemovaWreebiT da a.S.); rac SeexebaT satranzito gzebs, Zalze
xSirad
isini
ar
arian
aRWurvili
Sesabamisi
informaciis
matarebeli
45
farebiT,
iseve
rogorc
satranzito
gzebisaTvis
saWiro
sainJinro
infrastruqturiT da sxva;
kavSirgabmulobis saSualebebi _ q. Tbilisis magaliTze albaT es
aris is erTaderTi kargi gamonaklisi, romelic TiTqmis srulad pasuxobs
Tanamedrove moTxovnebs.
momsaxurebis sfero
turistuli
registrirebuli
kompaniebi
turistuli
_
q.
TbilisSi
kompaniaa,
dReisaTvis
romelTagan
60-ze
oficialurad
meti
(q.
Tbilisis mcire biznesis ganviTarebis xelSemwyobi centris mier 2003 wels
Catarebuli kvlevis masalebi): mxolod 3 organizaciaa dakavebuli Sida
turizmiT, 1 _ servisuli momsaxurebiT, mxolod 5 _ ZiriTadad turistebis
qveyanaSi
SemoyvaniT,
danarCeni
orientirebulia
ZiriTadad
turistebis
gayvanasa da avia bileTebis gayidvaze. ukve es statistika gviCvenebs, Tu
ramdenad
arasworad
arian
orientirebulebi
TviTon
turkompaniebi.
xazgasasmelia is garemoeba, rom kvlevis grafaSi `ZiriTadi saqmianoba~
arcerTi kompania ar aCvenebs mimarTulebas _ turopereitingi.
turistebis kvebis organizacia _ TbilisSi uamravi kvebis obieqtia
(restorani, bari, kafe da a.S.); erTi SexedviT TiTqos araviTari problema
ar
unda
iyos,
umravlesoba
Tumca
turizmze
unda
aRiniSnos,
araorientirebulia
rom
am
obieqtebis
(sezonuroba
da
udidesi
Sesabamisi
disqauntebis sistema, kompleqsuri meniuebi, turistuli jgufebis miRebis
organizacia da a.S.); aseve Sesabamisi momzadeba aqvs gasavleli kvebis
sistemaSi momsaxure personals.
satransporto uzrunvelyofa _ Tbiliss, miuxedavad misi istoriisa,
kulturuli
memkvidreobisa
da
a.S.
ara
aqvs
Sida
saqalaqo
marSrutebisaTvis gavaliswinebuli e.w. `qalaqis saeqskursio transporti~
(sakiTxis sworad dayenebis SemTxvevaSi erTmaneTis konkurentebi SeiZleba
yofiliyvnen _ adaptirebuli konka, faetoni, tivi da borani _ mtkvarze da
a.S.);
servisuli momsaxureba _ miuxedavad turizmis (rogorc dargis)
ganviTarebis
sakmaod
xangrZlivi
istoriisa,
dReisaTvis
(ukanaskneli
46
aTwleulis standartuli memkvidreoba) qalaqSi ara gvyavs axalgazrda
profesionali gidi-eqskursiamZRolebi, gidebi (muzeumebsa da sagamofeno
darbazebSi);
Zalze
organizaciebis
mwiria
mier
am
is
TvalsaCino
mimarTulebiT
masala,
keTdeba
rac
sxvadasxva
(gaid-buqebi,
rukebi,
prospeqtebi, sxva specialuri sareklamo masala da a.S.); Tbiliss ara aqvs
servis centri, sadac SesaZlebeli iqneboda yvela saWiro informaciis
miReba
da
aucilebeli
SekveTebis
gaformeba;
Tbilisis
12
sxvadasxva
umaRlesi saswavlebeli TiTqos amzadeben specialistebs am dargisaTvis,
magram saswavlo programebisa da profilebis analizi gviCvenebs, rom
praqtikulad yvela amzadebs e.w. `saerTaSoriso turizmis menejers~, rac
namdvilad ar xsnis kadrebis problemas.
problemaTa
strategiis
CamonaTvali
SemuSavebisas,
amiT
ar
aucilebeli
amoiwureba.
iqneba
Semdgom
TiToeuli
am
etapze,
problemis
gadaWrisaTvis rogorc saerTaSoriso, aseve adgilobrivi gamocdilebis
gaaanalizeba da qalaqis sinamdvilisadmi morgeba.
Tanamedrove Tbilisi da turizmis ganviTarebis SesaZleblobebi
dRevandel
(zemoT
TbilisSi
mocemuli
migvaCnia,
rom
turizmis
informaciis
ganviTarebis
safuZvelze)
organizaciuli
SesaZleblobebis
perspeqtivebis
TvalsazrisiT
(formis
analizisas,
Sesabamisad),
ganxiluli SeiZleba iyos sami ZiriTadi varianti:
1. Tbilisi – rogorc Sida, aseve sazRvargareTeli turistebis,
uSualod
mimRebi obieqti;
2. Tbilisi – rogorc garkveuli aglomeracia (Tavisi SemogareniT)
da
aqedan
gamomdinare
turistebis
(rogorc
Sida,
aseve
sazRvargareTeli) mimRebi obieqti;
3. Tbilisi – rogorc dedaqalaqi, anu centraluri qalaqi, romelic
iRebs
saqarTveloSi
Camosuli
stumrebis
udides
nawils
da,
aqedan gamomdinare, ZiriaTadi satranzito funqciebis matarebeli
obieqti.
47
TiToeul
mimarTulebas,
gamomdinare
zemoTaRniSnuli
vrceli
kulturologiuri informaciidan, Sesabamisi ganviTarebis SesaZleblobebi
gaaCnia, Tumca mainc arsebobs garkveuli prioritetebi da aTwleulebis
ganmavlobaSi Camoyalibebuli tradiciebi.
a) Tbilisi (aglomeraciac) – rogorc turistebis mimRebi obieqti
gamomdinare
istoriul-kulturuli
memkvidreobidan
(rac
zemoT
vrclad aris aRwerili), geo-politikuri mdebareobidan da misi, rogorc
dedaqalaqis funqciidan, TbilisSi SesaZlebelia
da
unda ganviTardes
turizmis Semdegi saxeebi:
-
kulturul
SemecnebiTi
turizmi
_
am
mimarTulebis
Sesabamisad,
gamomdinare misi resursuli potencialidan, SesaZlebelia damuSavdes
uaRresad saintereso marSrutebi:
 Zveli Tbilisi (ix. ruka #1) _ am marSrutSi unda aisaxos zustad is,
rasac winamdebare koncefciiT Tbilisis istoriis pirveli Sre hqvia.
vfiqrobT
seriozulad
(variantebi:
Tbilisis
aris
Camosayalibebeli
muzeumidan
muzeumamde,
rogorc
an
marSruti
abanoTubnidan
metexis platomde da a.S.), aseve Sesaqmnelia Sesabamisi istoriulsareklamo
teqsti.
gasaTvaliswinebelia
isic,
rom
SesaZlebelia
damuSavdes rogorc dRis, aseve Ramis marSruti; aseve calke SeiZleba
gakeTdes marSruti mtkvarze gaseirnebiT Zvel TbilisSi (CogburTis
kortebidan
300
aragvelis
obeliskamde)
Sesabamisi
programiT
(gaseirnebisaTvis SesaZlebelia rogorc arsebuli samdinaro mcire
zomis
gemebis
gamoyeneba,
aseve
tivis
anda
sulac
bornis
Temis
gacocxleba).
aRniSnuli zona erTnairad saintereso iqneba rogorc sazRvargareTeli (e.w. Semomsvleli), iseve adgilobrivi turistisaTvis. adgilobrivTan dakavSirebiT seriozulad iqneba Camosayalibebeli teqstebic
da marSrutebic axalgazrdebisaTvis (saskolo asaki da studentoba),
romlebTan mimarTebaSic es eqskursiebi umjobesi iqneba daukavSirdes
saqarTvelos istoriis, literaturis saswavlo programebs (aseTi
midgomis SemTxvevaSi, rac msoflioSi yvelgan aris aprobirebuli,
48
erTnairad mogebuli darCeba rogorc saswavlo institutebi, aseve
turistuli obieqtebi).
Zvel
TbilisTan
dakavSirebiT
xazgasmiT
gvinda
kidev
erTi
garemoebis aRniSvna:
samwuxaroa,
magram
faqtia,
rom
XVIII
saukunemdeli
Tbilisis
realobidan (maSin, rodesac dedaqalaqis 16 saukunovan istoriaze
vsaubrobT)
TiTqmis
araferi
TbilisSic
(krwanisis
omis
aRar
aris
Semdeg
SemorCenili
qalaqi
TviT
praqtikulad
Zvel
moispo,
SemorCenilia mxolod sakulto nagebobebis nawili – sioni, anCisxati,
mTawminda, metexi da TviT nariyala). Sesabamisad, sakmaod rTulia
WeSmariti istoriis adeqvaturi turistuli produqtis formireba da
SeTavazeba.
amavdroulad
vaxuSti
batoniSvilis
mier
1735
wels
gakeTebul Tbilisis gegmis mixedviT SesaZlebelia sakmarisi sizustiT aRvadginoT iseTi mniSvnelovani obieqtebis adgilmdebareoba,
rogorebicaa: mefisa da dedoflis sasaxleebi, karis eklesia, mefis
moedani,
batoniSvilis
sasaxle,
amilaxvris,
muxranbatonis,
ciciSvilis, aragvis erisTavis sasaxleebi da saxlebi, mefis funduki,
Tbilelis,
meliqis,
beJanas
qarvaslebi,
mefis
sabaziero,
meidnis
axali, bebuTas, krwanisis, cixis, seidabadis, Tbilelis, yaibulas,
mamasaxlisis mefisa da dedoflis baRebi, qalaqSi Sesasvleli yvela
kari, xidi, eklesia da mravali sxva saero daniSnulebis nageboba.
imisaTvis,
gaxdes,
rom
Zveli
Tbilisi
aucilebelia
moiZebnos
gegmarebiTi
da
sivrculi
(Tanamedrove
msoflios
Tanamedrove
zemoT
moniSvnis
sakmaod
didi
turistuli
aRniSnuli
formebi
da
gamocdileba
obieqti
obieqtebis
saSualebebi
aqvs.
mag.:
q.
filadelfiaSi ukve ararsebuli j. vaSingtonis saxli `moniSnulia~
da saeqskursio obieqts warmoadgens) da, amasTan erTad, gacocxldes
yvela
legenda
Tu
Tqmuleba,
romelic
adeqvaturi
`SefuTvis~
SemTxvevaSi, turistebis mozidvis saSualeba gaxdeba.
 Tbilisis istoriul-kulturuli centri (ix. ruka #2) _ es aris
teritoria, sadac Tavmoyrilia praqtikulad yvelaferi is (Tu ar
CavTvliT
ramodenime
gamonakliss),
rac
Seadgens
dedaqalaqis
49
istoriul-kulturul memkvidreobas. aqedan gamomdinare am zonaSi
SesaZlebelia ganxorcieldes yvela is Tematuri mimarTuleba, rac
qvemoT aris aRwerili.
 evropisa da saqarTvelos urTierTobis istoria Tbilisis quCebSi
_
aRniSnul
dalagdes
marSrutze
yvela
is
unda
obieqti
logikurad
da
zona
(qronologiurad)
Tbilisis
istoriul-
kulturuli centrisa, romelic aris dakavSirebuli: germanuli,
franguli,
britanuli,
italiuri,
Turquli
da
sxva
(realuri
masalis Sesabamisad) qveynebis warmomadgenelTa Tbilisis gavlis
(mogzaurebi marko polodan dawyebuli), TbilisSi cxovrebisa da
moRvaweobis (rogorc zogadad kulturis, aseve biznesis, religiis
da a.S. warmomadgenlebi) istoriasTan.
sakiTxi sakmaod seriozul
Teoriul muSaobas moiTxovs (rom Camoyalibdes kvalificirebuli
da Rirebuli marSrutebis teqstebi), Tumca sxvanairad SeuZlebeli
iqneba msoflio (Tundac evropuli) turistul bazarze gasvla,
sadac
dRes
yvelafers
umaRlesi
kvalifikacia,
SeTavazebuli
servisebis done da mravalferovneba, egzotikuroba da garkveuli
gagebiT miTologizireba gansazRvravs.
aRniSnul zonaSi marSrutebis Camoyalibebisas gaTvaliswinebuli
unda iqnas Semosuli jgufis xasiaTi (warmomavloba) da unda
SeeTavazoT ara zogadad istoriul-kulturuli centri (rogorc
aseTi),
aramed
saintereso
germanelis,
(ormxrivi
frangis
anda
britanelisaTvis
istoriul-kulturuli
kavSirebis
damadasturebeli) quCebi (Zveli da axali dasaxelebiT), Senobanagebobebi, ubnebi, saxl-muzeumebi (sadac arsebobs am ormxrivi
kavSirebis damadasturebeli masalebi), muzeumebi da a.S.
igive
marSrutebi
turizmSi
axalgazdebis
(Sesabamisad
da
daukavSirdes
urTierTobis
turistul
samsaxurTan,
SeiZleba
ganaTleba-gaTviTcnobierebis
Camoyalibdes
dawesebulebebsa
turistul
organulad
kompaniebs,
romelTan
Sida
amocanebs
formebi
saswavlo
an
Tbilisis
q.
dakavSirebiTac
qvemoT
specialurad SevCerdebiT). marSrutebze garkveuli nostalgiuri
50
interesiT gaivlidnen ufrosi Taobis (pensionerebi) adamianebic,
miTumetes
Tu
SesaZlebeli
iqneboda
maTTvis
e.w.
`socialuri
turebis~ organizeba.
 rusuli
kulturis
urTierTobis
gzebi
TbilisSi
istoria
mravalferovnebiTa
(rogorc
da
_
ruseT-saqarTvelos
xangrZlivobiT,
mravalsaxeobiT)
sakmaodaa
aseve
asaxuli
saqarTvelos dedaqalaqis iersaxeze. turizmisaTvis ra Tqma unda
sainteresoa is masala, romelic SeiZleba sainteresod da ormxriv
sasargeblod SeeTavazos rogorc ruseTis turistul bazars, aseve
saqarTveloSi
macxovrebel
rusul
diasporas.
migvaCnia,
rom
Tanamedrove turistuli bazrisaTvis (da ara mxolod!) erTnairad
miuRebelia rogorc aTwleulebis ganmavlobaSi Camoyalibebuli
(didi Zma), aseve polarulad gansxvavebuli (aucileblad mteri)
stereotipebi. saerTod, samomavlo TvalTaxedviT miTumetes, Zalze
bevri sainteresos naxva SeiZleba Tbilisis qalaqad Camoyalibebis
istoriasa da konkretuli rusi pirovnebebis damsaxurebas Soris
(Tundac
voroncovi,
romlis
saxeli
Tbilisis
erT-erT
ubans,
miuxedavad aTasgzis cvlilebisa, mainc SemorCa). aRniSnulidan
gamomdinare axlidan da axleburad aris gasaazrebeli mTeli im
masalis (marSruti, teqsti, bukleti, gzamkvlevi, ruka da a.S.)
Sinaarsi,
romelic
rusulenovani
turistuli
bazrisaTvis
sakiTxTan
dakavSirebiT
SemuSavdeba.
 modernizmi
da
Tbilisi
_
aRniSnul
koncefciaSi Cadebulia specialuri bukleti `moderni TbilisSi~
avtorizebuli
teqstiTa
sademonstraciod
Tu
da
rogor
marSrutiT,
unda
swored
momzaddes
imis
istoriul-
analitikuri teqsti da sqema marSrutisa _ rogorc turproduqtis
aucilebeli Semadgeneli nawili.
 Tbilisi multikulturuli qalaqi _ am Tematikis marSrutma unda
aCvenos
nebismier
tolerantoba
Sedegic
aris
dainteresebul
(rogorc
Tbilisuri
Tbilisis
turistul
cxovrebis
erovnul-eTnikuri
jgufs
wesi),
is
romlis
mravalferovneba.
51
marSrutebi
unda
damuSavdes
warmomadgenlebisaTvis
(aseTma
calkeuli
eTno-kulturebis
turproduqtma
SeiZleba
kargad
imuSaos e.w. `nostalgiuri~ turebis organizebisas), miTumetes Tu
gaviTvaliswinebT
imasac,
rom
msgavsi
diasporebi
sxvadasxva
qveynebSi Camoyalibebulia da, masobrivi turizmisaTvis adeqvaturi
pirobebis Seqmnis SemTxvevaSi, pirvel rigSi swored Sesabamisi
programebi da im eTnikuri dResaswaulebis (saero, religiuri)
kalendari
iqneba
SesaTavazebeli,
risi
organizebac
SeeZleba
qalaqs.
 Tbilisuri cxovrebis wesi (istoriuli ubnebi, Tbilisuri saxli,
aivnebi da a.S.) _ aRniSnuli Tematuri marSrutebiT, romelic
moicavs rogorc istoriul Zvel Tbiliss, aseve mis axal raionebs,
SesaZlebeli iqneba aseTi tur-produqtiT dainteresebul mnaxvels
aCveno qalaqi-palimfsestis istoriul-urbanuli genezisi; aCveno
ra roli iTamaSa ama Tu im periodma (ama Tu im stilma Tu
mimdinareobam) Tbilisis dRevandeli `saxis~ CamoyalibebaSi.
migvaCnia, rom am marSrutebis e.w. `saSinao~ modelebi, romlebic
miznobrivad
mozard
Taobaze
(gansakuTrebiT
e.w.
Tineijerebi)
SeiZleba iyos gaTvlili, Zalze faqizad da sainteresod unda
Camoyalibdes,
raTa
man
Tavisi
roli
iTamaSos
momavali
Tbiliselebis formirebaSi. sxva SemTxvevaSi qveynis dedaqalaqi
ara mxolod urbanul-arqiteqturulad dakargavs Tavis sakuTar
saxes.
`usaxuri~
an
Tundac
e.w.
tipiuri
qalaqebisaTvis
dRevandeli
turistuli bazari dros da saxsrebs aRar xarjavs.
 Tbilisi – qarTuli literaturis centri (mwerlebisa da poetebis
saxl-muzeumebi)
_
aRniSnuli
Temis
Sesabamisi
marSrutisa
da
legendis (teqstis) damuSaveba saSualebas mogvcems `gavacocxloT~
is saxl-muzeumebi, romlebic dRes ganadgurebis pirsaa misuli. am
marSrutis
ZiriTadi
kontingenti/momxmarebeli
mecnierebi
(literatorebi), studenti da moswavle axalgazrdebi SeiZleba
iyvnen. saxl-muzeumebis fexze dayenebisa da maTi Tanamedroved
52
adaptaciis Semdeg maTi mnaxveli nebismieri kontingenti SeiZleba
(da unda) iyos.
 saxviTi
xelovneba
da
Tbilisi
_
kulturologiuri
masalis
safuZvelze SegviZlia davaskvnaT, rom rogorc saxl-muzeumebis,
aseve
sagamofeno
darbazebis
saSualebiT
TbilisSi
SegviZlia
gavecnoT rogorc qarTuli, aseve e.w. `Tbilisuri~, evropuli da
aziuri
skolebis
namuSevrebs,
dargis
specialistebs,
aseve
romlebic
ainteresebT
nebismieri
qveynis
rogorc
ganaTlebul
sazogadoebas.
 Teatraluri Tbilisi _ qalaqis Teatraluri kulturis istoria
praqtikulad qveynis analogiuri yofis istoriaa. rusTavelisa da
marjaniSvilis Teatrebs (zemoT ukve aRniSnul dualizmTan da
diqotomiasTan
aTwleulis
erTad)
pirmSo
damatebuli
Teatrebi
e.w.
Zveli
(rogorc
Tu
ukanaskneli
Senoba-nagebobebi,
aseve
koleqtivebi da repertuari) organulad SeiZleba CaerTon qalaqis
turistul
funqciaSi
rogorc
damoukidebeli
marSruti
(specialistebisa da ubralod Teatris TayvanismcemlebisaTvis),
aseve
damatebiTi
servisuli
momsaxureba
nebismieri
kategoriis
turistuli jgufebisaTvis. aq xazgasasmelia erTi garemoeba _
Tbilisis Teatraluri cxovreba aranairad ar aris adaptirebuli
turistul sezonTan, rac calke fiqris sagania.
 Tbilisi –kinematografiuli centri _ qarTuli kinos istoriis
mTeli
SesaZlebloba
TbilisSia
koncentrirebuli,
Sesabamisad
did sirTules ar warmoadgens saintereso marSrutisa da kinolegendis
rogorc
damuSaveba,
romelic
erTnairad
aseve
Semomsvleli
adgilobrivi,
gasaTvaliswinebeli
iqneba
asakobrivi
saintereso
iqneba
turistebisaTvis.
moTxovnilebebi
da
interesebi.
 musikaluri
Tbilisi
(folkloruli
_
es
aris
mravalferovnebidan
qalaqis
is
SesaZlebloba
klasikamde),
romelic
aqtiurad unda iyos gamoyenebuli rogorc damatebiTi servisi.
53
Tumca
aRsaniSnavia,
rom
musikaluri
da
turistuli
sezonebi
Tanxvdenili ar arian da esec Sesabamisi regulirebis sagania.
 Tbilisi, rogorc socrealisturi fenomeni (magaliTad marSruti`stalinuri~
arqiteqtura)
_
es
marSrutic,
iseve
rogorc
nebismieri sxva Tema, pirvel rigSi saWiroebs zust kartirebas da
Sesabamisi legendis (teqstis) damuSavebas. rac Seexeba istoriul
masalas,
is
qalaqSi,
rogorc
zemoT
araerTxel
aRiniSna,
sakmarisze metia.
 da a.S.
amasTan
erTad,
sazRvargareTeli
TiToeul
marSrutTan
turistebisaTvis)
mimarTebaSi
SesaZlebelia
(gansakuTrebiT
calke
elementad
damuSavdes e.w. `Tbilisuri abanos~ (Tavisi meqisiT, CaixaniTa da a.S.) Tema
da
SeTavazebuli
turebisaTvis)
da
iqnas
rogorc
rogorc
programuli
damatebiTi
servisuli
nawili
(inkluziv-
momsaxureba;
amave
aspeqtSi SeiZleba ganxiluli iqnas Tbilisuri dResaswaulebis (is rac
koncefciis
Sesabamisad
SeiZleba
ganxorcieldes)
kalendari
da
masSi
turistebis Tanamonawileobac.
-
specializebuli
mimarTulebaa,
turizmi
romliSic
_
aRniSnuli,
SegviZlia
turizmis
moviazroT
is
rogorc
kompleqsuri
mecnierebis
sxvadasxva dargi (arqeologia, istoria, lingvistika, eTnografia da a.S.),
aseve biznes-turizmi da e.w. `konferenc-turizmi~. q. Tbiliss, rogorc
saqarTvelos dedaqalaqs, yvela am mimarTulebis Sesabamisad sakmaod
kargi resursi (tradicia da Tanamedroveoba, geo-politika, saerTaSoriso proeqtebi _ didi abreSumis gza, traseka, evraziuri koridori da
a.S.) da miTumetes ganviTarebis perspeqtivebi aqvs. saWiro iqneba am
perspeqtivebis gaTvaliswinebiT aucilebeli infrastruqturis Seqmna,
romlis gareSec sakmaod didi potenciali gamouyenebeli darCeba.
-
axalgazrduli turizmi _ Tbilisi samxreT kavkasiis erT-erTi mZlavri
sauniversiteto qalaqia; Sesabamisad, misi macxovreblebis soliduri
nawili
axalgazrdaa
sxvadasxva
(rogorc
regionebidan
adgilobrivi,
Camosuli).
aseve
saganmanaTleblo
saqarTvelos
reformis
54
mimdinareobis
gaizrdeba.
fonze
aqedan
vvaraudobT,
gamomdinare
Tematuri
marSrutebi
(romelic
formiTa
da
da
rom
es
Tanafardoba
aucilebelia
Seiqmnas
SinaarsiT
miznobrivi
kidev
ufro
damuSavdes
Sesabamisi
turistuli
produqti
gansxvavebuli
iqneba).
zemoT
ukve
aRiniSna, rom qarTuli (Sesabamisad Tbilisuri) turistuli produqti
ar
gamoirCeva
mravalferovnebiT.
es
SeniSvna
upirvelesad
swored
asakobriv kategoriebs exebaT.
Tu gaviTvaliswinebT Tbilisis Semogarenis geografias, infrastruqturis
arsebul
mdgomareobas,
istoriul-kulturuli
memkvidreobis
resurss, SesaZlebelia gansakuTrebiT axalgazrdebisaTvis SemuSavdes
rogorc fexiT mosiaruleTa, sacxenosno, maunTbaiqingis da Sereuli
konfiguraciis
marSrutebi,
romlebic,
yvelaferTan
erTad,
xels
Seuwyobs cxovrebis jansaRi wesis danergvas.
-
`socialuri turizmi~ _ aRniSnuli mimarTuleba turizmis is rezervia,
romelic
CvenTan
fiskaluri
ganviTarebuli
mdgomareobis
gamo),
ar
aris
Tumca
(saxelmwifos
droa
sabiujeto-
seriozuli
yuradReba
davuTmoT, Tundac im Semomsvlel turistebTan mimarTebaSi, romlebic
aseTi
programebiT
mogzauroben
(maTTvis
SeTavazebul
servisebs
garkveuli specifika aqvs).
Tbiliss
Tavisi
Semogarenis
CaTvliT
aqvs
saSualeba
ganaviTaros
turizmis iseTi mimarTulebebic, rogorebicaa (ix. ruka #4):
-
eko-turizmi _ SesaZlo marSrutebia: Tbilisi – saguramo – zedazeni,
Tbilisi – gldani – mamkoda, Tbilisi – mcxeTa – armazis xeoba,
Tbilisi – mTawminda – kus (qorqis) tba, Tbilisi – kojori – uZo –
mTawmindis qveda plato, Tbilisi – TeleTis qedi – Savnabada.
amave orientaciiT garkveuli interesis sagani SeiZleba iyos TbilisSi
e.w. `patriarqi xeebi~, peplebi (800-mde saxeoba registrirebulia, rac
saqarTveloSi cnobili peplebis 50%-a) da a.S.
-
saTavgadasavlo
rogorc
zemoT
turizmi
ukve
_
Semogarenis
aRvniSneT,
geografiidan
savsebiT
gamomdinare,
SesaZleblad
migvaCnia
damuSavdes samTo da fexiT mosiaruleTa, sacxenosno, maunTbaiqingisa da
55
Sereuli konfiguraciis marSrutebi turistebis asakobrivi kategoriebis
gaTvaliswinebiT. aqve unda aRvniSnoT, rom es forma aqtiurad SeiZleba
iyos
gamoyenebuli
e.w.
`uiq-endis~
(dasvenebis
dRis)
programebis
Sedgenisas (amis didi interesi q. TbilisSi momuSave diplomatiuri
korpusisa
da
sxva
saerTaSoriso
organizaciebis
warmomadgenlebs
yovelTvis hqondaT).
-
agro-turizmi (fermeruli/sasoflo) _ Tu gaviTvaliswinebT Tbilisis
garSemo
mdebare
soflebis
meurneobrivi
ganviTarebis
istorias,
tradicias, gamocdilebasa da yofiTi kulturis dones, SesaZleblad
migvaCnia turizmis TviT aseTi mimarTulebis ganviTarebac ki.
b. Tbilisi – rogorc satranzito qalaqi (ix. ruka #4)
aRniSnuli
funqciis
Sesabamisad
koncefciis
SemuSavebisaTvis
qalaqSi
aucilebelia
turizmis
xedvis
ganviTarebis
Camoyalibeba
iseT
poziciebTan mimarTebaSi, rogorebicaa:
-
qalaqis
(Sesabamisad
qveynis)
SeRwevadobis
xarisxi
_
aeroporti,
sarkinigzo da avto sadgurebi, saerTaSoriso marSrutebi, sasazRvro da
sabaJo
reJimebi,
Semosvlis,
sazRvargareTeli
gasvlis,
moqalaqeebis
istoriul-kulturuli
qveynis
teritoriaze
Rirebulebebis
Semotana-
gatanis reJimebi da a.S.
-
TbilisSi
turistebis
moTxovnaTa
adeqvaturi
Sesabamisad,
motelebi,
arseboba
da
fasi/xarisxis,
sxvadasxva
kategoriebis
infrastruqturis
kempingebi,
SeTavazebuli
kategoriis
(sastumroebi
saerTo
servisebis
miniWebis
(aq
miReba-ganTavsebis
kategoriebis
sacxovreblebi
xarisxi;
sruli
da
a.S.)
gansakuTrebiT
anarqiaa)
da
aqedan
gamomdinare momsaxurebis Rirebulebis sakiTxebi;
-
dedaqalaqSi turistebis kvebis organizaciis infrastruqtura _ misi
SesaZleblobebi da mravalferovneba, safaso politika, adaptirebuloba
turistul politikaze da a.S.
-
dazRvevisa da samaSvelo samsaxurebis SesaZleblobebi;
-
dedaqalaqSi
turistuli
servis-centrebisa
saqmianobis SesaZleblobebi da praqtika:
da
servis
samsaxurebis
56
 Sidasaqalaqo, saqalaqTaSoriso
da regionTaSorisi
satransporto
momsaxureba, sistemis adeqvaturoba turizmis moTxovnilebebisadmi;
 sakomunikacio infrastruqturis mdgomareoba;
 garToba-dasvenebis, Tavisufali drois gatarebis infrastruqturis
adeqvaturoba;
 sportul-gamajansaRebeli
infrastruqturis
adeqvaturoba
SesaZlo
moTxovnilebisadmi da a.S.
turizmis marTvis sistemis analizi (optimizaciis ZiriTadi aspeqtebi)
q. TbilisSi turizmis marTvas xangrZlivi istoria da Sesabamisad
mudmivad
cvalebadi
centraluri
da
xasiaTi
aqvs.
profesiuli
gasul
uwyebebisa)
saukuneSi
hqonda
Tbiliss
Tavisi
(garda
turistuli
samsaxuri, romelic aseve Tavis Tavze iRebda yvela servisul (transporti,
gidi, dabinavebisa da kvebis organizacia da a.S.) momsaxurebas. amasTan
erTad poligrafiul-sagamomcemlo kompleqsi uzrunvelyofda sxvadasxva
tipis nabeWd sareklamo produqcias.
qveyanaSi ganxorcielebuli radikaluri politikuri da ekonomikuri
cvlilebebis Semdeg (1990 wlis Semdeg) saxelmwifo marTvis ierarqiaSi
turizmis saxelmwifo departamentma SeinarCuna damoukidebloba (Sesabamisi
sabiujeto finansirebiT); amis mixedviT garkveuli avtonomiuri statusiT
funqcionirebda qalaqis turistuli samsaxuri (praqtikulad 2-3 Stati da
programul-miznobrivi dafinansebis perspeqtiva, rac perspeqtivad rCeboda
wlebis manZilze).
2003 wlis bolos ganxorcielebuli struqturuli reorganizaciis
Semdeg
Camoyalibda
axalgazrdobis
Tbilisis
samsaxuri
kulturis,
(pirvelad
moxda
sportis,
kulturisa
turizmisa
da
da
turizmis
erTianad moazreba, rac Seesabameboda saerTaSoriso praqtikasa da dargis
ganviTarebis logikas), sadac pirvelad daiwyo dedaqalaqis kulturisa da
turizmis
ganviTarebis
koncefciaze
muSaoba;
aRsaniSnavia
isic,
rom
turizmis samsaxurs hqonda garkveuli programuli biujetic. Tumca 2004
wlis bolos es samsaxuri isev daiSala da turizmis samsaxuri SeuerTda
57
meriis
ekonomikur
samsaxurs
(saxelmwifo
marTvis
axali
struqturis
Sesabamisad, sadac gauqmda turizmis departamenti da samsaxuris saxiT, 10
kaciani
StatiT(!)
SeuerTda
ekonomikis
saministros)
2
StatiT
da
damoukidebeli biujetis gareSe(!). es yvelaferi xdeba im fonze, rodesac
qveynis
acxadebs
umaRlesi
dargis
Seusabamoba.
xelisufleba
(prezidenti,
prioritetulobis
Sesaxeb.
premier-ministri)
saxeze
gvaqvs
Riad
klasikuri
gare
da Sida resursuli potencialis analizi
(Swot)
kultura
Zlieri da susti mxareebi
faqtorebi
1.
kulturis
politika
saxelmwifo
Zlieri mxareebi
susti mxareebi
kvleviTi, kulturuli memkvidreobis
dacvisa da ganviTarebis mTeli rigi
samTavrobo
da
arasamTavrobo
organizaciebis arseboba;
sakanonmdeblo
naklebad).
bazis
arseboba
(met-
kulturul
rRveva;
faseulobaTa
ierarqiis
marTvis orientaciis arastabiluroba
(centralizacia-decentralizacia)
TviTmmarTvelobaSi.
samarTlebrivi struqturebis Seusatyvisoba evropis qveynebis praqtikasTan;
kanonebi, rogorc wesi ar sruldeba;
kulturuli dawesebulebebi da proeqtebi metwilad sakuTar interesebze
arian orientirebulebi da saerTo procesis gaumjobesebas ar uwyoben xels;
Tanamedrove, efeqturi kulturis menejmentis SezRuduli codna, rac uaryofiTad moqmedebs kulturis ganviTarebaze;
kulturis strategiis Camoyalibebisa
da ganviTarebisadmi zerele damokidebuleba;
informaciis hermetizacia da arasajarooba;
sabWouri elferis mqone maskulturis
propagandireba;
2. mosaxleoba
3. sivrciTi organizacia
kulturis
dacva-gadarCenis
saqmeSi
sazogadoebrivi jgufebis aqtivoba –
samoqalaqo sazogadoebisa da kerZo
iniciativebi;
mosaxleobis propagandirebuli maskulturaze orientacia;
qalaqisaTvis simboluri Senobebis restavracia kerZo dafinansebis saSualebiT;
sazogadoebriv jgufebs Soris konsolidaciis ar arseboba;
qalaqis reliefis mravalferovneba
urbanuli politikis ar arseboba;
mosaxleobis
tacia;
kulturuli
dezorien-
informaciis gasajaroebasTan dakavSirebuli
subieqturi
da
obieqturi
problemebi.
qalaqganviTarebis koncefciisa da strategiis ar arseboba;
kulturuli `Tavkombalizacia~ - centris `kultivireba~;
urbanuli kulturuli sivrcis uTanabroba, qalaqis periferiuli ubnebis
kulturuli izolireba, marginalizeba;
vizualuri qaosi sivrciTi gegmis ararsebobidan gamomdinare;
kulturaze,
rogorc
urbanizaciis,
Tanamedrove dizainisa da arqiteqturis
sakiTxebis momcvel farTo sferoze
dakvirvebis sirTule;
4. ekologiuri mdgomareoba
ekologiuri katastrofis niSnebi (miTumetes, rom qalaqis samrewvelo simZlavreebi
gaCerebulia);
mwvane
safaris
gaqroba
5.
sainJinro
tura
miwisqveSa komunikaciebis umZimesi mdgomareoba
(urbanul-komunaluri
katas-
infrastruq-
59
trofis perspeqtiva); uxarisxo mSenebloba
6. ekonomikuri foni (dargis
ganviTarebisaTvis)
finansuri resursebis nakleboba (ararseboba);
kulturuli
rebloba;
industriis
ganuviTa-
gaazrebuli kulturis ekonomikuri politikis ar arseboba (Sesabamisi sakanonmdeblo bazis ararseboba);
fsevdo-tradiciuli
(sabWouri)
turis dafinansebis dominireba;
7.socialuri foni
ganviTarebisaTvis)
(dargis
kul-
konvivialuroba-Tanacxovrebis unari
sazogadoebrivi sivrceebis ignorireba;
erovnul xasiaTSi arsebuli bunebrivi
artistizmi;
ar xdeba kulturis socializacia;
privatuli
zacia;
yofis
(sivrcis)
esTeti-
kultura
gaiazreba
kvlav
viwrod,
rogorc esTetikuri Semoqmedebis sfero
da rCeba e.w. kulturis moRvaweTa
problemad; `avtoritetebis~, `cnobili
saxeebis~ institutis Seqmna, romelic
qmnis amgvar kulturul ideologias;
8. sazogadoebis sarTo kulturuli
done
(istoria,
tradicia)
stumarTmoyvareoba;
tradiciis profanireba;
9.subkulturebi
14 saTvistomos arseboba; sxvadasxva
kulturaTa materialuri da aramaterialuri kulturuli Zeglebis arseboba;
araintegrirebuloba
doebaSi;
multikulturul urTierTobaTa warmatebuli magaliTebi da tolerantobis
xangrZlivi
istoria
(antisemitizmis
ararseboba;
warsulSi
religiuri
Semwynarebloba);
umciresobaTa problemebis sakiTxebiT
dakavebuli
specialuri
saxelmwifo
uwyebebis ararseboba;
socialuri urTierTobebis gaxsniloba,
gulisxmiereba,
samezoblo
(saTemo)
institutis arseboba;
subkulturaTa
urTierTmimarTeba
erTiani
kulturuli
lanSaftis
Seqmnisas
10.
kulturis
(uZravi da moZravi)
Zeglebi
uZvelesi
kulturuli
memkvidreoba
mdidaria istoriuli ZeglebiT;
mravalferovani da saintereso
Tadi kulturuli resursebi;
xuroTmoZRvreba
saxviTi xelovneba
mdidari
saero;
memkvidreoba
mdidari istoriuli
sakulto, saero;
–
zogadad
sazoga-
Sidainstitucionaluri sisuste;
qarTuli mosaxleobis mxridan interesis simcire da `ucxos~ SiSi;
subkulturebis SidaCaketiloba;
religiuri
tendencia.
Seuwynareblobis
zrdis
maTi mZime mdgomareoba;
Ziri-
sakulto,
memkvidreoba
–
maTi mZime mdgomareoba;
maTi mZime mdgomareoba;
maTi nawilobriv kargi mdgomareoba;
xelnawerebi
mdidari
saero;
memkvidreoba
maTi met-naklebad
mdgomareoba;
11. kulturuli
(Sreebi)
–
sakulto,
damakmayofilebeli
landSafti
sacavebis mZime materialur-teqnikuri
mdgomareoba da aqedan gamomdinare
problemebi;
arqeologiuri,
eTnografiuli,
urbanuli Sreebis ignorireba da maTi
daRupva;
muzeumebis mZime mdgomareoba;
12. xelovneba
Sesabamisi institutebis arseboba;
saganmanaTleblo da sxva institutebSi,
galereebSi konkurentunariani garemos
SesaZlebloba;
Tbilisi XX saukunis 10-20-iani wlebidan dRemde Tanamedrove xelovnebis
centria kavkasiaSi: xelovnebis muzeumis, Teatrisa da kinos muzeumebis sacavebSi daculia
rusuli, somxuri,
`oficialuri~
tendencia;
xelovnebis
gaCenis
fsevdo avtoritetTa institutis Seqmna;
Zalze araTanabari sastarto mdgomareoba bazris Sesaqmnelad, Sefasebis
kriteriumebis ar arseboba. Semoqmedis
socialuri
dacvis
sakanonmdeblo
sivrcis ararseboba;
Tanamedrove
xelovnebis
marginali-
60
polonuri, qarTuli da a.S. avangardis
nimuSebi.
zacia;
instituciaTa
Soris
saerTaSoriso
urTierTobis ararseboba;
izolacionizmi – eqsport-importis ar
arseboba;
cudi saganmanaTleblo sistema – kadrebis raodenobis ulogiko zrda;
materialuri bazis ararseboba.
13. arqiteqtura
samSeneblo industriis arseboba;
urbanuli politikis ararsebobis fonze
arsebuli
`cudi~
xarisxis
arqiteqtura;
14. musika
institutebis
kvalifikacia;
kadrebis didi gadineba;
arseboba,
kadrebis
profesiuli da folkloruli festivalebi, koncertebi, `Semodgomis Tbilisi~ `axalgazrda pianistTa konkursi~, `pianistTa saerTaSoriso konkursi~, Tbilisis jazfestivali, `istern
promouSenis~ saerTaSoriso estradis
varskvlavTa koncertebi, operaSi gastroliorTa koncertebi. qarTuli mravalxmianobis saerTaSoriso simpoziumis daarseba folkoruli ansamblebi
_ rusTavi, erisioni, suxiSvilebi, qarTuli xmebis, anCisxatis gundi da a.S.)
15. qoreografia
institutebis
raodenobis zrda
arseboba,
v. Wabukianisa da j. balanCinis
saerTaSoriso sabaleto konkursi.
16. Teatri
maTi
kadrebis gadineba;
darCenili kadrebis diskvalifikacia
sax.
institutebis
arseboba,
infrastruqturis
ganviTareba;
bazris
koniuqturisadmi adeqvaturi moqmedeba;
kadrebis kvalifikaciis dabali done
saerTaSoriso Teatraluri festivalis
arseboba (saCuqari)
17. kino
saerTaSoriso kinofestivali `promeTe~
erTaderTia amierkavkasiaSi. qarTuli
kinos asi wlisTavis iubile (2011w.).
didi mxatvrul-SemoqmedebiTi tradicia
infrastruqturis daSla; municipaluri
kinoTeatrebis ararseboba
SesaZleblobebi da safrTxeebi
faqtorebi
1.
kulturis
politika
saxelmwifo
SesaZleblobebi
safrTxeebi
damoukideblobis tradicia, romelmac
gaaZliera
gamorCeuli
kulturuli
fenomeni;
mTavroba
orientirebulia
ZiriTadi
problemis gadawyvetaze da saTanado
mniSvnelobas ar aniWebs kulturis
ganviTarebis potenciur rols;
reforma
meryeobs
radikaluri
cvlilebebis – yovlismomcvel restruqturizaciasa
da
saswrafod
gadasaWrel
socialur
moTxovnebs
Soris, ris gamoc kulturis sakiTxebi
meore planze gadadis;
finansuri wyaroebis Semcireba iwvevs
kulturis resursebis SezRudvas, rac
gamoiwvevs kulturuli memkvidreobis
degradacias
da
xelovnebisa
da
kulturis sferoebis dasustebas;
gadawyvetilebis
mimRebi
piris
mentaliteti
komunisturi
warsulis
gavleniT kulturas aRiqvams rogorc
propagandis saSualebas;
kanonis
upativcemuloba
–
kanoni
61
arsebobs, magram ar sruldeba. maTi
danergvisa da amoqmedebisaTvis arc neba
da arc berketebi ar arsebobs. sistema
uZluri da statikuria;
administraciuli
sistema
araprofesionalebiT
aris
dakompleqtebuli,
gadawyvetilebis
miRebis
procesi
aragamWvirvalea,
biurokratiuli
da
korufciulia;
2.
qalaqis
mdebareoba,
landSafti
geografiuli
bunebrivi
3. samarTlebrivi sivrce
qalaqis Zalze kargi (strategiuli)
mdebareoba
mTlianad
regionaluri
(amierkavkasia) masStabiT;
erTiani kavkasiuri masStabiT msgavsi
pretenzia SesaZlebelia sxva qalaqebsac
hqondes;
qalaqis mdebareoba evropisa da aziis
gzajvaredinze maSin, rodesac regioni
inter-kulturul
dRis
wesrigSi
moiazreba;
Tbilisis kulturuli memkvidreobis
Zeglebis daucveloba bunebrivi (stiqia)
movlenebisagan.
sakanonmdeblo bazis arseboba
kanonebis
daubalansebloba,
moZvelebuli realobis gamomsaxveli
kanonebi. kanonebis Seusrulebloba
saerTaSoriso konvenciebis aRiareba
4. regionaluri foni
5.
regionaluri
internacionaluri
kontaqtebi
da
6. saerTo ekonomikuri foni
(dargebis ganviTareba)
saqarTvelosa da Tbilisis, rogorc
kulturuli centris didi rezonansi;
SesaZlebelia, rom araswori politikis
safuZvelze
STabeWdilebaTa
umravlesoba
stereotipebad
da
kliSeebad iqces (uaryofiTi aspeqtiT);
saerTaSoriso xelSekrulebebis paketis
arseboba (mag. romTan, florenciasTan,
moskovTan, erevanTan)
saerTaSoriso
kulturuli
TanamSromlobis
intensifikaciis
nacvlad, SesamCnevi xdeba saerTaSoriso
kulturuli qselebidan izolacia da
igrZnoba
nostalgia
uaxloesi
warsulisadmi;
kulturuli industriis Casaxva
siRatakis fonze mosaxleoba ufro
metad fizikuri gadarCenis problemebiT
aris Sewuxebuli da naklebad awuxebs
kulturis problemebi;
(Camweri studiebi, Soubiznes organizaciebis ganviTareba)
turizmi
Zlieri da susti mxareebi
faqtorebi
1.
turizmis
politika
saxelmwifo
Zlieri mxareebi
turizmis
–
rogorc
ganviTarebis
erT-erTi
prioritetis deklarireba;
sakanonmdeblo
naklebad);
2. qveynis
mdebareoba
geopolitikuri
bazis
susti mxareebi
qveynis
ZiriTadi
arseboba
sakvanZo
strategiuli
amierkavkasiaSi;
(met-
dargis
ganviTarebis
gaazrebuli
koncefciisa da strategiis ararseboba;
politikuri
deklaraciebisa
da
fiskaluri politikis araadeqvaturoba;
mdebareoba
sakuTari gasasvleli zRvaze (evropaze);
bunebrivad daculi (kavkasionis mTavari
wyalgamofi
qedi)
CrdiloeTisa
da
samxreTis (mcire kavkasioni) sazRvrebi;
3.
qalaqis
mdebareoba
4. mosaxleoba
geografiuli
sakvanZo
strategiuli
mdebareoba
(satransporto, sakomunikacio) qveyanaSi
(ZiriTadi magistralebi: aRmosavleTdasavleTi
da
CrdiloeTi-samxreTi
uSualod qalaqze gadis);
sakvanZo satransporto mdebareobidan
gamomdinare gadatvirTva satranzito
nakadebiT;
istoriuli tolerantoba da stumris
miReba-gastumrebis mdidari tradicia;
turizmis – rogorc dargis
rebisadmi
araadeqvaturi
sabWouri) damokidebuleba;
turizmisa da turistisadmi pozitiuri
damokidebuleba;
turistuli
biznesis
(rogorc
Sida
dargis
formebsa
ganviTarebis
da meTodebSi
ganviTa(Zveli,
Tanamedrove
gauTviTcno-
62
aseve
saerTaSoriso)
mentaluri orientacia;
5. sivrciTi organizacia
ganviTarebaze
turistebis
servisuli
momsaxurebisaTvis aucilebeli infrastruqturis
(ganTavsebis,
kvebis,
satransporto
uzrunvelyofis) met-naklebad mTeli
qalaqis teritoriaze ganawileba;
biereba;
qalaqis
kulturul-administraciul
centrze garkveuli orientacia
Zveli Tbilisis da qalaqis istoriulkulturuli
centris
kompaqturi
ganlageba;
6. ekologiuri mdgomareoba
7. bunebrivi landSafti
katastrofis
mdgomareoba;
zRvarze
myofi
mtkvris xeobis bunebrivi saxe (maRali
marjvena
sanapiro
da
gaSlili
marcxena), romelic qalaqis vizualuri
aRqmisaTvis
garkveul
`amfiTeatrs~
qmnis;
gauazrebeli
urbanul-arqiteqturuli
`moRvaweobis~
Sedegad
dedaqalaqis
istoriul-kulturuli
memkvidreobis
e.w.
vizualuri
aRqmis
wertilebis
ararseboba;
kerZo biznesis realuri daintereseba
da Sesabamisi sainvesticio politikis
warmarTva;
araadeqvaturi
politika;
sastumroebis
obieqtebis
mdgomareoba;
kvebis
obieqtebis
saqmianobisadmi
`tradiciuli~ midgoma, rac naklebad
aris
adaptirebuli
turistul
moTxovnilebaze;
8. ekonomikuri foni (dargis
ganviTarebisaTvis)
finansuri seqtori
teqnologiuri seqtori
qselis
ZiriTadi
damakmayofilebeli
transportis seqtori
9. socialuri foni (dargis
ganviTarebisaTvis)
saxelmwifo
fiskaluri
mouwesrigebeli sagadasaxado
romelic xels ar uwyobs
ganviTarebas;
sistema,
dargis
specialurad Sidasaqalaqo turizmisaTvis
gankuTvnili
satransporto
saSualebebis, Sesabamisi marSrutebis,
mosacdeli
adgilebis
da
a.S.
ararseboba;
tradiciuli
stumarTmoyvareoba
tolerantoba;
da
mZime ekonomikuri mdgomareobiT (rigi
sxva
obieqturi
da
subieqturi
mizezebiT)
gamowveuli
negatiuri
saerTo foni;
momsaxurebis
seqtorSi
dakavebuli
sazogadoebis dabali kvalifikacia da
profesiuli ganaTlebis miRebis Zalze
mwiri SesaZleblobebi;
jandacvis seqtori
ganaTlebis seqtori
10. mimzidvelobis
Rvreli faqtorebi
komercializaciisa da saTanado materialur-teqnikuri bazis ararsebobis
gamo
dargis
turizmisadmi
araadaptirebuloba;
qalaqis
umaRles
saswavleblebSi
turizmis
menejerTa
momzadebis
fakultetebis
(ganyofilebebis)
arseboba;
ganmsaz-
SeRwevadoba
infrastruqtura
kadrebis
kvalifikaciis
ar xdeba qveynis dadebiTi imijis
kvalificiuri popularizacia (zedmetad
politizirebulia)
aeroporti saerTaSoriso kavSirebiT,
sarkinigzo da avtosadgurebi;
pirdapiri marSrutebis arseboba qveynis
SigniT praqtikulad yvela raionSi,
mezobel saxelmwifoebTan (azerbaijani,
TurqeTi, ruseTi, somxeTi) da evropis
qveynebTan (saaviacio);
damokidebuleba
turistebisadmi
Mmomzadebul
dabali done
tradiciulad keTilganwyobili
satarifo-saxelSekrulebo
sistemebis
xSiri
da
cvalebadoba;
da
sabaJo
ulogiko
sasazRvro-gamSvebi punqtebis (avto da
sarkinigzo
transporti)
moqmedebis
reJimis damokidebuleba politikaze;
mometebuli kriminogenuri foni
63
Sida gzebi
mouvleli
da
TiTqmis
mwyobridan
gamosuli gzebis infrastruqtura;
katastrofulad gadatvirTuli reJimiT
momuSave
qalaqis
centri,
sadac
gansazRvruli
qronometraJiTa
da
marSrutiT
moZraoba
(turistuli
momsaxurebis
anbani)
TiTqmis
SeuZlebelia;
komunikacia
kavSirgabmulobis
yvela
institutis arseboba
sistemis
komerciuli centrebi
komerciuli
centrebis
arseboba,
rogorc
qalaqis
centrSi,
aseve
periferiebSi
komerciul centrebSi turistebisaTvis
gaTvaliswinebuli
praqtikulad
aranairi
saqonlis
(gansakuTrebiT
sareklamo-saorientacio
xasiaTis)
ararseboba (arsebulis sakmaod dabali
xarisxi
da
uaRresad
mwiri
informatiuloba);
fasebis done
adgilobriv
naturalur
kvebis
produqtebze SedarebiT (evropulTan)
dabali done;
sastumroebisa da sastumro saxlebis
fasebis maRali (fasi/servisi) done;
sportul-rekreaciuli
arseboba
sportul-rekreaciuli
institutebis
saqmianobis
reJimisa
da
tradiciis
araadaptirebuloba
turistebis
SesaZlo moTxovnilebebisa da, aqedan
gamomdinare, servisuli momsaxurebis
paketebis formirebis SesaZleblobaze;
sportul-rekreaciuli
SesaZleblobebi
bunebrivi silamaze da
klimati
kulturuli memkvidreobis
obieqtebi
arqeologiuri Zeglebi
sakulto da samoqalaqo
arqiteqtura
institutebis
qalaqis bunebrivi atraqciulobisa da
klimatis (zomierad rbili) sruli
Sesabamisoba
turizmis
arasezonuri
(mTeli wlis ganmavlobaSi) ganviTarebisadmi;
mdidari istoriuli memkvidreoba
rogorc sakulto, aseve saero;
–
mdidari
da
sakmaod
Zveli
arqeologiuri
masala
(zonebi),
Sesabamisi kvlevis centri da muzeumi;
mdidari
memkvidreoba
da
mravalferovani
landSafturi arqiteqturis
Zeglebi
muzeumebi, Teatrebi,
sagamofeno darbazebi
aRniSnuli institutebis arseboba
arsebuli institutebis muSaobisa da
turizmis
sezonebis
SeuTavsebloba
(turistuli piki zafxulia);
eTnografiis, xalxuri
rewvis obieqtebi da
gamoyenebiTi xelovnebis
centrebi
muzeumi `Ria cis qveS~; kulturis
centrebi,
salonebi
da
sagamofeno
darbazebi; ramodenime specializebuli
maRazia da savaWro adgili qalaqis
centrSi
socio-kulturuli
infrastruqtura
Oorganizaciebisa
arseboba
erovnuli samzareulo
da
mdidari
tradiciebi
mravalferovneba
obieqtebis
da
MaTi
moZvelebuli
menejmenti
materialur teqnikuri baza.
da
didi
turizmis industriis
seqtori
ganTavseba
seqtoris garkveulad ganviTarebuli
qseli (centri-periferia);
fasebis Seusabamoba sistemasTan `fasixarisxi~;
obieqtebis
sistemuri
erTgvarovneba
(sastumro naxevar-pansioniT);
kadrebis
(gansakuTrebiT
momsaxure
personali
–
kontaqt-persona)
kvalifikaciis dabali done;
64
transporti
kveba
satransporto
organizaciebis
(saxelmwifo, komerciuli) arseboba
Sida bazrisaTvis Zalze maRali fasebi;
erovnuli
rovneba;
samzareulos
mravalfe-
turizmis
specifikisadmi
Sesabamisoba (dafasoeba);
produqciis
mravalfe-
erovnuli samzareulos primati;
naturaluri
rovneba;
dasveneba-garToba
satransporto
saSualebebis
erTgvarovneba
(avtobusi)
da
jgufebis
sididesTan Seusabamoba;
e.w. `umciresobebis~
a.S.)
interesebis
praqtikis nakleboba;
naklebi
(vegeterianebi da
gaTvaliswinebis
kafe-barebis, bouling-centris, golfklubis, sabiliardoebis, kazinoebis da
a.S. arseboba;
turistuli momsaxureba
tursaagentoebi
tursaagentoebis
arseboba
garkveuli konkurentuli garemo;
da
momsaxurebis formebisa da meTodebis
erTgvarovneba;
turistebis `gayvanaze~ orientireba;
kadrebis kvalifikaciis dabali done da
profesionalizmi;
turoperatorebi
saeqskursio momsaxureba
profesiuli kompaniebis ar
kadrebis
nakleboba,
kvalifikacia;
qalaqSi
momuSave
arseboba;
arseboba,
dabali
aRniSnuli
orientaciiT
kompaniis
(`samgori-turi~)
motivaciuri aspeqtebis
SesaZleblobebi
Semecneba (Seswavla)
Sesabamisi institutebis arseboba da
specialistebis maRali kvalifikacia;
garToba
Sesabamisi obieqtebis mravalferovneba
da sakmarisi raodenoba;
Tanamedrove
teqnikur-teqnologiuri
siaxleebis gamoyenebis dabali done;
momsaxureobis xarisxisa da personalis
kvalifikaciis dabali done;
mkurnaloba
rekreaciuli resursebis (balneologiuri, gogirdis abanoebi) arseboba;
samedicino
momsaxurebis
rigi
mimarTulebebis maRali xarisxi da
SedarebiT (evropa, wina azia) dabali
fasebi;
monaxuloba
(nostalgia)
msgavsi
motivaciisa
da
qveynidan
gasuli diasporis arseboba (israeli,
TurqeTi, irani, ruseTi, safrangeTi da
a.S.)
aRniSnuli
orientaciis
produqtis ar arseboba
gamocdileba;
turistuli
da naklebi
usfrTxoeba
usafrTxoebis samsaxurebis arseboba;
maRali kriminogenuli foni;
sezonuroba
turizmisadmi qalaqis SesaZleblobebis
arasezonuri
(mTeli
weli)
damokidebuleba
SesaZleblobebi da safrTxeebi
faqtorebi
1.
turizmis
politika
saxelmwifo
SesaZleblobebi
decentralizaciis procesis Seuqcevadi
xasiaTi;
turizmis
qveynis
prioritetad aRiareba;
2. samarTlebrivi sivrce
safrTxeebi
saxelmwifo
ruloba;
politikis
araTanmimdev-
ganviTarebis
samarTlebrivi sivrcis (rogorc speci-
kanonmdeblobis
`zedmeti
gamkacreba~
65
aluri kanonebi, aseve sagadasaxado
kodeqsis da a.S.) daxvewis perspeqtiva
evrokavSiris moTxovnaTa Sesabamisad;
mTavrobis gadawyvetilebiT;
3. regionaluri foni
samxreT
kavkasiisa
da
qveynebisadmi evropasTan
satranzito funqcia;
Sesabamisi
infrastruqturis
TareblobiT funqciis dakargva;
4. regionaluri da internacionaluri kontaqtebi
`didi abreSumis gzis~ proeqti;
Sua
aziis
mimarTebaSi
evrokavSirSi gawevrianeba;
nato-Si gawevrianeba;
5. mravalferovneba
ganuvi-
finansuri (an sxva) mizezebis gamo
aRniSnul organizaciebSi da WTO-s
wevrobis dakargva;
qalaqs
aqvs
kulturuli
turizmis
ganviTarebisaTvis saWiro potenciali;
turistuli
speqtri;
warsulSi
Seqmnili
infrastruqtura;
ucxoel momxmarebelze orientirebulia
praqtikulad
mxolod
erTi
tipis
turistuli produqti;
mniSvnelovani
produqtis
SezRuduli
turproduqti
gaTvlilia
mxolod
maRalSemosavlian
klienturaze.
igi
mTliani turistuli moTxovnis mxolod
erT segments moicavs da amitomac am
tipis Camosul turistTa raodenoba
SedarebiT
mcirea
(an
SedarebiT
SezRudulia);
6. xarisxi
regionebSi
turistTa
ganTavsebis
saSualebebis dabali xarisxi;
turistuli infrastruqturis obieqtebis dabali xarisxi;
fasi/xarisxis dabali koeficienti;
turizmis
dargSi
personalis nakleboba;
kompetenturi
enobrivi barieri;
7. usafrTxoeba
qalaqis
arseboba
sapatrulo
samsaxuris
kavkasiis regionis arastabiluroba;
qveyanasi arsebuli kriminogenuli foni
da feTqebadsaSiSi garemo (socialuri
foni);
8. simZlavre
qalaqSi axali Tanamedrove sastumroebis
mSenebloba,
rekonstruqcia
(iveria, aWara, afxazeTi da a.S.), kerZo
seqtoris ganviTareba;
9. investicia
qveyanaSi saerTaSoriso fondebisa da
organizaciebis arseboba;
infrastruqturis xarjebi;
biznesis prognozirebis sirTule;
saWiro investiciebis didi odenoba;
xangrZlivi amogebis procesi;
grZelvadiani da SeRavaTiani kreditebis
ararseboba;
sagadasaxado sistemis sirTule;
samarTlebrivi
sistemis
daucvelobis SiSi.
10. biznesis warmarTva
mxridan
maRali marketinguli xarjebi;
sertificirebis arsebuli sistema ver
icavs momxmarebels;
bazris Sesaxeb arasakmarisi informacia;
konkurenciis dabali done;
arajansaRi konkurencia;
turistTa
ganTavsebis
maRali saoperacio xarjebi;
obieqtebis
kapitalze maRali amonagebis moTxovna.
11. transportireba
sarkinigzo
perspeqtiva:
sistemis
amuSavebis
- ruseTTan urTierTobis normalizacia (afxazeTis problemis
moxsna);
saxmeleTo transporti mouxerxebelia
da mgzavrobas didi dro miaqvs gzebis
cudi xarisxis gamo;
SezRudulia Sidasahaero reisebi;
reisebis mouxerxebeli ganrigi;
66
- TurqeTTan sarkinigzo kavSiris damyareba;
arasakmarisi
kavSirebi;
regionaluri
arsebul
da
potenciur
turistul
bazrebTan damakavSirebeli aviareisebi.
aviakompaniebs
konfliqtebi.
12. marSrutis aRqma
mZlavri da
politika;
araTanmimdevruli
politika;
13. marketingi
arsebobs stumarTa jgufebi, romlebic
kargad
icnoben
qalqis
(qveynis)
kulturul da rekreaciul potencials;
kvalificiuri
sareklamo
Soris
turistuli
bazris
kvlevis ararseboba;
turoperatorebis
mier
SezRuduli marketingi;
sahaero
arsebuli
saxelmwifo
marketinguli
produqciis
saerTaSoriso bazarze usistemo
arakoordinirebuli warmoCena;
marketingze
reklamaze
ararseboba.
da
da
qveynis arakomerciul
gaweuli
xarjebis
14. Rirebuleba
sagadasaxado
sistemis
srulyofis
SemTxvevaSi fasebis liberalizacia
saxelmwifos
meryeoba;
fiskaluri
15. turoperatorebi
profesiuli kompaniebisa da kadrebis
gamoCena turistul bazarze;
mcire simZlavreebi;
politikis
kapitalis ar arseboba;
ucxoel partniorebtan kontraqtebis
dadebasTan dakavSirebuli siZneleebi;
adgilobrivi
da
regionaluri
turistuli bazrebis ugulvebelyofa.
daskvna
Tbilisis kulturisa da turizmis ganviTarebis ZiriTadi
rekomendaciebi da winadadebebi
zogierTi
ganmarteba
qalaqis
strategiuli
ganviTarebis
garSemo
rekomendaciebis Sesaxeb
warmodgenili
koncefciis
qalaqis
Tbilisis
mimarTulebidan
kulturis
Semdgomi
kulturisa
da
turizmis
ganviTarebis
gamomdinare
bunebrivia,
rekomendaciebic
strategiuli
ganviTarebisaTvis
Sesabamisi
xasiaTis iqneba.
Tbilisis,
rogorc
dedaqalaqis
Cveneuli
xedva
sruliad
gansazRvrulia – dRes igi /Tbilisi/ warmoadgens urbanuli kulturis
TvalsazrisiT
infrastruqtura
istoriuli
umZimes
mdgomareobaSi
moSlilia,
TvalsazrisiT
magram,
sakmaod
myof
meore
qalaqs,
mxriv
romlis
Tbilisi
mniSvnelovani
mTeli
kulturul-
gamocdilebis
mqone
qalaqia; mas aqvs Taviseburi da sakmaod saintereso istoria, dramatuli
Tu ara tragikuli uaxlesi warsuli da albaT, unda hqondes sakadrisi
momavali, rac mdgomareobis saswrafo gamosworebas moiTxovs.
rekomendaciebis mTavari mizani:
1. Tbilisis kulturis modernizacia-demokratizacia,
2. kulturuli izolaciis daZleva,
3. Tbilisis kulturuli identurobis Seqmna-dabruneba
yvelaze mniSvnelovani problema, romelic gacxadda da romelic
Cvenis azriT dedaqalaqis winaSe dgas: dRes aSkarad Selaxulia misi
moraluri uflebebi, ramac SesaZloa ara Tu gamousworeblad daazianos
misi urbanuli sxeuli, ukvalod waSalos misi istoria, aramed xelyos misi
samomavlo
normaluri
funqcionireba,
rom
araferi
vTqvaT
mis
modernizacia-ganviTarebaze. mizezi mravalia da sxvadasxva saxis (rac am
dokumentis prerogativa ar aris), magram aris erTi wminda konceftualuri
sakiTxi, rasac saswrafo gadaWra esaWiroeba – raimenairad unda gadawydes
68
ra tipis gvinda iyos Cveni dedaqalaqi da Sesabamisad raze unda gakeTdes
orientacia.
amgvari konceftualuri midgoma dagvexmareba daiZlios is erTis
mxriv
futuristuli,
da
rac
yvelaze
saSiSia,
spontanuri
xasiaTis
damokidebuleba da midgoma qalaqis sivrciTi mowyobis problemisadmi,
risi niSnebic qalaqis municipalitetis mxridan dRes sagangaSod aSkaraa
da ramac totaluri ngreva-gadakeTebebi SeiZleba moitanos, daazianos ra
Tumca safuZvlianad miviwyebuli, magram jer virtualurad mainc arsebuli
misi istoria; meores mxriv daiZlios kulturis is provincializaciis
procesi, romelic sabWoTa dros daiwyo da dRes kvlav saxezea da rac,
SeiZleba iTqvas, mizezicaa im arsebuli qalaqis mimarT futuristulspontanuri damokidebulebisa, romelic umotivacio da araTanmimdevruli
ideebiT aris gajerebuli.
amitom
Cven
naklebi
yuradReba
davuTmeT
qalaqis
yofiTi
da
socialuri kulturis problemebs (Tumca vaRiarebT, rom is erT-erTi
umniSvnelovanesi
problemaa,
romelic
saWiroebs
mravalmimarTulebian
praqtikul samuSaoebs dawyebuli sakanonmdeblo bazis Camoyalibebidan), da
yuradReba
SevaCereT
kulturuli
identurobis
problemebze,
mis
konteqstSi ki kulturuli izolaciis daZlevisa da misi demokratizaciis
problemebze.
aman ganapiroba Tavidanve Sesabamisi poziciis arCeva; Cven SevCerdiT
Tbilisis
im
yvelaze
damaxasiaTebel
Tvisebaze,
romelsac
qalaqis
mravalSrianoba hqvia da rac Tbilisis yvelaze mniSvnelovani Tvisebaa misi
istoriis yvela calkeul etapze da mis istoriaSi saerTod, anu rogorc
sinqrobiaSi
ise
diaqroniaSi.
amitom
vuwodeT
Cven
mas
qalaqi
–
palimfsesti.
rekomendaciebi klasificirebulia Tematurad da bunebrivia, eqvemdebareba
garkveul diferenciacias.
magram erTi cxadia: Tu ramdenime aTwleulis ganmavlobaSi CvenTan
mizandasaxulad kultivirebuli iyo Tbilisuri mdabiuri kulturis Sre
misi erT-erTi sub-kulturis saxiT da igi „erovnul-qalaqur-Tbilisur
69
kulturad“
iyo
warmoCenili,
amJamad
ki
kultivirebulia
lokalur-
provincialuri xasiaTis e.w. maskultura (Souebi, garkveulwilad sakaso
Teatraluri speqtaklebi da sxv.), rac faqtobrivad wina aTwleulebis
gamocdilebis
logikuri
alternatiuli
gza,
gagrZelebaa,
romelic
Cven
vecadeT
konkretuli
mogveZia
amis
mimarTulebebiT
aris
warmodgenili, magaliTad:
a) Tbilisis istoriis muzeumis axali funqciiT datvirTva da misTvis
axali multikulturuli koncefciis SemuSaveba,
b) Tbilisuri kulturis kartografireba, kulturuli marSrutebis
SemuSaveba,
g) Tbilisuri mikroklimatis SenarCuneba,
d) `Tbilisobis~ axali koncefciis SemuSaveba,
e) umciresobaTa gaaqtiureba da maTi kulturuli centrebis Cabma
Tbilisuri kulturis strategiuli gegmis SemuSavebisas.
v)
sxvadasxva
gamofenaTa
muzeumebSi
cikli;
arsebuli
stalinuri
socrealizmis
arqiteqturis
nimuSebis
katalogis
Seqmna;
stalinuri kulturis marSrutis SemuSaveba,
z) gareubanis da Tineijeruli kulturis warmoCena,
T) qalaqis inteleqtualuri tradiciis aRdgena
i)
qalaqis
regionalur
kulturul
centrad
gadaqceva
da
misi
saerTaSoriso kulturul procesSi Cabma da mravali sxva),
am
mimarTulebebis
SemuSaveba
iTvaliswinebs
ara
marto
awmyoSi
kulturuli situaciis qalaqSi Secvlas, aramed sxvadasxva formiT – erTi
mxriv sanaxaobiTi programebiT, meore mxriv konceftualuri muSaobiT,
strategiis
Teoriuli
mimarTulebis
analizs,
mqone
qalaqisadmi
damuSavebiT
aqtivobiT,
misi
da
qalaqis
mosaxleobis
sxvadasxva
istoriisa
cnobieri
xasiaTisa
da
da
gamocdilebis
damokidebulebis
Camoyalibebas, mis reabilitacias erTi mxriv mexsierebis aRdgenis gziT,
meore mxriv da swored am meTodiT momavlis ufro gaazrebul dagegmvas.
70
es gaxdeba
Tanamedrove
garantia imisa, rom Tbilisi ifunqcionirebs, rogorc
qalaqi,
mas
eqneba
Tavisi
permanentuli
da
bunebrivia,
cvalebadi awmyo, ar iqneba mudmivad gardamaval periodSi warsulidan
momavlisaken
(futuristuli
ganwyobebiT).
anu
igi
icxovrebs
awmyoSi,
romelmac icis Tavisi istoria, kultura da gegmavs Tavis momavals.
preambula. Tbilisi qalaqi-palimfsesti da, amave dros, linearuli
qalaqia.
is
sul
mcire
xuT
kulturul
Sres
moicavs:
uZveless,
`imperiuls~, modernistuls, `socialistursa~ da Tanamedroves. yoveli am
Srisa Tu fenisadmi saWiroa specifikuri midgoma. amave dros, arc is unda
daviviwyoT, rom, magaliTisaTvis, `imperiuli~ Sre gulisxmobs sxvadasxva
subkulturebis mier Seqmnil qveSreebs _ somxurs, ebrauls, `aRmosavlurs~,
germanuls, polonurs da a.S., romelic dResac ganicdis ganviTarebas. aq
aucilebelia multikulturuli midgomis gamoyeneba da am qveSreebis ara
oden SenarCuneba, aramed rekonstruireba da gamokveTa. `socialisturi~
fenisadmi saWiroa gansxvavebuli midgomebis gamomuSaveba: erTi midgoma
unda gamoviyenoT e.w. `stalinuri arqiteqturisadmi~, xolo meore _ e.w.
`sabWoTa interstilisadmi~. gansakuTrebuli mniSvneloba unda mieniWos
Tbilisis
landSafts,
romelic
kulturis
mawarmoebel
faqtors
warmoadgens.
Tbilisi
im
qveynis
dedaqalaqia,
romlis
mdgradi
socialur-
ekonomikuri ganviTarebis erT-erTi ZiriTadi prioriteti iyo da kvlavac
iqneba turizmi, mTeli misi mravalferovnebiT (zemoT ukve iyo aRwerili
resursuli potenciali), Sesabamisad aucilebelia mudmivad mimdinareobdes
muSaoba am mimarTulebaze (mudmivad, radgan dargi Zalze dinamiuri da
mgrZnobiarea) da dedaqalaqs hqondes dargis ganviTarebis Tanamedrove
strategiuli programa.
imisaTvis,
ZiriTadi
wamyvani
rom
gamoikveTos
strategiuli
mimarTulebebi,
Taviseburebebis,
perspeqtivis gansazRvra.
Tbilisis
anu
kulturuli
ganviTarebis
saWiroa
qalaqis
funqciis,
saidentifikacio
kodisa
da
misi
samomavlo
71
koncefciis SesamuSaveblad Catarebuli kvlevebis Sedegebis analizis
safuZvelze, daskvnis saxiT, SeiZleba iTqvas, rom Tbilisis kulturuli
iersaxe mniSvnelovania, rogorc:
1) qveynis politikis indikatori;
2) saqarTveloSi turizmis ganviTarebis safuZveli;
3) evropisa da aziis kulturuli memkvidreobebis mediaciuri sivrce;
4) adgilobrivi
mosaxleobis
kulturisa
da
ganviTarebis
donis
zrdis ganmapirobebeli erT-erTi faqtori;
5) qveynis
cnobadobis
amaRlebisa
da
imijis
garkveuli
kuTxiT
pozicionirebis saSualeba;
Sesabamisad rekomendaciebi iyofa Semdeg Tematur blokebad:
I Tematuri bloki
Tbilisi _ qalaqi-palimfsesti

Tbilisis
muzeumebis,
rogorc
qalaqis
Sreebis
amsaxveli
umniSvnelovanesi instituciis, axali koncefciis SemuSaveba:
Tbilisuri
kulturis
muzeumis
(i.
griSaSvilis
saxelobis
Tbilisis
istoriis saxelmwifo muzeumis, e.w. `qarvaslis~ bazaze) axali koncefciis
SemuSaveba;
 muzeumis
saerTaSoriso
sameTvalyureo
sabWos
Seqmna
da
misi
filialis saxiT ICOMOS-is saqarTvelos erovnuli komitetis mier
SemuSavebuli `Tbilisuri saxlis~ proeqtis ganxorcieleba. (Zvel
ubanSi
istoriuli
rekonsruqcia, rac
Senobis
metad
magaliTze
Tbilisuri
mimzidveli iqneba, rogorc
yofis
Sida, aseve
saerTaSoriso turizmisaTvis);
 Tbilisis subkulturebis muzeumebis ( magaliTad, daviT baazovis sax.
saqarTvelos
`smirnovebis
ebraelTa
saxli~
-
istoriul-eTnografiuli
leqsandre
puSkinis
muzeumi,
memoriali)
koncefciis Seqmna, Sesabamisi RonisZiebebis paketis SemuSaveba;
erTiani
72

Tbilisis
istoriuli
nawilis
aRdgena-adaptaciis
programebis
SemuSaveba da ganxorcieleba:
2003
wels
ICOMOS-is
saqarTvelos
erovnuli
komitetis
mier
SemuSavebuli proeqtis `Tbilisis istoriuli nawilis menejmentis gegmis
strategiuli
Tbilisis
mimarTulebani~
istoriuli
ZiriTadi
nawilis
rekomendaciebis
marTvis
sistemis
Sesabamisad
Seqmna,
romelic
uzrunvelyos Tbilisis istoriuli nawilis reabilitacias:
 mravaldisciplinarul eqspertTa jgufis Seqmna, romelic 1 wlis
manZilze
daamuSavebs
marTvis
sistemis
models,
misTvis
saWiro
reformebis pakets, maT Soris Tbilisis istoriuli nawilis marTvis
organos dafuZnebas.
 am organos iuridiuli statusiT dafuZneba (erT-erT alternativad
SeTavazebulia sajaro samarTlis iuridiuli piris statusi.)

Tbilisuri kulturis Sreebis kvleviTi samuSaoebis ganxorcieleba:
 kulturis sferoSi dargobrovi kvlevebi;
 kulturis sferoSi sociologiuri kvlevebi;
 kulturisa da turizmis sferoSi marketinguli kvlevebi;
 kvlevebis
analizis
erT-erTi
gamoyenebiTi
Sedegi-Tbilisis
kulturuli Sreebis, kulturuli da turistuli zonebis/ubnebis/
kartografireba, rukebze Tbilisis kulturuli marSrutebis Cveneba;
rukebis multimediur-musikaluri gaformeba, Tbilisis istoriasa da
kulturaze, RirsSesaniSnaobebze CD gamocema.
73

urbanuli Sreebis/zonebis zusti dadgena:
 zonirebis ruqebis Seqmna, Sreebis/zonebis dacva, maTi popularizacia
da, ekonomikuri TvalsazrisiT, kulturuli memkvidreobis dacvis
momgebianobis
gaxsnili
damkvidreba;
sastumros,
sarfianobis
magaliTisaTvis,
restornisa
da
istoriul
kafes
damkvidreba-popularizacia,
SenobaSi
prestiJulobisa
Zeglis
pirvandeli
da
saxis
aucilebeli dacvis fonze.

`Tbilisuri saxlisa~ da aivnis, rogorc kulturuli komunikaciis
vizualur-materialuri gamoxatulebis fenomenis Seswavla:
 Zveli aivnebisa da axali ubnebis `aivnomaniis~ SedarebiTi analizi,
Sesabamisad analizis Sedegebis
gamoyeneba Tbilisis kulturisa da
turizmis strategiaSi.
 marketinguli
Sesabamisi
kvlevebis
produqciis
analizis
Seqmna
safuZvelze,
(albomi,
bazris
moTxovnis
kalendari,
fotoebi,
suveniruli maketebi).
II Tematuri bloki
Zveli Tbilisis kultura: miTosi da karnavali

`Tbilisobis~ axali koncefciis SemuSaveba:
 vaxtang
gorgaslis
mier
Tbilisis
daarsebis
Sesaxeb
legendis
gaTamaSeba;
 yeenobis da berikaobis `aRdgena~;
 amqrobis anu amqarTa zeimis daarseba _ Teatralizebuli msvleloba
bairaRebiTa da sakarnavalo kostumebiT.
74

abanos
istoriasTan
dakavSirebuli
kulturuli
marSrutis
SemuSaveba.
 AabanoTubanSi
specialuri
sainformacio
servis-centris
Seqmna,
romelic moicavs abanosTan dakavSirebul sxadasxva serviss (meqise,
Caixana da a. S.).
 Tbilisuri
abanoebis istoriis amsaxveli albomebis, postkartebis,
suvenirebis da sxva saqonlis

Tbilisis
Sesaxeb
yvela
warmoebis xelSewyoba.
arsebuli
legendis
Seswavla-damuSaveba
kulturul-saganmanaTleblo da turistuli daniSnulebisaTvis :
 Sesabamisi sareklamo multimediuri da beWdviTi produqciis Seqmna.

saerTaSoriso sabavSvo karnaval - festivalis daarseba:
 Tbilisis
meriis
Sesabamisi
saqalaqo
samsaxuris
axalgazrdobis
saqmeTa da kulturis ganyofilebis mier erToblivi specialuri
programebis SemuSaveba da dafinanseba, romelic xels Seuwyobs
Tbilisel
axalgazrdebs,
Tineijerebs
da
bavSvebs
sakuTari
kulturuli iniciativebis ganxorcielebaSi. Tbilisis axalgazrda
TaobisaTvis farTo saerTaSoriso urTierTobebisa da kontaqtebis
SesaZleblobis
miniWeba,
Sesabamisad
tolerantobis,
Riaobis,
konvivialobis ganviTareba.
III Tematuri jgufi
Tbilisi _ kulturaTa Sexvedris adgili

Tbilisis istoriuli multikulturalizmis ganviTareba:
 RonisZiebaTa
paketis
SemuSaveba,
romelic
qalaqis
dinamiurobis
niSnis, misi polieTnikurobis, rac Tavis mxriv kavSirSia sxvadasxva
erovnuli
tradiciebis,
wes-Cveulebebis,
cxovrebis
wesis,
75
urTierTobis
kulturisa
urTierTzegavlenasTan,
da
a.S.
pozicionirebas
gaziarebasa
da
popularizacia-propagandas
Seuwyobs xels.
 Qqalaqis mier mozardi Taobis eTnikur jgufebs Soris integraciis
xelSemwyobi programebis SemuSaveba.
 qalaqis mTavrobis mier multikulturuli programebis dagegmva da
ganxorcieleba,
romlebic
xels
Seuwyobs
erovnuli
diasporebis
warmomadgenlebs, moaxdinon realuri integrireba sazogadoebaSi da
uzrunvelyofs
Tbilisuri
maT
SesaZleblobas
Seitanon
ganviTarebaSi
(amisTvis
kulturis
qmediTi
saWiroa
wvlili
erovnuli
umciresobebis mimarT gansazRvruli politikis SemuSaveba Tundac
municipalur doneze).

qalaqis axali multikulturuli politikis SemuSaveba:
 Tbilisis meriis Sesabamis samsaxurebs (ganaTlebisa da kulturis,
sportis, ekonomikis saqalaqo samsaxurebs) daevalos, rogorc qalaqis
mTavari saidentifikacio niSani, kulturis mniSvnelovan indikatorad
Tbilisis sociumis multierovnulobis ganxilva da am faseulobis
SenarCunebis,
ganviTarebisa
da
pozicionirebisaTvis
konkretuli
qmedebebis dagegmva.
 kulturul
kulturuli
gegmis
umciresobaTa
centrebis
SemuSavebaSi
gaaqtiurebis
Cabma
Tbilisuri
(Tbilisuri
asirielebis,
somxebis,
umciresobaTa
da
sxva
kulturis
subkulturebis
ebraelebis,
_
xelSewyoba
ganviTarebis
da
maTi
strategiuli
_
qurTebis,
musulmanebis,
evropel
xelSewyoba
Tbilisuri
kulturis konteqstSi).
 TiToeuli subkulturis dResaswaulTa Tu sxva samaxsovro dReTa
CarTva Tbilisuri kulturis kalendarSi da maTi saerTo qalaqur
movlenad gadaqceva.
76
 TbilisSi kulturul umciresobaTa erTiani centris Seqmna, romelic
koordinacias gauwevs qalaqSi mcxovreb umciresobaTa SemuSavebul
da meriis mier dafinansebul specialur kulturul programebs.

tradiciebis SenarCuneba _ Tbilisuri tolerantroba da Ria qalaqis
konvivialoba.
Tbilisis
strategiuli
gegmis
SemmuSavebel
jgufs
mieces
rekomendacia, qalaqis ganviTarebis mimarTulebebSi gaTvaliswinebul iqnas
Tbilisuri tradiciebis SenarCunebisa da dacvis meqanizmebi.
Zveli Tbilisi asocirebulia Zvel qalaqur
tradiciebTan,
dinamiur
adamianur urTierTobebTan, miRwevebTan xelovnebasa da kulturaSi, qcevis
kulturasTan, Zvel arqiteqturasTan, multierovnul urTierTobebsa da
tradiciebTan.
amdenad,
Zveli
qalaqi
unda
darCes
cocxal,
funqcionirebad
organizmad misi arqiteqturuli garemos SenarCunebisa da gafrTxilebis
fonze (sazogadoebis nawilis azriT, saWiroa garkveuli `damcavi zonis”
Seqmnac ki istoriuli Tbilisis dasacavad):
 Tbilisis istoriuli nawilis arsebuli dacviTi zonebis Sesaxeb
sazogadoebis informireba da
am zonebis reJimebis aucilebeli
Sesruleba (susti administrirebis problemebis gadawyveta).
Zveli
Tbilisis
identurobis
SenarCunebisaTvis
arqiteqturis
paralelurad saWiroa `Zveli Tbilisis sociumis~ specifikis SenarCuneba:
 Sesabamisad, Tbilisuri ezoebis SenarCuneba-rekonstruqcia, maTi
ganuyofeli
mcxovreb
niSniT,
adamianTa
rasac
SeiZleba
pasuxismgebloba
aisaxos Sesabamis proeqtSi
vuwodoT
gverdi-gverd
erTmaneTis
winaSe,
unda
da dafinansdes meriis mier. Aam
konteqstSi unda gatardes mtkice politika ukve arsebuli `Senobamkvlelebis~ zemoqmedebis minimumamde dayvanis mizniT.
Tbilisis
rogorc
centris
TbiliselTa
SesanarCuneblad
(gansakuTrebiT
aucilebelia
axalgazrdebis)
dakmayofildes
aseve
vizitorTa
77
(ucxoel
turistTa)
axalgazrdebisaTvis
Tavisufali
dedaqalaqis
is
unda
arCevanis
mimarT
iyos
usafrTxo
arsebuli
drois
zona,
moTxovnebi:
sasiamovnod
sadac
gatarebis,
adamianebs
eqnebaT
SesaZlebloba maqsimaluri siamovneba miiRon maTTvis sasurveli garTobis
tipis
mixedviT;
ucxoeli
vizitorebis
dainteresebisaTvis
ki
wamyvani
mniSvneloba centris istoriul-kulturul Rirebulebas eniWeba:
 Tbilisis istoriuli ubnis restavracia-adaptacia;
 gasarTobi
industriis
servisis
administrireba
(saerTaSoriso
normebTan miaxloeba)

Tbilisis muzeumebis axali multikulturuli koncefciis Seqmna.
 interdisciplinaruli
Tbilisis
muzeumebis
memkvidreobaze
sapiloto
bazaze,
dayrdnobiT,
jgufis
zogadad
imuSavebs
Seqmna,
qalaqis
romelic
kulturul
sazogadoebis
sakuTari
istoriuli mexsierebis aqtivizaciaze, kulturis animaciaze.

Tbilisis muzeumebSi arsebuli koleqciebis analizis safuZvelze
erovnuli kulturuli faseulobebis
 Tbilisis muzeumebSi
katalogis Sedgena.
axali koncefciis Sesabamisi eqspoziciebis
seriebis mowyoba.

aSuRebis dRis daarseba:
 ioseb
griSaSvilis
saxelobis
Tbilisis
istoriis
muzeumSi konkursis Catareba sxvadasxva Tbilisuri subkulturebis
warmomadgenlebis monawileobiT.
aSuRebis dajildovebis sazeimo
ceremonialis saxiT axali Tbilisuri dResaswaulis danergva.

specifikuri
kulturuli
marSrutebis
Sesabamis kulturis wamomadgenlebze:
SemuSaveba,
orientirebuli
78
 `evropuli~ da `rusuli~ marSrutebis SemuSaveba: evropelTaTvis
magaliTad, knut hamsunis, aleqsanrde diumasa Tu andre Jidis
saxelebTan dakavSirebul adgilTa monaxuleba, xolo
rusuli
kulturis warmomadgenelebs daainteresebs ara oden puSkinisa da
tolstois `nakvalevi~, aramed XX saukunis rusuli modernizmis
kulturuli Srec _ vgulisxmobT, `poetTa cexs~, 41-s (rusuli
futurizmis yvelaze radikalur frTas) da sxva, romelTa gareSe
XX
saukunis
20-iani
wlebis
Tbilisi
da
`tf(Tb)ilisuri
modernizmi~ warmoudgenelia.
IV Tematuri jgufi
socrealizmi da araoficialuri kultura

socialisturi istoriis axleburi gadafaseba:
 sabWoTa
aneqsiis
RonisZiebebis
Temaze
paketis
yovel
25
Tebervals
kulturuli
SemuSaveba-ganxorcieleba
(magaliTad,
kinoCvenebebi, performansebi, foto da saarqivo gamofenebi da a.S.).
 8
da
9
maisis
axali
koncefciis
SemuSaveba
_
Sesabamisi
gamofenebis, kinoCvenebebis, simpoziumebis mowyoba.

Tbilisobis, rogorc socrealisturi fenomenis kulturologiuri
analizi.
 sxvadasxva
muzeumebSi
arsebuli
socrealizmis
nimuSebis
gamofenaTa ciklis SemuSaveba-ganxorcieleba;
 foto
da
kino
masalebis
specialuri
Cvenebis
mowyoba;
SesaZlebelia Tavad ganaxlebuli `Tbilisobis~ erT-erT CanarTad
did ekranze/ Senobaze/Zveli qalaqis romelime kedelze, magaliTad
nariyalaze/ videoproeqciis ganxorcieleba.
79

stalinuri periodis kulturuli memkvidreobis gadafaseba-adaptacia:
 stalinuri arqiteqturis katalogis Seqmna;
 stalinuri kulturis marSrutis SemuSaveba.
 sabWoTa araoficialuri kulturis amsaxveli katalogis Seqmna.
 sabWoTa araoficialuri kulturis gamofenebis mowyoba.
V Tematuri jgufi
Tbilisuri gareubani XXI saukuneSi

Tbilisuri gareubnis kulturis koncefciis Camoyalibeba:
 adgilobrivi/raionuli/ saTemo organizaciebis mier gldanis an
vazisubnis
kerZo
magaliTze
gareubnis
sazogadoebriobis
socialur-kulturuli aqtivobis xelSemwyobi programebis Seqmnadafinanseba.

centri
da
periferia:
prestiJuli
ubani
da
gareubani
_
axali
mimarTebebis SemuSaveba.
 prestiJuli
gareubnis
kulturuli
ganviTarebis
strategiuli
gegmis SemuSaveba (didi diRmis an krwanisis magaliTze, Tbilisis
mosaxleobis interesebis gaTvaliswinebiT).

gareubani da Tineijeruli kultura:
 Tineijerul
problemaTa
sociologiur-fsiqologiuri
da
kulturologiuri kvlevebi.
 Tineijeruli
subkulturis
zegavlenis
Seswavla
qalaqis
kulturul landSaftze: grafitis xelovneba, repi, roki, baikerebi,
`uik-endis~ hipebi.
 Tineijeruli kulturis marketinguli kvleva.
 sazogadoebrivi
moTxovnisa
SemoTavazebaTa
safuZvelze
da
kulturuli
gareubnebSi
klubebis/saRamos institutebis/ qselis Seqmna.
industriis
axalgazrduli
81

gareubani da qalaqis ekokultura:
 Tavisufali
sazogadoebrivi
ganxorcieleba-konkursebis
sivrceebis
Catareba
gamwvanebis
saukeTeso
proeqtebis
dendrologiur
kompoziciaze /nargavebze/, saukeTeso ezoze, narCenebis efeqturi
gadamuSavebis meTodze.
VI Tematuri jgufi
Tbilisis ganaxlebuli kulturuli funqcia
Tbilisis kulturuli ganviTarebis strategia unda iTvaliswinebdes
im
faqts,
rom
Tbilisis
mTavari
saimijo
maxasiaTebeli
aris
misi
dinamiuroba, mravalferovneba, sxvadasxva erovnebisadmi tolerantuloba,
cxovrebis cocxali, energiuli stili; rom Tbilisis identurobaSi mis
mcxovrebTa yoveldRiur yofas ufro didi mniSvneloba aqvs, vidre Tavad
am yofiTi xasiaTis problemebs.
Tbilisi, rogorc `brendi~, agebulia qalaqis istoriul warsulze,
mogonebebze, gadmocemebsa da legendebze da masSi Tanamedrove qalaqis
saidentifikacio masala naklebadaa pozicionirebuli.
Tbilisis
ararseboba,
Zvel
qalaqs
tradiciebTan
identurobis,
daSoreba
misi
da
specifikis
axali
orientaciis
dakargvis
safrTxes
uqmnis.
Tbilisis kulturuli saxe brendis ganviTarebis logikur stadiebs
gadis da cvlilebebis dagegmvisa da marTvis gareSe, brendi ver iarsebebs.
amdenad
kulturis
SenarCunebasa
da
ganviTarebis
pozicionirebaSi
programa
dRes
qalaqis
gansakuTrebuli
identurobis
mniSvneloba
eniWeba.

Tbilisis `brendi~-s Seqmna:
qalaqis kulturuli iersaxis ganviTarebis mizniT yuradReba unda
mieqces yvela im faqtors, romelic qalaqisa da misi macxovreblebis
urTierTqmedebis Sedegad warmoiSveba.
82
Tuki
qalaqi
ar
iqneba
asocirebuli
mis
ganmasxvavebel
niSanTa
kompleqsTan da warmodgenebi mis Sesaxeb Zalian difuzuri iqneba, misadmi
sxva
qveynebis
yuradRebisa
da
interesis
stimulirebis
SesaZlebloba
naklebad savaraudoa:
 Tbilisis savizito baraTis, dinamiurobs maqsimaluri gadmocema:
 aqtualuri
da aqtiuri Teatraluri cxovreba/moRvaweoba;
 vizualuri xelovnebis gamofenebi (maT Soris saerTaSoriso);
 klasikuri musikis koncertebi, konkursebi, gastrolebi;
 saerTaSoriso
festivalebi
mravalxmianobis
saerTaSoriso
(jaz-festivali,
simpoziumi,
qarTuli
kinofestivali,
Teatraluri festivalebi);
 Tanamedrove qarTuli kinos kvireulebi.
meriis
Sesabamis
samsaxurebs
daekisroT
aprobirebuli
PR
teqnologiebis safuZvelze aqtiuri propagandistuli programis SemuSaveba,
romelSic qalaqis Zveli tradiciebi da ganviTarebis axali mimarTulebebi
erTianad, mizanSewonilobis principiT iqneba warmodgenili:
 Tbilisis
adgilobrivi
tele
arxis
Seqmnis
xelSewyoba
da
mxardaWera.
 Mmunicipaluri masStabis kulturul-saganmanaTleblo proeqtebis
aqtiuri Ppiari.
 qalaqis
romelime
ganTavsdeba
ubanSi
qalaqSi
cifruli
mimdinare
ekranis
movlenebis
dadgma,
romelzec
amsaxveli
masala.
TvalsazrisiT
qalaqis
moxdeba sxvadasxva movlenebis anonsirebac.
Tbilisis
centri
kulturuli
cxovrebis
yvelaze aqtiuri nawili unda iyos, mimzidveli da saintereso rogorc
adgilobrivi macxovreblebisTvis, aseve vizitorebisTvis:
 KkvleviTi
samuSaoebi
mimarTuli
qalaqis
ekologiur
mdgomareobis, istoriuli Zeglebis mdgomareobis, Zveli erovnuli
83
faseulobebis,
tradiciuli
xelovnebis
mimarTulebebisa
da
Tanamedrove xelovnebis tendenciebis Sesaswavlad
 samuSaoTa
mTeli
kulturuli
erovnuli
kompleqsis
memkvidreobis
komitetis
festivalebisa
Tu
ganxorcieleba
dawyebuli
ICOMOS-is
saqarTvelos
dacviTi
_
proeqtebidan,
kulturuli
damTavrebuli
industriis
axali
ganviTarebis
RonisZiebebiT.

Tbilisis, rogorc Ria qalaqis liberaluri Rirebulebebis dacva –
ganviTareba:
yuradsaRebia
axalgazrdebsa
da
gansakuTrebiT
mozardebTan
gamovlenili tendencia, moiazron kultura religiasTan mWidro kavSirSi
da
mis
konteqstSi.
aseve
niSandoblivia
maTi
mxridan
sakmaod
orTodoqsuli religiuri Sexedulebebis demonstrireba.
samomxmareblo gemovnebaze damokidebulebis kulturuli cxovrebis
ganviTarebis
specialuri
perspeqtiva
iTxovs
kulturuli
Riaobis
dasamkvidreblad
programebis SemuSavebas, gansakuTrebiT mozardebisaTvis:
 kulturul-saganmanaTleblo
(Tavdapirvelad
gafarToebiT),
saerTaSoriso
amierkavkasiis
Sesabamisad,
masStabiT,
TbilisSi
gacvlebi
Semdgomi
mcxovrebi
arealis
kulturuli
umciresobebis diasporebisa da sxvadasxva qveynebis saelCoebis
programebis
 PR
kampaniis
xelSewyoba da gamoyeneba.
warmoeba
`Ria
qalaqis~
imijisa
da
tradiciuli
adamianTa
kulturuli
liberaluri Rirebulebebis dasamkvidreblad.

kulturis xelmisawvdomobis uzrunvelyofa.
xelovnebasTan
ziareba
da,
Sesabamisad,
ganviTareba mniSvnelovnad SezRudulia Tavisi miuwvdomlobis gamo farTo
auditoriisaTvis. ara marto, simfoniuri musikis koncertebi, Teatraluri
84
warmodgenebi, aramed kinofilmebis
naxvac ki kinodarbazebSi erTgvari
elitaruli garTobis saxeobad iqca:
 municipaluri
xelovnebis
kinoTeatrebis,
sxva
kerebis
municipaluri
(magaliTad,
galereebis,
kulturis
da
saxlebi
safrangeTSi) daarseba.
 sxvadasxva
saxis
SeRavaTebis
daweseba
studentebisTvis
da
socialurad daucveli fenebis warmomadgenelTaTvis.

garTobis problemis gadaWra
qalaqis kulturuli donis mniSvnelovan indikators warmoadgens
Tavisufali
drois
TvalsazrisiT
organizebis,
erTgvar
gatarebis
`gastronomiul
tradiciebi.
kulturas~
Tbilisi
am
warmoadgens,
(Tbiliselebis ZiriTad gasarTobs qeifi warmoadgens, Sesabamisad yvelaze
aqtiurad qalaqSi mimdinareobs restornebis mSenebloba):
 Ameriis mxridan gasarTobi industriis ganviTarebis xelSemwyobi
prolitikis
ganxorcieleba,
romelic
adgilobrivi
TviTmmarTvelobebis mier gadasaxadebis liberalizaciaze iqneba
orientirebuli.
I Tematuri qvebloki
kulturis infrastruqturis ganviTareba

saxelovnebo ganaTlebis sistemis ganviTareba
sociologiuri kvlevis monacemebiT (gamokiTxulTa azriT) TbilisSi
ganaTleba TandaTanobiT kargavs funqciur datvirTvas, rasac, Tavis
mxriv, Tan sdevs kulturuli ganviTarebis donis Sesusteba.
upirveles amocanad rCeba saxelovnebo saswavleblebSi miRebis mkacri
kriteriumebis SenarCuneba da pedagogTa kvalifikaciis asamaRleblad
saTanado programebis ganxorcieleba:
85
 meriis
Sesabamisma
samsaxurma
proeqtebis
Seqmna-dafinanseba
programebis
ganviTarebis
uzrunvelyos
da
xelSemwyobi
saganmanaTleblo
saerTaSoriso
gacvliTi
prolitikis
SemuSaveba-
ganxorcieleba.
 stipendiebis
da
daxmarebebis
daweseba
niWieri
axalgazrdebisaTvis.
 pedagogTa
kvalifikaciis
asamaRleblad
sistematuri
saerTaSoriso staJirebebis danergva;
 saerTaSoriso
simpoziumebisa
konkursebis,
Tu
festivalebis,
seminarebis
xelSewyoba
(mag.
gamofenebis,
axalgazrda
pianistTa saerTaSoriso konkursi), daarseba.
 msgavs
saerTaSoriso
RonisZiebebze
misavlineblad
Tbilisel
axalgazrda xelovanTa sakonkurso wesiT SerCeva da dafinanseba.
 saxelovnebo ganaTlebis obieqtebis materialur-teqnikuri bazis
gaumjobeseba;
 mimdinare reformebis fonze saswavlo meTodologiebis aRrevisa
da
saswavlo
procesis
Seferxebebis
aRmofxvrisaTvis
swori
sakadro politikis warmoeba;

Tbilisis sabiblioTeko qselis ganviTareba
sabiblioTeko
mizniT
principuli
sistemis
Tanamedrove
reformaa
standartebTan
gasatarebeli,
romlis
miaxloebis
erT-erT
umniSvnelovanes nawils wignis mkiTxvelTa, biblioTekis momxmarebelTa
kvlevis safuZvelze wignis bazris marketinguli menejmentis gaZliereba
unda gaxdes:
 marketinguli kvlevebis Catareba;
 biblioTekebis materialur-teqnikuri bazis ganaxleba-ganmtkiceba;
biblioTekebis fondebis axali literaturiT dakompleqteba da
axali teqnologiebis danergva;
86
 samkiTxvelo darbazSi komfortuli garemos Seqmna;
 mWidro kontaqtebis damyareba zogadsaganmanaTleblo skolebTan,
saSualo-specialur da umaRles saswavleblebTan.

municipaluri muzeumebis ganviTareba
Tbilisis muzeumebis srulfasovani funqcionirebisaTvis upirveles
yovlisa,
SesamuSavebelia
is
standartebi
da
kriteriumebi,
Sesabamisad ama Tu im muzeums municipaluris statusi unda
romelTa
mieniWos.
gadasaxedia municipalur daqvemdebarebaze myof muzeumTa nusxa, xolo is
muzeumebi, romlebsac strategiuli roli eniWeba qalaqis kulturul da
turistul ganviTarebaSi (Tundac is ar iyos meriis daqvemdebarebaSi, mag.
Teatrisa da kinos saxelmwifo muzeumi), CarTuli unda iyos Sesabamis
programebSi (ix. I Tematuri bloki, Tavi `Tbilisis muzeumebis, rogorc
qalaqis
Sreebis
amsaxveli
umniSvnelovanesi
instituciis,
axali
koncefciis SemuSaveba).

kulturis centrebis ganviTareba
qalaqis istoriuli konvivialobis ganviTarebis mizniT aucilebelia
eTnikuri umciresobebis kulturis centrebis, agreTve gareubnebSi saTemo
kulturuli klubebisa Tu centrebis Seqmna-ganviTarebis xelSewyoba.
 municipaluri kulturis centrebis statusis gansazRvra;
 kulturuli umciresobebis centrebisaTvis specialuri sakonkurso
programebis
swraf
danergva,
romelnic
xels
Seuwyoben
umciresobaTa
integrirebas Tbilisur socialur-kulturul cxovrebaSi;
 saxelmwifo enis Seswavlis ufaso kursebis danergva kulturis
centrebis bazaze;
 TbilisSi
mcxovreb
sxvadasxva
eTnikuri
diasporebisaTvis
specialuri programebis Seqmna, romelSic aucilebeli pirobas
warmoadgens
Sesabamisi
saelCos
Tanamonawileoba
(amgvari
87
proeqtebis
ganxorcieleba
metad
gaamyarebs
Tbilisis
saerTaSorisio kontaqtebs).
A

Teatrebis ganviTareba
subsidiaze gadasvlis pirobebSi aucilebelia swori kriteriumebis
SerCeva
ama
Tu
formaluri,
im
proeqtis
salaro
warmatebulobis
maCveneblebi
Sesafaseblad,
yovelTvis
ar
vinaidan
Seesabameba
ganxorcielebuli speqtaklis mxatvrul dones.
saerTaSoriso Teatralur procesebSi Tanabari
Tanamonawileobis
SezRuduli saSualebis gamo aris saSiSroeba qarTuli Teatri mTlianad
(rusTavelis Teatris garda) aRmoCndes marginalur mdgomareobaSi (Tu
dRes ukve ar aris am rolSi).
 municipalitetisa
da
kulturisa
erToblivi xelSewyobiT dafuZndes
da
sportis
saministros
damoukidebeli Teatraluri
sabWo, romelic franguli modelis Sesabamisad xels Seuwyobs am
dargis ganviTarebas, Tanamedrove kriteriumebis gansazRvrasa da
sxva.
 SemuSavdes
Teatraluri
sezonebis
sajaro
ganxilvebis
forma,
romelic kritikosebis, praqtikosebis, menejerebis, eleqtronuli
mediisa da beWdviTi presis warmomadgenelTa Tavisufali azris
gamovlenis SesaZleblobas moicavs. sezonis Sedegebi dajamdes
specialur beWdviT organoSi ( Tundac biuletenSi);
 SemuSavdes
sagastrolo
politika,
kuratorebis mowvevis praqtika,
aramarto
aramed
meriis
interaqtiuli
da
dasebis,
mobiluri
saerTaSoriso
Seiqmnas xelSemwyobi programebi
daqvemdebarebuli
axalgazrduli
dainergos
Teatrebis
dasafinanseblad,
antreprizisa,
warmodgenebis
da
sxvadasxva
`hepeningebis~
gansaviTareblad.
 SemuSavdes eqsperimentuli mxatvruli Ziebebisa da saerTaSoriso
gacvlebis finansuri mxardaWeris programebi.
II Tematuri qvebloki
Tbilisi _ regionis
kulturuli centri (Savi zRvispireTis qveynebis
CaTvliT):

Tbilisi _ yvelaze Teatraluri qalaqi kavkasiaSi:
 Tbilisis
Teatraluri
romelTagan
zogi
saerTaSoriso
festivalebis
respublikuri,
masStabis
iqneba.
paketis
zogi
SemuSaveba,
kavkasiuri,
festivalebis
zogic
Janrobrivi
sxvdasaxvaoba xels Seuwyobs kulturuli SemoTavazebebis mkveTr
amaRlebas;
 musikaluri
Teatrebis,
eqsperimentuli
Tojinuri
Tu
Tu
tradiciuli
marionetuli
Teatrebis,
dramatuli
Teatrebis
festivalebisagan Seiqmneba `bade-kalendari~, romelic mTeli wlis
manZilze
uzrunvelyofs
informaciiT
Tanamedrove
procesebis Sesaxeb; miscems
msoflio
Tanamedrove
`bade-kalendris~
masStabis,
Tbilisel
magram
Teatralur
mravalmxrivi
samyaroSi
mimdinare
Tbiliselebs SesaZleblobas eziaron
Teatralur
dawyeba
mayurebels
xelovnebas
SesaZlebeli
aucileblad
iqneba
(am
Teatraluri
SedarebiT
Tanamedrove
mcire
konceptualuri
reJisuris warmomCeni Janris festivalidan).
 srulyofilad
festivalebis
adgilobrivi
saukeTeso
rusTavelis,
marjaniSvilis,
Casatareblad
Teatrebis
(operisa
TumaniSvilis
aucilebelia
da
baletis,
saxelobis
da
marionetebis Teatris, rezo gabriaZis studiis) speqtaklebisa da
sivrceebis CarTva, aseve meriis mxridan saministrosTan, kerZo
seqtorsa da saerTaSoriso msxvil donorebTan
Tanmimdevruli
muSaoba.

Tbilisi _ amierkavkasiis kinematografiuli centri:
 kinoindustriis
qselis Seqmna.
ganviTarebisaTvis
municipaluri
kinoTeatrebis
89
 kinofestivalebis `promeTe~ da `eliso~ (studenturi) xelSewyoba.

Tbilisi _ musikaluri qalaqi:
 Tbilisis
sakoncerto
darbazebis
materialur-teqnikuri
bazis
xelSewyoba.
 Tbilisis
sazogadoebriv
sivrceebSi
sakoncerto
programebis
aRdgena-Ria estradebis ganviTareba;
 musikaluri jgufebis, orkestrebisa da ansamblebis xelSewyoba;
 Tbilisis
sxvadasxva
mxardaWera
da
musikaluri
maTi
festivalebis
saerTaSoriso
finansuri
kontaqtebis
arealis
gafarToeba.

Tbilisi
–
saerTaSoriso
Tanamedrove
vizualuri
xelovnebis
forumis adgili:
 Tbilisis
centrSi
organizaciebTan
biznes
seqtorisa
TanamSromlobiT
muzeumis koncefciis SemuSaveba
da
saerTaSoriso
Tanamedrove
donor
xelovnebis
da daarseba.
 Tbilisis 1996 wlis saerTaSoriso bienales aRdgena.
 municipaluri galereis Seqmna.
 vizualuri
xelovnebis
popularizacia
da
reklamireba
(katalogebis, bukletebis gamocema).

Tbilisi _ mecnierebis qalaqi:
 qalaqis
fizikis
inteleqtualuri
da
a.S.
tradiciis
mecnierebis
saerTaSoriso (Tavdapirvelad
aRdgena
dargebSi
_
saqalaqo,
maTematikis,
regionuli,
dsT-s farglebi) olimpiadebis,
simpoziumebisa da sxva RonisZiebebis danergva.
90
 Zlieri
qarTuli
samecniero
skolebis
(magaliTad,
fizika-
maTematikis, fsiqologiis skolebis), gamoCenil qarTvel mecnierTa
Semoqmedebis
popularizacia.
Sesabamisi
gamocemebis
mxardaWera,
mrgvali magidebis, seminarebis Catareba.
 saerTaSoriso
samecniero-kvleviT
literaturis
Targmna
da
qarTuli saavtoro saxelmZRvaneloebis gamocemebis xelSewyoba.

Tbilisi _ amierkavkasiis turistuli centri (ixileT VII Tematuri
bloki);
Tbilisi dargis ganviTarebis regionaluri (rogorc amierkavkasiis,
ise
mTlianad
kavkasiisa
gadaqcevisaTvis
da
aucilebelia
Semdgom
Savi
kvalificiuri
zRvis
auzis)
kvlevisa
da
centrad
Sesabamisi
programebis SemuSaveba:
 Kkulturuli turizmis bazris marketinguli kvleva;
 TbilisSi tradiciuli rewvis aRdgena-ganviTareba _ municipaluri
sasuveniro,
`solanis~
tipis,
cexi-maRaziis
Seqmna,
romelic
keramikas, Wedurobas, minanqars, fardagebs, xalxuri rewvis sxva
saxeobebs awarmoebs.
 xalxuris rewvis sferoSi sxva mcire biznesis gansaviTareblad
saxelmwifo/municipaluri
aRdgena-danergva,
Sesyidvebis
produqciis
sistemis
xarisxis
mkacri
nairgvarobis
sertificirebis
pirobebSi.
 beWdviTi
produqciis
kalendrebis,
gamosaxuli
muzeumebi
ruqebisa
da
(maTi
Seqmna
da
_
albomebis,
gzamkvlevebis
aRniSnuli
koleqciebi),
iqneba
postkartebis,
damzadeba,
arqiteqturuli
Tbilisis
mxatvrebi,
sadac
Zeglebi,
baRebi
(botanikuri da a.S.) flora da fauna Zveli periodidan dRemde,
Tbilisuri portretebi, Zveli fotoebi.
91

calkeuli ubnebis sportul centrebad gadaqceva:
 saburTalos
ubnis,
rogorc
sportuli
TamaSobebis
adgilis
strategiuli gegmis SemuSaveba;
 saburTaloze
arsebuli
sportuli
obieqtebis
_
sportis
sasaxlidan – ipodromamde ganviTareba-adaptaciis xelSewyoba;
 Zveli qarTuli `saxiobisa~ (masobriv-kulturuli RonisZiebebis
magaliTze)
da
sportul
TamaSobaTa
urTierTdakavSireba
_
Sesabamisi konkursebisa da proeqtebis ganxorcieleba.

Tbilisis sazogadoebrivi sivrceebis ganviTareba
 Tbilisis
parkebis
axali
koncefciis
Seqmna
–
aqtivacia:
`muSTaidi-aziuri bazroba~, `vakis parki-disnei lendi~,
`mTawminda-
qarTuli
–
erovnuli
saganZuri~
`aleqsandres
baRi
pirveli
sazogadoebrivi baRis istoriebi~;
 ipodromis, botanikuri baRis, kus tbis, lisis tbis, vardebis
baRis, veris baRisa da sxvaTa
reabilitacia;
 Tbilisuri ezoebis konkursis mowyoba.
 SabaT-kviras moZravi bazrobebis mowyoba riyedan did diRmamde _
nakeTobaTa
adgilze
damzadeba,
am
procesSi
mosaxleobis
interaqtiuli Cabma.

Tbilisuri mikroklimatis SenarCuneba sazogadoebriv sivrceebSi:
 botanikur
baRSi
arsebuli
unikaluri
jiSebis
(maT
Soris
TbilisisaTvis tradiciuli floris-akacia, cacxvi, TuTa, wabli)
gamravleba Tbilisis quCebSi, baRebsa da ezoebSi;
 orTaWalis baRebis rekonstruqcia;
 balneologiuri kurortis reabilitacia;
 gogirdis abanoTa qselis ganviTareba.
92
VII Tematuri jgufi
Tbilisi _ turistuli qalaqi
qalaqSi
turizmis
Tbilisma
SeinarCunos
turizmis
ganviTarebis
qalaqis,
rogorc
uzrunvelyofs
gaZlierebas,
ganviTarebis
stimulirebisaTvis
sasurvelia,
Zlieri
kulturuli
urTierTobis
programis
Ria
sistemis
adamianebis
demokratiis
kultura.
mniSvnelovani
Camoyalibeba
daaxloebas
principebis
mimarTuleba
unda
iyos.
erTmaneTTan,
damkvidrebas
swored
Ria
qalaqi
tolerantobis
socialuri
qcevis
doneze, rasac, savaraudod, mivyavarT globalizaciisa da integraciis
sakiTxTan
qarTuli
tradiciebis
SenarCunebis
(Sesabamisad
gadarCenis)
fonze.

turistebis miReba-ganTavsebis sistemis ganviTareba:
sahaero transporti
 sahaero
reisebis
farglebSi,
grafikebis
gaTvaliswinebuli
SemuSavebisas,
iqnas
SesaZleblobis
masobrivi
turizmis
moTxovnilebebi;
 turistebisaTvis
misawodeblad
ifunqcionirebs,
saWiro
da
aeroportSi
rogorc
aucilebeli
Seiqmnas
erTiani
servis
informaciis
centri,
municipaluri
romelic
servis-centris
filiali.
 Seiqmnas servis-centrisaTvis aucilebeli nabeWdi produqcia.
 aeroportSi Camoyalibdes (mieces rekomendacia biznes seqtors)
mcire simZlavris profiluri turistuli samsaxuri satranzito
da
reisebis
mgzavrebisaTvis.
sarkinigzo transporti
Seferxebis
SemTxvevaSi
aeroportSi
myofi
93
 SemuSavdes
da
realizebul
iqnas
samive
ZiriTadi
sarkinigzo
sadguris reabilitacia-adaptaciis programa (rkinigzis sadguri _
qalaqis saxea).
saavtomobilo transporti
 SemuSavdes
da
realizebul
iqnas
ZiriTadi
avtosadgurebis
adaptaciis gegma; xeli Seewyos saTanado investiciebis mozidvas.
sastumroebis qseli
 SemuSavdes sastumroebis sertificirebis erTiani sistema;
 damuSavdes
normatiuli
moTxovnebi
sastumroebis
tipebisa
da
sertificirebis moTxovnebidan gamomdinare;
 xeli Seewyos sastumroebSi momuSave personalis momzadebisa da
kvalifikaciis mudmivi amaRlebis sistemis formirebas;
 damuSavdes winadadebebi masobrivi turizmisaTvis `B/B~ sistemis
sastumroebis,
motelebis,
sastumro
saxlebisa
da
`apart-
otelebis~, iafi turbazebis mSeneblobis SesaZleblobebis Sesaxeb.
sakomunikacio sistema
Sida da satranzito gzebi _
 damuSavdes Tbilisis ZiriTadi turistuli marSrutebis sqema da
momzaddes
winadadebebi
ZiriTadi
magistralebis
adaptaciasTan
dakavSirebiT;
 damuSavdes
saavtomobilo
turistuli
moZraobis
mosamzadebeli
warmomadgenlebs;
sezonebisaTvis
sqemebi
treningebi
da
qalaqis
CautardeT
policiisa
da
centrSi
Sesabamisi
patrulis
94
 damuSavdes winadadebebi (SesaZlebelia konkursis safuZvelzec)
turistuli obieqtebis mimaniSnebeli trafaretebis, sxva sagzao
niSnebisa da aucilebeli sainJinro infrastruqturis sistemebTan
dakavSirebiT (rogorc Sida, aseve satranzito gzebisaTvis);
momsaxurebis sfero
turistuli kompaniebi
 xeli Seewyos Sida turizmze orientirebul organizaciebs.
 xeli Seewyos turistuli kompaniebis TanamSromelTa momzadebisa
da kvalifikaciis mudmivi amaRlebis sistemis formirebas.
turistebis kvebis organizacia
 kvebis
sistemaSi
momsaxure
personalis
kvalifikaciis
asamaRlebeli kursebis Catarebis xelSewyoba.
satransporto uzrunvelyofa
 Sida
saqalaqo
transporti~-s
SemTxvevaSi
marSrutebisaTvis
parkis
Seqmna
erTmaneTis
e.w.
`qalaqis
(sakiTxis
konkurentebi
saeqskursio
sworad
SeiZleba
dayenebis
iyvnen
_
adaptirebuli konka, faetoni, tivi da borani _ mtkvarze da a.S.);
 gare
turistuli
marSrutebis
aRWurva
Sesabamisi
(magaliTad
vertmfrenebi, xuTvarskvlaviani sastumros sapatio stumrebisaTvis
eqsluziuri moxmarebisaTvis) satransporto saSualebebiT.
servisuli momsaxureba
 profesionali gidi-eqskursiamZRolebis, gidebis momzadebisa da
regularuli gadamzadebis xelSewyoba (muzeumebsa da sagamofeno
darbazebSi maTi dakaveba);
 gaid-buqebis, rukebis, prospeqtebis, sxva specialuri sareklamo
masalis warmoebis xelSewyoba.
 qalaqis centrSi servis centris Seqmna, sadac SesaZlebeli iqneba
yvela
saWiro
informaciis
miReba
da
aucilebeli
SekveTebis
gaformeba; SemdgomSi ki servis-centrebis qselis ganviTareba.
95
 Tbilsis
Sesabamis
quCebze
da
moednebze
abrebisa
da
laiT
boqsebis damontaJeba (arqiteqturul samsaxurTan TanamSrmlobiT)
VIII Tematuri bloki
marTvis sistemis optimizaciis ZiriTadi aspeqtebi

kulturis
sferoSi marTvis optimizacia
qalaqis kulturuli ganviTareba mxolod municipalitetis, an erTi
romelime saxelmwifo struqturis gadasawyveti problema ar aris da am
procesSi CarTuli unda iyos rogorc qalaqis meria, aseve kulturisa da
sportis,
ganaTlebis,
faseulobebis
kompleqsur
determinantia
dargis
ekonomikis
SenarCuneba
midgomas
da
ganviTareba
saWiroebs.
qveynis
ekonomikuri
mxardaWeris
mwiri
saministro,
vinaidan
kompleqsuri
kulturuli
problemaa
problemebis
erT-erT
mdgomareoba,
xelovnebis
finansuri
SesaZleblobebi
da
mniSvnelovan
sxvadasxva
da
zogadad
kulturis politikis ararseboba.
marTvis
Tanamedrove,
qmediTunariani
modelis
Sesaqmnelad,
unda
gamoikveTos Tbilisis kulturuli ganviTarebis ZiriTadi strategiuli
mimarTulebebi; amisaTvis saWiroa qalaqis funqciuri daniSnulebis, misi
wamyvani
Taviseburebebis,
anu
saidentifikacio
kodisa
da
samomavlo
perspeqtivis gansazRvra:
 strategiis winamosamzadebeli farTomasStabiani sociologiuri,
marketinguli kvlevebis Catareba;
 qvemdebare
koncefciis
safuZvelze
qalaqis
kulturisa
da
turizmis grZelvadiani strategiis SemuSaveba, romelSic ZiriTadi
aqcenti gadasatania Tbilisuri tradiciebis modernizaciasa da
kulturuli
aqtivobis
meSveobiT
sazogadoebis
stimulirebis
realur problemaze.
 strategiis
erT-erT
umniSvnelovanesi
mimarTuleba
unda
iyos
Tbilisis istoriuli nawilis marTvis sistemis Seqmna; sistemaSi
unda
Sevides
zogadi
politikis
ganmsazRvreli,
qalaqis
96
kulturuli
memkvidreobis
municipaluri
dacvaze
organo
kulturuliMmemkvidreobis
_
saqalaqo
pasuxismgebeli
axali
Tbilisis
meriis
samsaxuri
(baltiispireTis
gamocdileba), unda ganisazRvros am organos urTierTmimarTeba
centralur
xelisuflebasTan
_
kulturisa
da
sportis
saministros ZeglTa dacvis departamentTan/komisiasTan/;
 unda Seiqmnas sistemis momdevno rgoli _ Tbilisis istoriuli
nawilis menejment - organo. am organos iuridiuli statusis erTerTi alternativa SeiZleba iyos sajaro samarTlis iuridiuli
piri.
Ggansaxorcielebel
sakonkurso
samuSaoTa
principiT
paketi
SerCeul
organizacia-Semsruleblebze
unda
gadanawildes
maRalkvalificirebul
(unda
aRdges
restavraciis
instituti).

Kkulturisa da turizmis
 erTiani
urbanuli
observatoria
politikis
Camosayalibeblad
aucilebelia
kulturisa da turizmis observatoriis farglebSi sazogadoebis
ganviTarebisaTvis
saxelmwifo,
biznes
da
arasamTavrobo
seqtorebis TanamSromlobis xelSewyoba:
 kulturisa da turizmis observatoriis farglebSi saxelmwifo,
biznes
da
sferoSi
arasamTavrobo
erToblivi
gasaumjobeseblad
seqtorebi
sakanonmdeblo
RonisZiebaTa
kulturisa
da
da
fiskaluri
paketis
turizmis
politikis
dagegmva
(mag.
saqvelmoqmedo kanonproeqtis Camosayalibebeli erToblivi samuSao
programa).
 kulturisa da turizmis
politikis,
ekonomikisa da
menejmentis
dargSi sistemuri kvlevisa da analizis ganxorcieleba.
 saxelmwifo, biznes da arasamTavrobo seqtorebis sakonsultacio
momsaxureba
Tanamedrove
kulturis
memkvidreobis, kulturuli turizmis
ganviTarebis,
dargSi.
kulturuli
97
 kulturisa
da
turizmis
Tanamonawileoba
samive
politikis
seqtoris
mier
dargSi
observatoriis
erToblivi
strategiis
SemuSavebis procesSi.
 sazogadoebrivi
sferoSi
monitoringis
mimdinare
dawesebis
reformebze
(maT
xelSewyoba
Soris
kulturis
municipalur
da
saxelmwifo struqturebze).

turizmis
sferoSi marTvis optimizacia
 turizmis SesaZlo ganviTareba unda moiazrebodes kulturasTan
da bunebriv-kulturul memkvidreobasTan, rekreaciul resursebTan
erTad da aseTi midgoma unda daedos safuZvlad saxelmwifo
maregulirebeli
teritoriuli
amasTan
igi
(rogorc
qveynis,
erTeulebis
aseve
doneze)
uzrunvelyofili
dedaqalaqisa
struqturis
unda
da
sxva
Camoyalibebas;
iyos
saxelmwifo
prioritetulobis adeqvaturi biujetiT;
 zemoT aRniSnuli struqturisa da Sinaarsis adeqvaturad unda
Camoyalibdes Tbilisis meriis kulturisa da turizmis saqalaqo
samsaxuri, romlis gavlenis sferoSi unda moeqces dedaqalaqis
Sesabamisi
resursuli
potenciali
(yvela
saxisa
da
tipis
municipaluri Sinaarsis matarebeli obieqti);
 ganviTarebuli da tradiciuli turistuli qveynebis analogiurad
aucilebelia dedaqalaqSi kulturisa da turizmis observatoriis
funqcionireba.
 aucilebelia Camoyalibdes turizmis municipaluri servis-centri,
romelsac eqneba Sesabamisi infrastruqtura (kavSiri aeroportTan,
rkinigzasa da avto vagzlebTan da a.S.);
 sasurvelia
maprofilebeli
municipaluri
samsaxuri
gamovides
damkveTis rolSi (Sesabamisi finansuri SesaZleblobebiT) dargis
profesionali
SesaZlebelia
kadrebiT
kargad
uzrunvelyofis
iyos
gamoyenebuli
mizniT.
am
saqmeSi
TbilisSi
moqmedi
98
zrdasrulTa mudmivi ganaTlebis profiluri organizaciebisa da
asociaciebis SesaZleblobebic.

biznes seqtorTan TanamSromloba:
kulturis
dasaxul
da
prioritetuloba saxelmwifos politikis mier mtkiced
gatarebul
mimarTulebad
unda
iqces,
rasac
biznesmenebi
siamovnebiT aubamen mxars. TavisTavad kulturis sferoSi fulis Cadeba da
am gziT kulturis ganviTareba dRevandel etapze maT SesaZleblobebs
aRemateba.
 kulturis
sferoTi
biznesis
dainteresebisaTvis
meriis/xelisuflebis mxridan PR kampaniebis xelSewyoba, romlebic
kulturis dafinansebis prestiJulobas gausvamen xazs;
 donaciis
ekonomikuri
ganxorcieleba
dainteresebis
(sareklamo
xelSemwyobi
miznebi,
momavalSi
programebis
SesaZlo
sagadasaxado SeRavaTebi).

sakanonmdeblo bazis srulyofa
Tbilisis centris ganviTarebisaTvis aucilebelia mSeneblobasTan
dakavSirebuli
sakanonmdeblo
bazis
daxvewa
da
misi
qmedunarianobis
uzrunvelyofa. istoriuli nawilisa da maT mimdebare raionebSi ZeglTa da
landSaftis dacvis mimarTebiT samarTleblivi dokumentaciiis SemuSaveba:
 kulturuli
ZeglebisaTvis
iuridiuli
statusis
miniWebis
problemis gadawyveta da `arqmSenzedamxedvelobis Sesaxeb~ kanonis
daxvewa.

aucilebeli
cvlilebebi
kulturis
sferos
maregulirebel
kanonmdeblobaSi:
 ufro zustad rom ganisazRvros meriis (zogadad adgilobrivi
TviTmmarTvelobis
organoebis) da maregulirebeli struqturis
99
(mag. kulturis observatoriis)
funqcebi samuzeumo saqmianobis
marTvaSi, cvlilebebi unda Sevides muzeumebis Sesaxeb kanonSi.
merias
mieces
uflebamosileba
saministrosTan
SeTanxmebiT,
gansazRvros,
qalaqis
muzeumebisa
istoriuli nawilis ganviTarebis strategiuli
xolo
kulturis
observatoriam,
kulturis
an
da
misi
mimarTulebani,
meriis
romelime
struqturulma erTeulma, uSualod ganaxorcielos meriis mier
xsenebul sferoSi SemuSavebuli proeqtebi.
 koncefciiT
gansazRvruli
funqciebis
ganxorcielebis
mizniT,
saWiroa zustad ganisazRvros kanonSi `kulturuli memkvidreobis
dacvis Sesaxeb~ adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis
kulturis
obsevatoriis
uflebamosilebebi
da
kulturuli
memkvidreobis dacvisa da popularizaciis mizniT, aseve garkveuli
administrirebis uflebebis miniWebis saxiTac.
 kanonebiT
`Teatrebis
ganisazRvros
Tu
ris
Sesaxeb~
da
safuZvelze
`muzeumebis
miiCneva
Sesaxeb~
Teatri
an
unda
muzeumi
municipaluri daqvemdebarebis muzeumad an Teatrad.
 analogiurad, kanonSi `muzeumebis Sesaxeb~ Setanili cvlilebebiT
adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebs mieceT uflebamosileba
daafuZnon municipalur
dafinansebaze
myofi
muzeumebi
sajaro
samarTlis iuridiuli piris saxiT.
 adgilobrivi
TviTmmarTvelobis
uflebamosileba
aseve
unda
(municipaluri)
iyos
organoebis
gaTvaliswinebuli
kanonSi
`sabiblioTeko saqmis Sesaxeb~. Sesabamisad, aucilebelia kanoniT
`sabiblioTeko
saqmis
TviTmmarTvelobis
Sesaxeb~
organoebis
ganisazRvros
uflebamosileba
–
adgilobrivi
biblioTekebis
dafuZnebisa da maTi Semdgomi efeqturi organizebis mizniT.
100
danarTebi
101
danarTi #1
Tbilisis kulturis politikis monacemebi
1. municipaluri kulturis administraciis istoria 1945 wlis Semdeg:
_
ZiriTadi mimarTulebebi da mniSvnelovani gadawyvetilebebi, romlebic
iqna
miRebuli
Tbilisis
kulturis
administraciis
mier
1945
wlis
Semdeg;
_ romelma moqmedma pirebma (xelmZRvanelebi: adgilobrivi, regionuli
nacionaluri da sxv.) Seasrules mniSvelovani roli
mis ganviTarebaSi?
_ qalaqis istoria droiTi periodizaciis saxiT (ix. zemoT moyvanili
qalaqis istoriis vrceli versia)
1.1
1945 weli
Tbilisis
dadgenilebis
saxalxo
komisariatis
Sesabamisad,
Tbilisis
1945
wlis
mSromelTa
28
dekembris
deputatebis
#
1705
saqalaqo
sabWos aRmaskomis 15 Tebervlis # 106 dadgenilebiT (oqmi #4-dan # 14)
saqalaqo sabWos aRmaskomTan da Tbilisis leninis, stalinis, molotovis,
26
komisris,
kirovis,
kalininis
da
orjonikiZis
sax.
raisabWoebis
aRmaskomebTan kulturul-saganmanaTleblo muSaobis ganyofilebebi Seiqmna.
erTiani
saqalaqo
samsaxuri
ar
arsebobda,
magram
erTiani
marTva
xorcieldeboda centralizebulad, socialisturi ideologiis Sesabamisad.
zemoaRniSnuli
dadgenilebebiT
muSaobis
ganyofilebebis
saqalaqo
sabWos
SeqmnasTan
aRmaskomis
kulturul–saganmanaTleblo
dakavSirebiT
ganaTlebis
gauqmda
ganyofilebebis
Tbilisis
kulturul-
saganmanaTleblo inspeqtorebis ori saStato erTeuli.
kulturul–saganmanaTleblo
TbilisSi
arsebuli
dawesebulebaTa
klubebis,
mTeli
kulturis
muSaobis
saxelmwifo
qselis
saxlebis,
(9
ganyofilebebs
kulturul-saganmanaTleblo
saqalaqo
saleqcio
dasvenebis parkebis) xelmZRvaneloba
daekisra
biblioTekis,
biuroebis,
muzeumebis,
kulturisa
da
da saxelmwifo kontrolis gaweva-
amdenad moxda instituciis gamsxvileba.
101
102
1953 weli
Tbilisis mSromelTa deputatebis saqalaqo sabWos aRmaskomis 1953
wlis
10
ivnisis
#
364
gadawyvetilebiT
(oqmi
12,
$16)
kulturul-
saganmanaTleblo muSaobis ganyofilebas Seecvala saxelwodeba da ewoda
`kulturis ganyofileba~-anu gaizarda ganyofilebis statusi.
1959 weli
Tbilisis
aRmaskomis
mSromelTa
1959
mSromelTa
11
seqtemberis
deputatebis
ganyofilebas~
mSromelTa
wlis
kvlav
saqalaqo
Seecvala
deputatebis
kinofikaciis
deputatebis
#11
mowvevis
sabWos
sabWos
saqalaqo
gadawyvetilebiT
aRmaskomis
saxelwodeba
saqalaqo
ganyofileba~
me-7
da
Tbilisis
`kulturis
daerqva
aRmaskomis
sabWos
Tbilisis
`kulturisa
-anu infrastruqturam ganicada
da
zrda kino-
obieqtebis xarjze.
1963 weli
saqarTvelos ssr ministrTa sabWos 1963 wlis 26 oqtombris
dadgenilebis
sabWos
Sesabamisad
aRmaskomis
Tbilisis
`1963
wlis
13
mSromelTa
noembris
#
deputatebis
881
# 680
saqalaqo
gadawyvetilebebiT
kinofikaciis sammarTvelos SeqmnasTan dakavSirebiT, igi gamoeyo `Tbilisis
mSromelTa
deputatebis
saqalaqo
sabWos
aRmaskomis
kulturisa
da
kinofikaciis ganyofilebas~ da ewoda `Tbilisis mSromelTa deputatebis
saqalaqo sabWos aRmaskomis kulturis ganyofileba~.
kulturis ganyofilebis daqvemdebaraSi iyo:

biblioTekebi

muzeumebi

klubebi

kulturis saxlebi

kulturisa da dasvenebis parkebi
imasTan
ganyofilebis
dakavSirebiT,
samuSaoTa
rom
moculoba
mniSvnelovnad
da
gaizarda
daqvemdebarebul
kulturis
organizaciaTa
102
103
raodenoba, maTi funqcionireba gaxda ufro mniSvnelovani da sul ufro
did rols asrulebda dedaqalaqis kulturul cxovrebaSi,
kulturis
ganyofilebis statusi aRmoCnda Seusabamo arsebuli qalaqis kulturis
mmarTveli struqturisa.
1978 weli
Tbilisis
saxalxo
deputatTa
saqalaqo
sabWos
aRmaskomis
kulturis sammarTvelos daqvemdebarebaSi Sevida 28 samusiko skola, erTi
samxatvro skola, erTi qarTuli xalxuri qoreografiuli skola-studia,
erTi xelovnebis skola, saqalaqo masobrivi da sabavSvo biblioTekebi, misi
filialebiT,
8
kulturisa
istoriul-eTnografiuli
baraTaSvilis
da
dasvenebis
parki,
muzeumi-`qarvasla~,
saxl-muzeumebi,
saqalaqo
i.
kulturis
3
muzeumi
(Tbilisis
WavWavaZis
saxli,
I
da
n.
saqalaqo
klubi, 2 panTeoni ( mTawmindisa da didubis)).
anu 1978-2000ww mimdinareobs sistemis etapobrivi gamsxvileba.
1993w. sistemaSi Semovida 9 Teatri.
2000 weli
q. Tbilisis meriis brZanebis #2 04.02.2000w. safuZvelze kulturis
sammarTvelo gadakeTda Tbilisis meriis kulturis saqalaqo samsaxurad.
(damtkicebulia qalaq Tbilisis premieris 2000 wlis 16 martis #126 gankargulebiT.
Setanilia cvlilebebi Tbilisis premieris 2000 wlis 11 seqtembris #610, #611, 2001 wlis
29 ianvris #46 da 2002 wlis 8 ianvris #1 gankargulebiT)
samsaxuris
amocanebs
Seadgenda
qalaq
Tbilisis
teritoriaze
kulturis erTiani saxelmwifo politikis gatarebis uzrunvelyofa; masSi
Semavali
infrastruqturis
obieqtebis
reabilitaciisa
da
ganviTarebis
programebis momzadeba, maTi ganxorcielebis organizeba.
2004
kulturis
wlis
martSi
saqalaqo
ganxorcielda
samsaxurs
reorganizacia,
daeqvemdebara
sportisa
ris
da
Sedegad
turizmis
saqalaqo samsaxuri da axalgazrdobis saqmeTa samsaxuri. samive samsaxuris
110 saStato erTeulidan darCa 78 erTeuli.
103
104
2004 wlis marti-dekemberi
q. Tbilisis meriis brZaneba #72 18.03.2004w. gankargulebis safuZvelze
Seiqmna q. Tbilisis meriis kulturisa da sportis saqalaqo samsaxuri.
gamsxvilebuli samsaxuris ZiriTadi amocanebs Seadgenda:

qalaq
Tbilisis
teritoriaze
axalgazrdobis saqmeTa
uzrunvelyofa;
masSi
reabilitaciisa
da
kulturis,
sportis,
erTiani saxelmwifo
Semavali
ganviTarebis
turizmisa
politikis
infrastruqturis
programebis
da
gatarebis
obieqtebis
momzadeba,
maTi
ganxorcielebis organizeba.

qalaq TbilisSi kulturis, sportis, turizmisa da axalgazrdobis
saqmeTa sferoSi specialuri programebis SemuSaveba-ganxorcieleba;
saqalaqo
mniSvnelobis
kulturis,
sportis,
turizmisa
da
axalgazrdobis saqmeTa sakiTxebis marTva, RonisZiebebis SemuSaveba.

kulturis, sportis, turizmisa da axalgazrdobis saqmeTa sferoSi
dasaqmebulTa
moRvaweobis
Tavisuflebis
uzrunvelyofa,
maTi
warmoCinebis da popularizacia-propagandis xelSewyoba;

saqarTvelos kanonmdeblobiT dadgenili wesiT qalaqis kulturis
sportis,
turizmisa
da
axalgazrdobis
saqmeTa
infrastruqturis
obieqtebis movla-patronoba da marTva.

qalaqisaTvis
ucxouri
investiciebis
da
kreditebis
mozidvis
xelSewyoba kulturuli, sportuli, turistuli da axalgazrduli
programebisa da proeqtebis ganxorcielebisaTvis.

daZmobilebul
qalaqebTan
qalaq
Tbilisis
saerTaSoriso
kulturuli, sportuli, turistuli da axalgazrduli kavSirebis
ganviTareba.
2004 wlis 20 dekembris q. Tbilisis meriis brZaneba #17-is safuZvelze
gauqmda
kulturis
saqalaqo
samsaxuri.
(brZanebaSi
aqamde
arsebuli
kulturisa da sportis saqalaqo samsaxuri ar aris moxseniebuli)
104
105
meriis struqturaSi calke Camoyalibda spotris saqalaqo samsaxuri,
xolo turizmis samsaxuri gadavida ekonomikuri samsaxuris mmarTvelobis
sferoSi. ganaTlebis saqalaqo samsaxurs ewoda ganaTlebisa da kulturis
saqalaqo samsaxuri, romlis mmarTvelobis sferoSi gadavida kulturis
infrastruqtura.
2004 wlis dekemberSi Tbilisis meriam gadasca i. GgriSaSvilis sax.
Tbilisis
istoriis
muzeumi
_
`qarvasla~
kulturisa
da
sportis
saministros mezeumebis erovnuli gaerTianebis daqvemdebarebaSi, romlis
SemadgenlobaSi i. GgriSaSvilis sax. Tbilisis istoriis muzeumi-qarvasla
Sevida
rogorc
filiali
(sakuTari
iuridiuli
statusis
armqone
struqturuli erTeuli).
1.2.
kulturis samsaxuris ufrosebis sia wlebis mixedviT:
1953 – 55 w.w.
o. muCiaSvili
1955 – 71 w.w.
q. otiaSvili
1971 – 76 w.w.
c. qoCeCaSvili
1976 – 81 w.w.
r. donaZe
1981 – 84 w.w.
v. jafariZe
1984 – 99 w.w.
o. berZeniSvili
2000 – 04 w.w.
d. OoqitaSvili
2005 wlidan
n. MmaCalaZe
2. kompetencia, gadawyvetilebebis miReba da administracia
2.1.
saorganizacio sruqtura
_ saorganizacio sqema
_ kulturis administraciis adgili qalaqis administraciaSi
_
ganyofilebebi/sxvadasxva
instituciebi,
romlebic
kulturis
administraciis nawils Seadgenen.
_ saorganizacio sqemebi 2000w _ 2004w. (ix. qvedanarTSi)
105
106
_ kulturis administraciis adgili qalaqis administraciaSi (ixileT
qvedanarTi-1 2000w _ 2004w).
_
TanamSromelTa
eZlevaT
qalaqis
personalis
kulturis
raodenoba,
romelTac
samsaxurebidan
anazRaureba
(infrastruqtura
2004
wlamde).
dargebis dasaxeleba
samusiko skolebi
muzeumebi
Teatrebi
saswavleblebi
ansamblebi
kulturis parkebi
biblioTekebi
kulturis centrebi
panTeonebi da Zeglebi
Oorkestri big_bendi
RonisZiebebi
musikaluri Kkulturis centri
kulturis gadarCenis fondi
miwisZvris samuSaoebi
kulturis universiteti
turizmis RonisZiebebi
axalgazrduli RonisZiebebi
sul
Statebis raodenoba
(ganakveTebi)
wlebis mixedviT
2001
2002
2003
2004
2452
173
990
157
104
119
537
36
15
2524
173
1077
157
102
119
537
36
15
2523
173
797
157
91
119
538
36
20
2543
179
209
209
4792
4949
4454
3703
157
91
119
558
36
20
106
107
Oobieqtebis raodenoba
wlebis mixedviT
organizaciaTa dasaxeleba
samusiko skolebi
xelovnebis skolebi
muzeumebi
Teatrebi
saswavleblebi
ansamblebi
kulturisa da
dasvenebis parkebi
biblioTekebi,
2001
24
7
8
9
2
2
2002
24
7
12
13
3
2
2003
24
7
12
13
3
1
2004
24
7
12/11
12
3
1
4
58
4
61
1
4
61
1
4
61
1
3
3
1
1
1
1
3
3
1
1
1
1
3
3
1
1
1
1
3
3
1
1
1
1
1
2
1
3
1
1
-
1
3
1
1
-
1
3
1
1
biblioTekebis gaerTianeba
kulturis centrebi
panTeonebi
orkestri-big_bendi
safortepiano trio
axalgazrda SemoqmedTa gaerTianeba
musikaluri Kkulturis centri
kulturis gadarCenis
fondi
Ffestivalebi,
konkursebi
UucxoeTTan urTierTobis centri
turizmis RonisZiebebi
axalgazrduli RonisZiebebi
kulturis universiteti
2.1.
1
-
1
sistemis mTliani aRwera
_ kulturis administraciis roli saqalaqo administraciaSi
_ kulturis departamentis movaleoba-pasuxismgeblobebi
_ gadawyvetilebis miRebis procedurebi
_ sxva romeli instituciebi da organizaciebi TamaSoben
mniSvnelovan
rols qalaqis kulturul cxovrebaSi?
sabWoTa
poeriodidan
qalaqis
kulturis
ganyofileba
ormag
daqvedebarebaSi iyo aRmaskomis Tavmjdomarisa da kulturis saministros
mimarT,Ada ar arsebobda, rogorc realuri TviTmmarTvelobis organo.
107
108
1945 wlidan 1990 wlamde samsaxuris ufrossa da infrastruqturaSi
Semavali
obieqtebis
(skolebis,
aRmaskomis
wardginebiT
iniSneboda
aRmaskomis
gankargulebiT,
amtkicebda
xaziT).
daniSvnis
Taobaze
gamgis wardginebiTa da
1999
SeTanxmebiT
gadawyvetilebebis
miReba
samsaxuris
direqtorebs
saministro.
xolo
ministrTan
xorcieldeboda
muzeumebis)
kulturis
dadgenilebiT,
kulturis
partiuli
Teatrebs,
ufrosi
wlis
Semdgom
(sabWoTa
periodSi
xelmZRvaneli
kadrebis
pirebis
ganyofilebis
ufrosis xelmoweriT, xolo amtkicebda kulturis
saministro.
postsabWoTa
periodSic
ormagi
daqvemdebareba
grZeldeboda
1990
wlidan 2000 wlamde. 2000 wlamde kulturis ganyofilebas ar gaaCnda
struqturuli
danayofebi
ganyofilebebis
saxiT.
saStato
erTeuls
ewodeboda jer dargobrivi inspeqtori, Semdgom specialisti.
2000
wlidan
samsaxuris
ufrosi
iniSneba
qalaqis
sakrebulos
damtkicebiT, meris, premieris wardginebiT. infrastruqturaSi Semavali
obieqtebis
(musikaluri
skolebis,
Teatrebis,
muzeumebis)
direqtorebs
niSnavs samsaxuris ufrosi, amdenad izrdeba marTvis decentralizacia.
2000 weli
`saqarTvelos dedaqalaqis – Tbilisis Sesaxeb saqarTvelos kanonis~
qalaq
Tbilisis
romelis
Tanaxmad
Sesabamisad
Camoyalibda
samsaxuris
debuleba,
daqvemdebarebidan
(igi
emorCileboda
meriis
kulturis
samsaxuri
mxolod
gamovida
qalaqis
saqalaqo
ormagi
premiers)
da
ganaxorcielebda Semdeg uflebamosilebebs:

qalaq Tbilisis meriis kulturis saqalaqo samsaxuri, rogorc qalaq
Tbilisis mTavrobis kompetencias mikuTvnebuli kulturis sakiTxebis
marTvis
mizniT
Seqmnili
sabiujeto
dawesebuleba,
romelic
`saqarTvelos dedaqalaqis – Tbilisis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis
da `saqarTvelos dedaqalaqis _ qalaq Tbilisis meriis debulebis~
safuZvelze
dedaqalaqisaTvis
gadacemuli
uflebamosilebis
108
109
farglebSi
atarebs
erTian
saxelmwifo
politikas
kulturis
sferoSi.

samsaxuri
Tavis
saqmianobaSi
dedaqalaqis
_
`saqarTvelos
dedaqalaqis_qalaq
Tbilisis
xelmZRvanelobs
Sesaxeb~
`saqarTvelos
saqarTvelos
Tbilisis
meriis
kanoniT,
debulebiT,~
saqarTvelos sakanonmdeblo da kanonqvemdebare normatiuli aqtebiT,
qalaq Tbilisis TviTmmarTvelobisa da mmarTvelobis organoebisa da
Tanamdebobis
pirebis
samarTlebrivi
aqtebiT
da
winamdebare
debulebiT da samsaxuris SinaganawesiT. maTi Sesrulebis mizniT
samsaxuri wyvets mis kompetenciaSi Semaval sakiTxebs.

kanonmdeblobiT
dadgenili
kompetenciis
farglebSi
saqarTvelos
kulturis saministro meTodologiurad xelmZRvanelobs kulturis
saqalaqo samsaxurs;

samsaxuris kompetencia, struqtura da saqmianobis wesi ganisazRvreba
samsaxuris debulebiT, romelsac amtkicebs qalaq Tbilisis premieri.

samsaxuri angariSvaldebulia qalaq Tbilisis meris, qalaq Tbilisis
sakrebulos da qalaq Tbilisis premieris winaSe.

samsaxurs
aqvs
debuleba,
beWedi
saxelwodebis
aRniSvniT,
dasrulebuli balansi, xarjTaRricxva da saTanado angariSi qalaq
Tbilisis xazinaSi.

Tavisi
wesiT
uflebamosilebis
samsaxuri
iRebs
farglebSi,
kanonmdeblobiT
gadawyvetilebebs
da
maT
dadgenili
Sesasruleblad
gamoscems individualur samarTlebriv aqts _ brZanebas.

samsaxuris dafinanseba xorcieldeba saqalaqo biujetis xarjze.
amdenad 2000 wels kulturis saqalaqo samsaxuris CamoyalibebiT
qalaqis kulturis marTvaSi mniSvnelovani nabiji gadaidga ufro meti
decentralizaciisaken.
miuxedavad amisa, qalaq Tbilisis kulturis administracia moicavs
Zalze viwro areals, radgan mis daqvemdebarebaSi ar aris arc qalaqis
109
110
kulturuli memkvidreobis dacva (es kulturisa da sportis saministros
ZeglTa dacvis departamentis prerogativaa) da arc qalaqis gare reklamisa
Tu axalmSeneblobaTa Sesabamisobis kontroli kulturul landSaftTan
(es
sakiTxebi
arqiteqturis
saqalaqo
samsaxurisa
da
qalaqis
mTavari
dizaineris ofiss eqvemdebareba).
Sedegad,
meriis
samsaxurebsa
aradamakmayofilebeli
gadawyvetilebebis
da
integraciis
miRebis
Sedegad
Sesabamis
pirobebSi
ikveTeba
saministroebs
Soris
urTierTgamomricxavi
bolo
wlebis
kulturis
politikis prioritetebis qaoturoba.
2.1 TanamSromloba sxva uwyebebTan
_ sxva romeli instituciebi da organizaciebi TamaSoben
mniSvnelovan
rols qalaqis kulturul cxovrebaSi?
kulturis departamentis TanamSromlobs:

sabWoTa
periodSi
aRmaskomTan,
uaxles
periodSi
meriis
sxva
ganyofilebebTan: ZiriTadad ekonomikur da safinanso samsaxurebTan;

qalaqis
(damoukidebel)
organizaciebTan,
(TanamSromloba
kulturis
biznes
ar
instituciebTan
organizaciebTan,
aris
mxolod
arasamTavrobo
kerZo
komerciuli
seqtorTan
xasiaTis
_
RonisZiebaTa erToblivi dafinanseba, Carteruli reisebi da sxva)

damoukidebel xelovanTa seqtorTan

erovnul mTavrobasTan-kulturisa da sportis saminstrosTan;

sxva qalaqebTan Qqveynis masStabiT TanamSromloba nominaluria;

kulturisa da sportis saqalaqo samsaxuri ar aris gaerTianebuli
saerTaSoriso
partniorul
qselebSi,
Tumca
aqvs
ormxrivi
xelSekrulebebi msoflios sxvadasxva dedaqalaqebisa da qalaqebis
Sesabamis
samsaxurebTan
_
moskovTan,
erevanTan,
romTan,
florenciasTan da sxva.
110
111
3. qalaqis kulturis politikis ZiriTadi miznebi da prioritetebi
3.1. ra areals moicavs kulturis administracia?
3.2. kulturis politikis miznebi.
_ ra ZiriTad miznebs isaxavs qalaqis kulturis politika? ratom
am
miznebs? rogor sruldeba isini?
_ aqvs Tu ara qalaqs grZelvadiani kulturis strategia? vin arian
strategiis/gegmis
mTavari
moqmedi
pirebi?
aris
Tu
ara
strategia/gegma danergili?
_ moicavs Tu ara qalaqis mTliani ganviTarebis strategia qalaqis
kulturis politikis ZiriTad miznebs?
2003 wlis 26 ivliss Tbilisis meriaSi gamarTul forumze damtkicda
debuleba
da
Seiqmna
q.
Tbilisis
strategiuli
ganviTarebis
gegmis
SemmuSavebeli sabWo. (qalaq Tbilisis sakrebulos 2003 wlis 20 ivnisis
dadgenileba
#
53.
–debulebis
proeqtis
`q.
Tbilisis
strategiuli
ganviTarebis gegmis SemuSavebis procesis Sesaxeb~ SeTanxmebaze).
sabWos
dadgenilebiT
meriis
samsaxurebs
SemuSaveba,Mmagram
daevala
dedaqalaqs
Sesabamisi
strategiuli
gegmebis
dRemde
ar
aqvs
SemuSavebuli
erTiani strategiuli gegma, Sesabamisad Tbiliss ar gaaCnia
grZelvadiani kulturis ganviTarebis strategia.
am
problemis
gadasawyvetad
pirveli
nabiji gadaidga
2004
wels
qalaq Tbilisis meriis kulturisa da sportis saqalaqo samsaxuris mier,
romelmac daafinansa kulturis gadarCenis fondis programa `q. Tbilisis
ganviTarebis strategiuli gegmisaTvis kulturisa da
turizmis politikis
koncefciis Seqmna~, romlis saboloo produqtsac warmoadgens qvemdebare
dokumenti.
3.1.
mimdinare kulturis politikis sakiTxebi:
_ ra ZiriTadi sakiTxebi iqna dasmuli qalaqis kulturis politikaSi
bolo 5 wlis ganmavlobaSi? rogori cvlilebebi ganicades bolo 5
wlis ganmavlobaSi? ratom?
111
112
Bbiujetis
xelovnebis
analizis
is
xelovnebas
Sedegad
dargebi,
prioritetad
romlebic
ganekuTvneba;
SeiZleba
saSemsruleblo
kerZod,
saerTo
da
gamoikveTos
Teatralur
aradamakmayofilebeli
dafinansebis pirobebSi SedarebiT priviligirebul mdgomareobaSi bolo 5
wlis ganmavlobaSi iyo musikaluri skolebi, saxelovnebo kolejebi da
saswavleblebi, ansamblebi, Teatrebi da musikaluri centri. SedarebiT
mcire zrda iyo biblioTekebisa da sazogado sivrceebis _Mparkebisa da
panTeonebis _ dafinansebaSi. Aaseve SedarebiT stabiluria municipaluri
festivalebis dafinanseba.
Yyvelaze
SeiZleba
araprioritetul
dasaxeldes
muzeumebi,
dargad
qalaqis
romelTa
biujetis
dafinanseba,
mixedviT
calkeuli
SemTxvevebis gamoklebiT, sagrZnoblad Semcirda.
4. kulturis dafinanseba
kulturis saqalaqo samsaxuris daqvemdebarebaSi Sedis samusiko
skolebi, muzeumebi, Teatrebi, saswavleblebi, ansamblebi, kulturisa da
dasvenebis
Zeglebi,
parkebi,
biblioTekebi,
big-bendi,
kulturis
musikalur-kulturuli
centrebi,
centri
panTeonebi
da
da
kulturis
univeristeti.
muzeumebi
2001 wels 2000 welTan SedarebiT gaizarda 1 muzeumiT.
2001 wels municipaluri muzeumebis biujetiT damtkicebuli gegma
Seadgenda 425974 lars, 2002 wels _ 564240 lars, e.i. gaizarda 32,46%-iT;
xolo 2003 wels biujetiT dafinanseba SeumcirdaT muzeumebs 83%-iT da
gegmam
Seadgina
308300
lari.
Sesabamisad,
Semcirda
damTvarieleblebis
raodenobac _ wina welTan SedarebiT 16,88%-iT.
muzeumebs
ZiriTadad,
garda
`qarvaslisa~,
ar
gaaCniaT
sakuTari
Semosavlebi, ris gamoc maTi xarjebi mTlianad damokidebulia biujetze.
`qarvasla~-s
2003
wels
wina
welTan
SedarebiT
specialuri
saxsrebi
Seumcirda 33,3 %-iT, xolo 2004 wels 12,5%-iT.
112
113
Teatrebi
biujetiT dafinanseba yovelwliurad izrdeba 2001 wlidan 2003 wlis
CaTvliT. 2001 wels yvela municipaluri Teatri gadavida subsidiaze: e. i.
Teatris direqciasTan ideba xelSekruleba, romlis mixedviTac Teatri
iRebs valdebulebas gansazRvruli Tanxis farglebSi dadgas garkveuli
raodenobis
speqtakli
da
amiT
gansazRvravs
sakuTari
Semosavlebis
raodenobas. Tu Teatri ar Seasrulebs aRebul valdebulebas, Sesabamisad
biujetic
Semdeg
wels
aRar
daafinansebs
mas,
xolo
ufro
metad
daafinansebs im Teatrs, romelic zustad Seasrulebs mis mier dadebuli
xelSekrulebis pirobebs).
2001 wlidan 2003 wlamde izrdeboda biujetiT dafinanseba, aseve
izrdeboda
speqtaklebis
raodenobac,
magram
mcirdeboda
mayurebelTa
raodenoba. Sesabamisad iklo Teatrebis sakuTarma Semosavlebmac.
saxelovnebo saswavleblebi
municipalur daqvemdebarebaSi Sedis 30 samusiko da erTi samxatvro
skola. maTi xarjebis umetesi wili biujetze modis, xolo sakuTari
Semosavlebi mTlianad ixarjeba muSa-mosamsaxureTa Sromis anazRaurebaze
da damqiraveblidan anaricxebze.
biujetiT damtkicebuli gegma wina welTan SedarebiT Semcirda 8,6 %iT, Semosavlebi gaizarda 1%-iT. 2003 wels biujetis gegma gaizarda 48,68
%-iT, xolo Semosavali Semcirda 2,2%-iT 2004 wels biujeti gaizarda
88,4%-iT
(rac
specialuri
gamwveuli
saxsrebic
_
iyo
16,57
pedagogebis
%-iT
(rac
xelfasebis
gamowveuli
matebiT)
iyo
da
moswavleTa
kontingentis matebiT).
Mmunicipaluri daqvemdebarebis aris 3 saswavlebeli _ s. zaqariaZis
saxelobis Tanamedrove xelovnebis koleji, qoreografiuli skola-studia
da saswavlo kinostudia. amaTgan sakuTari Semosavlebi aqvs s. zaqariaZis
sax.
kolejs
da
qoreografiul
skola-studias.
maTi
Semosavali
2001
wlidan 2003 wlamde mcirdeboda 16,57%-iT xolo 2004 wels maTi Semosavali
gauTanabrda 2001 wlis Semosavals. biujetiT dafinanseba yvelaze meti iyo
2003
wels,
2004
wels
Semcirda
18,53%-iT.
subsidiazea
kulturis
113
114
universitetic,
romelic
2004
wels
gadmovida
municipalur
daqvemdebarebaSi.
ansamblebi da orkestri
subsidiaze
arian
ansamblebi,
big-bendi,
musikalur-kulturuli
centri.
biblioTekebi
municipalur
daqvemdebarebaSi
Sedis
4
biblioTeka
da
1
centralizebuli biblioTeka, romelSic Sedis 53 filiali.
biblioTekebis
dafinanseba
biujetiT
2002
wels
wina
welTan
SedarebiT gaizarda 21,89%-iT, 2003 wels Semcirda 5%-iT, xolo 2004 wels
gaizarda
4,8%-iT.
sakuTari
Semosavlebi
mxolod
centralizebul
biblioTekas aqvs. mas Semosavali mkiTxvelTa gawevrianebidan da ijaridan
Sesdis. maTi Semosavlebi yovelwliurad izrdeba da 2001 wlidan 2004
wlamde gaizarda 190 %-iT.
parkebi
municipalur daqvemdebarebaSi Sedis 4 parki (vakis parki, muSTaidis
parki, mTawmindis parki da zoologiuri parki). Yyvela maTgani subsidiaze
aris da igive pirobebia, rac TeatrebSi,
kulturuli centri
qalaqis daqvemdebarebaSi Sedis 3 kulturuli centri (azerbaijanis
kulturis centri, ruseTis kulturis centri da `kavkasiuri saxli~). maT
sakuTari Semosavlebi ar aqvT da biujetiT dafinanseba yovelwliurad
izrdeba.
2001 wlidan 2004 wlamde 19,13%-iT.
kulturis saqalaqo samsaxuri axorcielebs sxvadasxva kulturul
RonisZiebebs. 2001 wels gegma iyo 643800 lari, 2002 wels Semcirda 54,9%-iT
da Seadgina 415500 lari. 2003 wels gaizarda 112.7%, xolo 2004 wels_28,5%iT.
114
115
qalaqis biujeti afinansebs 2002 wels
kulturuli
obieqtebis
saremonto
miwisZvriT dazaralebul
samuSaoebs.
2003
wels
biujetiT
dafinanseba gaizarda 116.2%-iT, xolo 2004 wels 12,23%-iT.
2004 wels kulturis saqalaqo samsaxurs daemata turizmisa da
axalgazrduli RonisZiebebi.
turizmis RonisZiebebis gegma Seadgens 100 000 lars, xolo axalgazrduli
RonisZiebebis gegma _275000lars.
#
dargebis
dasaxeleba
Statebis
raodenoba
(ganakveTebi)
obieqtebis
raodenoba
biujetis gegma
Semosavlebi
2001 2002 2003 2004 2001 2002 2003 2004 2001
2002
2003
2004
2001
1
samusiko
skolebi
31
31
31
31
2452 2524 2523 2543 1535945
1414118
2102610
3961032
537000 542000 530000 617806
2
muzeumebi
10
12
12
13
173 173 173 179 425974
564240
308300
314173
11000
3
13
13
13
990 1077 797
1025135
1335000
1618500
1214900
245800 156800 207900 147558
4
Teatrebi
12
saswavlebleb
i
3
3
3
3
157 157 157 157 234894
204500
286710
241876
41500
39000 35600
5
ansamblebi
4
4
3
3
104 102 91
84544
81960
81500
6
kult.parkebi
4
4
4
4
119 119 119 119 1068712
1154200
1255400
1115900
1400
1000
83000 114003
7
4
4
4
537 537 538 558 696935
849560
809190
848523
4500
7500
8700
3
3
3
36
36
36
36
39900
44550
48200
47534
9
biblioTekebi 4
kult.
centrebi
3
panTeonebi da
Zeglebi
2
3
3
3
15
15
20
20
388925
468925
387670
417600
10
big_bendi
1
1
1
125000
125000
135000
106000
11
RonisZiebebi
musik. Kkult.
centri
1
kult.
gadarCenis
fondi
miwisZvris
samuSaoebi
kulturis
universiteti
turizmis
RonisZiebebi
axalgaz.
RonisZiebebi
643800
415500
883500
1135560
705000
850000
873000
745000
409400
885000
993300
8
12
13
14
15
16
17
sul
1
75
1
1
209 209
91
75303
2002
12000
2003
9000
2004
8181
41688
13029
50000 20000
62500 62500 70000 124200
150000
1
250000
100000
275000
79
77
80
4792 4949 4454 3703 7115523
7919537
9675040
11847898 903700 820800 994200 1086465
2003 weli warmodgenilia rogorc nimuSi.
2003 wels kulturis saqalaqo samsaxurSi daqvemdebarebul obieqtTa

damtkicebuli gegma Seadgenda 9675040 lars,
115
116

dazustebuli gegma Seadgenda 9293036 lars,

Sesruleba Seadgenda 7985705 lars.

sxvaoba Seadgenda 1307331lars.
4.1. mokle mimoxilva
_ mTliani qalaqis (meriis) danaxarjebi kulturaze Seadgens 10914040 lari
(Tbilisis biujetis gegma)
_ qalaqis (meriis) mTel biujetSi kulturis dafinanseba Seadgens 4, 78%.
_
municipaluri
danaxarjebis
ganviTareba
kulturaze
bolo
4
wlis
ganmavlobaSi:
2001 w. – 7 115 523 l
2002 w. – 7 919 537 l
2003 w. – 9 675 040 l
2004 w. – 11 847 898 l
4.2. qalaqis danaxarjebi kulturaze
meriis danaxarji – 10 914 040 lari
4.3. qalaqis mTavrobis mier gansazRvruli kulturis Semosavali:
kulturis sferos sakuTari Semosavlebi 914 200 lari.
_
erovnuli
/regionuli/
provinciaTa
mTavrobebis
mier
aRmoCenili
finansuri daxmareba kulturis departamentisadmi.
ZiriTadad 2000-2004 wlebSi kulturis saqalaqo samsaxuri exmareboda
centralur biujetze myof organizaciebs da ara piriqiT; kerZod, 2003
wlis
saqalaqo
biujetiT
saxelmwifo
(centraluri)
kulturis
instituciebidan damatebiT dafinansda:.

Tbilisis saxelmwifo konservatoria,

S. amiranaSvilis sax. xelovnebis saxelmwifo muzeumi

programa `wignis darbazi~,

g. leoniZis sax. qarTuli literaturis istoriis saxelmwifo muzeumi
116
117

S. rusTavelis sax. Teatrisa da kinos saxelmwifo universiteti,

saswavlo kinostudia,

m. gelovanis saxelobis axalgazrdobis biblioTeka,

g. miqelaZis saxelobis teqnikuriBbiblioTeka,

i. gogebaSvilis saxelobis biblioTeka.
4.4. qalaqis mTavrobis danaxarjebi kulturaze misi qve-seqtorebis mxridan
_ rogorc evroebSi aseve procentebSi.
biujetis gegma
dargebis dasaxeleba
samusiko skolebi
muzeumebi
Teatrebi
saswavleblebi
ansamblebi
kult.parkebi
biblioTekebi
kult. centrebi
panTeonebi da Zeglebi
big_bendi
RonisZiebebi
musik. Kkult. centri
kult. gadarCenis fondi
miwisZvris samuSaoebi
kulturis universiteti
turizmis RonisZiebebi
axalgaz. RonisZiebebi
sul
2001
lari
2002
lari
1535945
425974
1025135
234894
75303
1068712
696935
39900
388925
125000
643800
705000
150000
1414118
564240
1335000
204500
84544
1154200
849560
44550
468925
125000
415500
850000
2002
%
-8,6 %
+32,46%
+30,23%
-14,86%
+12,27%
+8%
+21,90%
+11,65%
+20,57%
_
-51,35%
+20,57%
-100%
409400 +100%
7115523 7919537 +11,30%
2003
lari
2003
evro
2102610
308300
1618500
286710
81960
1255400
809190
48200
387670
135000
883500
873000
914178
134043
703696
124656
35635
545826
351822
20957
168552
58697
384130
379565
2003
%
+48,69%
-83,%
+21,23%
+40,20%
-3,15%
+8,77%
-4,99%
+8,19%
-20,96%
+8%
+112,65%
+2,71%
885000 384783 +116,2%
9675040 4206540 +22,17%
2004
lari
2004
evro
3961032
314173
1214900
241876
81500
1115900
848523
47534
417600
106000
1135560
745000
1722188
136597
528217
105163
35435
485174
368923
20667
181565
46087
493722
323913
993300
250000
100000
275000
11847898
431870
108696
43478
119565
5151260
2004
%
+88,38%
+1,9%
-33,22%
+18,53%
-0,56%
-12,5%
+4,86%
-1,4%
+7,72%
-27,36%
+28,53%
+28,53%
-17,18%
+12,24%
+100%
+100%
+22,46%
4.5..profesional xelovanTa xelSewyoba.
qalaqis meriis mxridan kulturis saqalaqo samsaxuris mier wlebis
manZilze
xorcieldeboda
profesional
xelovanTa
finansuri
uzrunvelyofa:
a)
2003
wels
SerCeul
iyvnen
wlis
saukeTeso
profesionalebi
kulturis sferos yvela mimarTulebiT, dafinansebam Seadgina
25
000 lari.
117
118
b) 2002-2004ww-Si Seiqmna xelovnebisa da kulturis martoxela, umweo
muSakTa daxmarebis programa- 30 000 lari.
qalaqis meriis mier profesional xelovanTaTvis grantebis gacema
arasodes yofila asaxuli biujetSi.
5. qalaqis kulturuli infrastruqtura
5.1. ZiriTadi kulturis instituciebi
_ saxelmwifo (municipaluri, regionuli da nacionaluri kultura) da
damoukidebeli instituciebi qalaqSi.
_ maTi adgilmdebareoba, roli da mimdinare ganviTareba.
_
warmoadgens
Tu
ara
kulturul
instituciaTa
decentralizacia
qalaqis mniSvnelovan sakiTxs?
_ gaqvT Tu ara adgilobrivi xelovnebis centrebi? ra rols asruleben
isini qalaqis kulturul cxovrebaSi?
Tbilisis
municipalitets
dedaqalaqi
kulturul
daqvemdebarebuli
yvela
damoukideblobis
infrastruqturaSi
gagebiT
mopovebis
qveynis
Semdeg
Sedis
organizaciebi.
centraluri
Seqmnilma
aramxolod
Tbilisi
rogorc
qalaqia.
qveyanaSi,
socialur-ekonomikurma
Zvrebma (90-iani wlebis dasawyisSi, samoqalaqo omebis CaTvliT) Tbilisi
saqarTveloSi lamis erTaderT yvelaze mimzidvel adgilad aqcia. D
dedaqalaqis Tavkombalizaciis problema dRemde saxezea. TbilisSi
Tavmoyrilia yvela administraciuli Tu sxva mniSvnelovani instituti.
regionebSi
qveyanaSi
arsebuli
mimdinare
mZime
yvela
socialuri
problemebis
mniSvnelovani
fonze
kulturuli
Tbilisi
procesis
epicentricaa.
dRemde sustia kulturisa da sportis saministros Zalisxmeva ufro
gaaZlieros da gaaaqtiuros muSaoba regionebTan, maTi qveynis saerTokulturul
procesebSi
CarTvis
mizniT.
Sesabamisad
saministros
118
119
saqmianobac
metwilad
dedaqalaqzea
orientirebuli
da
TbilisSi
is
Sesabamis municipalur samsaxurze gacilebiT mniSvnelovan saxelmwifo
institucias
warmoadgens.
dedaqalaqis
urbanuli
kulturis
infraqstruqturaSi
politikis
mniSvnelovan
formirebaSi
rols
TamaSobs
municipalitetis sxva struqturac _ Tbilisis arqiteqturis samsaxuri.
samwuxarod dRemde centralur uwyebasa (saministros) da merias Soris
(xSirad Tavad meriis calkeul samsaxurebs Sorisac ki) adgili aqvs
arakoordinirebul moqmedebas, rac dRemde mkafiod gamijnuli funqciebis
ararsebobisa da Camouyalibebeli politikis Sedegia.
dedaqalaqis
arasamTavrobo
kulturul
institutebis
cxovrebaSi
moRvaweoba,
aseve
mniSvnelovania
magaliTad,
calkeuli
saerTaSoriso fondebisa da organizaciebis (mag. fondi `Ria sazogadoeba _
saqarTvelo~, goeTes instituti da a.S.) roli, romlebic xSirad gamodian
ama
Tu
im
kulturuli
RonisZiebebis
programebis
gamarTvis
dafinansebisa
iniciativiT.
Tu
qalaqis
calkeuli
kulturuli
infrastruqturis mniSvnelovan institucias, rogorc Tavad garkveulwilad
maskulturis nawili _ warmoadgens masmedia: Tavisufali beWduri media,
kerZo
telearxebi
da
Camoyalibebis
procesSi
myofi
sazogadoebrivi
televizia.
5.2 masmedia
sabWoTa
sfero
saqarTveloSi
mkacrad
presa,
iseve
ideologizirebulia.
rogorc
am
dros
mTlianad
arsebobs
kulturis
mxolod
saxelmwifo arxebi (ori satelevizio da erTi radio arxi) da presa (maT
Soris
xelovnebis
sxvadasxva
dargebisadmi
miZRvnili
perioduli
gamocemebi: literaturaze, musikaze, Teatrze, kinoze da a..S), romelsac
xelisufleba pirdapir afinansebs da am dafinansebis masStabebi sakmaod
seriozulia. Tumca konkretulad Tbilisisadmi miZRvnili satelevizio
arxi arc komunistebis dros arsebobda, Tu ar CavTvliT saxelmwifo arxze
periodulad momzadebul gadacemebs Tbiliselebze da qarTul da rusul
enebze gamocemul gazeTebs `Tbilissa~ da rusulenovan `veCerni Tbiliss~.
119
120
90-iani
wlebis
dasawyisSi
iqmneba
pirveli
damoukidebeli
telekompaniebi `ibervizia~, `Tamarioni~, `kavkasia~; Cndeba damoukidebeli
presac,
Tumca
maTi
paralelurad
umravlesoba
arsebobas
ama
agrZelebs
Tu
im
saxelmwifo
partiis
radio
kuTvnilebaa.
da
televizia,
romelic lamis erTaderTia, sadac marTalia SezRuduli dafinansebiT,
magram tradiciulad grZeldeba saavtoro gadacemebis momzadeba.
amgvari
programebis
momzadebis
mcdeloba
Tavidan
damoukidebel
arxebsac aqvT (`ibervizia~), Tumca sareklamo bazris ararsebobis pirobebSi
da
qveyanaSi
Seqmnili
damoukidebeli
arxebis
saomari
da
kriminogenuli
umravlesoba
maleve
mdgomareobis
wyvets
arsebobas.
gamo
Tumca
telearxebisgan gansxvavebiT viTardeba beWduri media da iqmneba marTlac
damoukidebeli (maT Soris partiuli gavlenisganac) presa, rogorebicaa
`droni~, `7 dRe~, mogvianebiT `rezonansi~, `alia~.
1994
wels
qalaq
rusTavSi
mauwyeblobas
iwyebs
telekompania
`rusTavi~ (mogvianebiT `rusTavi 2~, romelic Semdgom TbilisSi gadmodis).
xelaxla iwyeba televiziebis bumi, Tumca sareklamo bazari isev mwiria da
maTi dafinansebis wyaros ZiriTadad politikosTa finansebi warmoadgens.
erT
dros
(saxelovnebo
saxelmwifo
Jurnalebi)
dotaciaze
arsebuli
faqtobrivad
wyvets
beWduri
arsebobas.
gamocemebi
qveyanaSi
mimdinare procesebi obieqturad mediazec aisaxeba. televiziasa da presaSi
wamyvani da lamis erTaderTi Tema politikaa. wlebis manZilze situacia
mniSvnelovnad
ar
dainteresebis
gamovlinda.
Secvlila,
mxriv.
Tumca
konkretulad
miT
am
ki
ufro
procesSi
televizia
mediis
garkveuli
da
presa
mxridan
kulturiT
tendenciebi
mainc
yuradRebiani
gaxda
maskulturuli RonisZiebebisa da e.w. Sou-biznesis warmomadgenlebisadmi.
Etelevizia, radio
1999
wels
valdebuleba
evrosabWoSi
saxelmwifo
gawevrianebis
arxis
Semdeg
sazogadoebrivad
saqarTvelom
gardaqmnaze.
aiRo
Tumca
parlamentma kanoni sazogadoebrivi mauwyeblobis Sesaxeb mxolod 2004
wlis dasasruls miiRo. am institutis formireba jer ar dasrulebula.
120
121
arada es gaxlavT erTaderTi media saSualeba, romelsac kanoniTac ki
evaleba
kulturul-saganmanaTleblo
Seexeba
kerZo
komerciulad
telekompaniebs,
dRemde
proeqtebis
msgavsi
wamgebiania,
ris
ganxorcieleba.
gadacemebis
gamoc
maT
momzadeba
eTerSi
rac
maTTvis
kulturul-
saganmanaTleblo proeqtebis raodenoba Zalian mwiria, samagierod uxvadaa
gasarTobi tipis proeqtebi, isic didwilad ucxouri telekompaniebisgan
nayidi tele-proeqtebis qarTuli versiebi. A
ar
arsebobs
orientirebuli.
satelevizio
erTaderTi
arxi,
romelic
programa
romelic
municipalitetis dakveTiT mzaddeba aris
mxolod
Tbiliszea
saxelmwifo
arxze
`Tbilisis droiT~.
saqarTveloSi mauwyebeli radioarxebis umravlesoba orientirebulia
sainformacio da musikalur mimarTulebebze. saxelmwifo radios I arxs Tu
ar
CavTvliT,
programebi
qarTul
radios
kulturaze.
mimarTulebebze.
amasTan
eTerSi
aqac
arsebobs
iSviaTia
orientaciaa
eleqtronuli
seriozuli
saavtoro
musikalur-gasarTob
mediis
saSualebebis
gavrcelebis problema qveynis mTel teritoriazec.
presa
dRemde wamyvan gazeTebSi qveynis kulturul cxovrebaSi mimdinare
procesebi fragmentulad Suqdeba. yoveldRiur presaSi erTaderTia `24
saaTi~, sadac am sferos sagangebod sagazeTo gverdi, periodulad ki
sagazeTo CanarTebic ki eZRvneba. Tumca saqarTveloSi beWduri gamocmebis
tiraJic sakmaod dabalia. yoveldRiuri gazeTebis tiraJi saSualod 8-10
aTasze naklebia, zogierTi yovelkvireuli gamocemis tiraJi ki mxolod 2030 aTasamde aRwevs. AaseTi mwiri bazris pirobebSi ki presa mTlianad
komerciuli interesebidan gamodis da aqcents politikasa da socialur
Tematikaze akeTebs. miuxedavad imisa, rom kultura saxelmwifo politikis
nawilia,
sabiujeto
sferoa
da
uzarmazar
socialur
sferosac
warmoadgens, media mas am konteqstSi ver aRiqvams. kulturaSi Seqmnil
problemebs
uTmobs.
ki
sul
mxolod
cota
xnis
skandalebisa
win
qarTul
da
didi
presaSi
xmauris
(rogorc
atexvis
dros
televiziaSi)
kultura gaigivebuli iyo mxolod Sou-biznesTan da aqac SemoqmedebiTi
121
122
kritikis nacvlad ufro xSirad vkiTxulobdiT iseTi tipis informaciebs,
romelTa adgili normalur dasavlur gamocemebSi elitaruli qronikis
svetebSia.
5.3.
xelovnebis dargebi
biblioTekebi
_ ra saxis biblioTekebia (municipaluri, kerZo, samecniero da sxva.)
Tqvens qalaqSi?
_ vin xelmZRvanelobs da afinansebs maT?
- maTi mdebareoba, roli da mimdinare ganviTareba.
Tbilisis biblioTekebis gaerTianeba
biblioTekebis gaerTianebis mTavari amocanaa, srulad da efeqturad
gamoiyenos is mwiri wignadi fondi, romelic bolo 15 wlis manZilze
mcireoden Tu gadaxalisda.
saxelmwifoSi
arsebulma
mZime
sabiujeto
krizisma
qalaqis
sabiblioTeko qselSi gatarebuli reformebis aucilebeloba cxadhyo. adre
cal-calke
sistemebi
arsebuli
gaerTianda
sabavSvo
erT
da
masobrivi
mTlian
saqalaqo
saqalaqo
sabiblioTeko
centralizebul
sistemad,
ramac realuri ekonomia misca qalaqis biujets, mowesrigda biblioTekebis
dislokaciac.
q.
TbilisSi
biblioTeka,
funqcionirebs
romelTac
54
aerTianebs
saqalaqo
mixeil
masobrivi
javaxiSvilis
da
sabavSvo
saxelobis
centraluri samecniero saqalaqo biblioTeka. biblioTekebis gaerTianeba
dakompleqtebulia
literaturis
348
saStato
centralizebuli
erTeuliT,
erTiani
dakompleqtebiTa
xelmZRvanelobiT,
da
damuSavebiT.,
materialuri saSualebiTa da sameurneo saqmianobiT. qalaqis sabiblioTeko
qselis wignadi fondi Seadgens 1728 000 egzemplars, igi yovelwliurad
saSualod emsaxureba 190 000 mkiTxvels da maTze gaicema 1500 000 ydaerTeuli.
122
123
saqalaqo
masobrivi
biblioTekebis
garda,
qalaqSi
funqcionirebs
respublikuri daqvemdebarebis biblioTekebi, rogoricaa i. WavWavaZis sax.
erovnuli
biblioTeka,
mecnierebis
teqnikuri
biblioTeka,
biblioTeka,
respublikuri
biblioTeka,
akademiis
i.
mirza
biblioTeka,
gogebaSvilis
gelovanis
samedicino
sax.
sax.
pedagogiuri
axalgazrduli
respublikuri biblioTeka da lado asaTianis sax. respublikuri sabavSvo
biblioTeka.
biblioTekebis centralizebuli gaerTianeba eqvemdebareba qalaqis
merias,
kerZod,
Tbilisis
meriis
kulturisa
da
sportis
saqalaqo
samsaxurs. sxva biblioTekebi arian kulturisa da sportios saministros
daqvemdebarebaSi.
qalaqis biblioTekebis umetesoba SedarebiT Tanabradaa ganlagebuli
ubnebis
mixedviT
(sabWoTa
periodidan
moyolebuli).
Tumca
istoriul
centralur raionebSi ( mTawmina -krwanisi, didube-CuRureTi) kulturuli
obieqtebis, da maT Soris biblioTekebis, koncentracia sagrZnoblad metia.
(ix. ruka #3)
aRsaniSnavia, rom bolo dros TbilisSi gaixsna ramdenime wignis
maRazia
(`parnasi~,
bazazea
`wignis
Seqmnili,
ararentabelurobis
saxli~),
magaliTad
gamo,
zogi
maTgani
`wignis
Zveli
saxli~.
ZiriTadad
isini
biblioTekis
BbiblioTekebis
isev
saxelmwifos-
municipalitetis an saministros dotaciaze imyofebian.
kerZo mesakuTreebis interesebi metad vrceldeba wignis maRaziasalonebze,
romelTa
raodenoba
TbilisSi
bolo
5
wlis
manZilze
sagrZnoblad izrdeba (magaliTad, `prospero buqs~).
gansakuTrebul
kulturuli
interess
centrebis
iwvevs
biblioTekebi,
mkiTxvelSi
saelCoebisa
magaliTad
franguli
da
`
maTi
diumas
centri~, didi briteneTis BC biblioTeka da sxva.
biblioTekebze
dakvirveba
cxadyofs,
rom
Zveli
da
dazianebuli
wignebi mkiTxelTaTvis naklebad mimzidvelia. sajaro biblioTekebisTvis
gamoyofili sivrce arasakmarisi da arakomfortulia, rac mkiTxvelTaTvis
naklebad mimzidvelia. biblioTekebis wignebiT momarageba Zalian mwiria,
123
124
specializebuli
aqvT
unari
personali
mimzidveli
ZiriTadad
gaxadon
kvalificiuria,
magram
mkiTxelisaTvis
naklebad
biblioTekasTan
urTierToba.
L
literatura
dResdReobiT
TbilisSi
arcTu
bevri
kulturuli
publikacia
arsebobs. kulturul SemoTavazebaTa speqtri ki ufro farToa da kargad
aisaxeba Jurnal-gazeTebSi, Tumca maTi ZiriTadi problema dafinansebis
naklebobaa, rac tiraJis simcires ganapirobebs.
Tbilisuri
ganisazRvreboda
literaturuli
mweralTa
cxovreba
kavSiris
mravali
arsebobiT,
wlis
sadac
manZilze
gaerTianebulni
arian ufrosi Taobis warmomadgenlebi; dRes am dargSi sazogadoebriv
azrs da literaturul gemovnebas ayalibebs ramdenime literaturuli
wris aqtivoba da bevri gamomcemlobis arseboba, romlebic sxvadasxva
Janris wignebs uSveben. axalgazrda literatorebi awyoben regularul
Sexvedrebs mkiTxvelebTan da awyoben wignebis prezentaciebs; TbilisSi
ukve
ramdenime
welia
imarTeba
didi
wignis
bazrobebi,
romlis
organizebaSic didi wili miuZRviT saxelmwifo struqturebs-kulturisa da
sportis saministros, meriis kulturisa da sportis saqalaqo samsaxurs.
Teatraluri xelovneba
TbilisSi moqmedebs 28
didi da mcire Teatri Tu dasi.
5 saxelmwifo Teatridan- z. faliaSvilis sax. operisa da baletis
saxelmwifo
akademiuri,
S.
rusTavelis
sax.
saxelmwifo
akademiuri,
k.
marjaniSvilis sax. saxelmwifo akademiuri, v. abaSiZis sax. musikaluri
dramis saxelmwifo, giorgi miqelaZis sax. Tojinebis saxelmwifo Tbilisis
Teatrebidan
upirvelesia Tavisi SemoqmedebiTi TvidmyofadobiT, erTiani
nacionaluri msoflmxedvelobis matarebeli da saerTaSoriso asparezze
qarTuli kulturis warmomCeni lideri-rusTavelis Teatri.
meriis
TumaniSvilis
daqvemdebarebaSia
15
municipaluri
Teatri,
aqedan
mixeil
saxelobis kinomsaxiobTa Teatri da Teatr-studia rezo
124
125
gabriaZis xelmZRvanelobiT, warmoadgens qarTuli, da kerZod, Tbilisuri
kulturebis umniSvnelovanes da Zalze TviTmyofad elements.
aseve uaxles periodSi Seiqmna Tavisufali Teatrebis rigi _ rva
damoukidebeli Teatridan yvelaze warmatebuli da stabiluri mayureblis
mqone
`Teatraluri
sardafi~,
qmnis
dRevandeli
maskulturis
sakmaod
profesiul produqts.
TbilisSi arsebobs erTi saxalxo wodebis Teatri - `saxioba~.
saxelmwifom,
daSlis
Semdeg
kerZod,
ver
kulturis
moaxerxa
saministrom,
sabWoTa
politikuri reJimebis
sazogadoebis Rrma evoluciuri
kavSiris
monacvleobisa
da
da revoluciuri procesebis pirobebSi,
SeenarCunebina Teatrebis stabiluri dafinanseba, SemoqmedTa da kulturis
sferoSi
momuSave
kadrebis
sabiujeto
organizaciebs
saxelfaso
da
orientirebuli
met-naklebad
komunaluri
Tanxebi,
xelSewyoba.
anu
Tumca
gaaCnda
gadasaxadebis
sadadgmo
aRsaniSnavia
daculi
fondi,
xarjebi,
magram
bolo
isic,
rom
muxlebi-
anu
ganviTarebaze
periodSi
did
problemas warmoadgenda yvela TeatrisaTvis.
municipaluri
daqvemdebarebis
miuxedavad,
garkveuli
saxelmwifo,
aseve
damokidebulebi
problemebis
municipaluri
arian
Teatrebsac
msxvil
Tu
ukeTesi
gadalaxva
kerZo
donatorebze,
uwevT
dafinansebis
_
struqturebi
romlebic
rogorc
didwilad
ufro
meti
sixalisiT qvelmoqmedebis saxiT istoriuli Senobebis restavrirebasa da
remonts afinanseben.
zogjer
sadadgmo xarjebis
Tanadafinanseba
sxvadasxva
fondebis
grantebiT xorcieldeba. (magalioTad OSGF)
vizualuri xelovneba
Tbilisis vizualuri xelovneba SeiZleba iTqvas, rom saxelmwifos
mier
naklebadaa
ganebivrebuli.
sabWoTa
periodis
mxatvris
saxlis
ganadgurebis Semdeg da mxatvrTa kavSiris funqciis Sesustebis Sedegad
saxelmwifo organizaciuli Careva am sferos saqmianobaSi praqtikulad ar
125
126
arsebobs. erTaderTi mZlavri ideologiuri kera vizualur xelovnebaSi
aris Tbilisis saxelmwifo samxatvro akademia.
amavdroulad Cndeba mravali arasamTavrobo organizacia, umetesad
galereebi, romlebic cdiloben
daikavon art biznesis niSebi da awarmoon
sakuTari politika, Tumca es procesi Zalze nela mimdinareobs bazris
simwiris gamo.
`perestroikis~ droindeli moTxovna salonur xelovnebaze aSkarad
klebulobs, vinaidan sazogadoebis Semsyidvelunarianoba mkveTrad iwevs
dabla. am sferos damoukidebeli mxatvrebi cdiloben gaerTianebebis saxiT
Seqmnan mcire SemoqmedebiT kavSirebSi.
MmxatvarTa kavSiri, saxviTi xelovnebisa da misi istoriis dargSi
momuSave,
sxvadasxva
araprofesional
arasamTavrobo
xelovanTa
organizaciebi
asociaciaciebi
SedarebiT
da
aseve
ganuviTarebeli
institucionaluri formebisa da lobis naklebobis gamo ver axerxeben
farTomasStabian TanamSromlobas saxelmwifosa da biznes seqtorTan.
kulturis centrebi
Tbilisi, rogorc dedaqalaqi gamoirCeva kulturuli aqtivobiTa da
kulturul iniciativaTa da instituciaTa simravliT. Mmiuxedavad amisa,
uaxles
periodSi
centri
SemogvrCa
mxolod
5
(sabWoTa
saxelmwifo(
periodSi
municipaluri)
kulturis
kulturuli
saxlebi/
centrebi
gacilebiT meti iyo).
municipaluri
ZiriTadad
kulturis
musikaze-
urTierTobisa
da
centrebidan
kulturis
kulturuli
ori
saqalaqo
orientirebulia
samsaxuris
iniciativebis
centri
ucxoeTTan
Tanamedrove
popularul, saestrado musikaze, xolo j. kaxiZis Tbilisis musikalurkulturuli centri, seriozul, klasikur musikaze.
Tbilisi
Tanacxovrebis
specifikuri
SeiZleba
modeli,
ganxilul
romelic
tradiciebisa
iqnas,
efuZneba
da
rogorc
intereTnikuri
TiToeuli
sazogadoebis
kulturul
faseulobaTa
126
127
urTierTpativiscemas. eTnikur da kulturul umciresobaTa moTxovnaTa
Sesabamisad aqtualuri xdeba kulturuli instituciebis ganviTareba.
amdenad
municipaluri
kulturis
sami
centri-azerbaijanis
kulturis centri, ruseTis kulturis centri, kavkasiuri saxli-swored
Tbilisuri subkulturebis aqtiurobis ganmsazRvrelia.
EeTnikuri
umciresobebi
miuxedavad imisa, rom Tbilisi istoriulad multieTnikuri qalaqia
da eTnikuri, religiuri da kulturuli tolerantobiT gamoirCeoda mTels
kavkasiaSi
(da
SesaZlebelia
ufro
SemTxvevaSi, eTnikuri umciresobebis
xelSewyobisTvis
arsebiT
rols
farTo
arealSic),
kulturis
am
dRes
umetes
ganviTareba-SenarCunebis
umciresobebis
organizaciebi
asruleben, romlebic arasamTavrobo organizaciebis saxiT funqcionireben.
TbilisSi
registrirebulia
kulturuli
umciresobebis
Semdegi
arasamTavrobo organizaciebi – latviuri sazogadoeba saqarTveloSi “ave
sol”., `sazogadoebrivi moZraoba mravalerovani saqarTvelo~, rus qalTa
kavSiri
`iaroslavna~,
somxuri
`saqarTvelos
axalgazrdobis
kavSiri~,
somexTa
kavSiri~,
`saqarTvelos
osTa
`saqarTvelos
asociacia~,
`
saqarTvelos iezidTa axalgazrduli kavSiri~, ` saqarTvelos qurTi-iezidi
qalebis damoukidebeli liga~, `saqarTvelos qurT-iezidTa nacionaluri
kongresi~,
`ainung~-saqarTvelos
germanelTa
asociacia,
`saqarTvelos
azerbaijanel qalTa kavSiri~, `hilel-Tbilisi~ ebraeli axalgazrdobis
fondi,
`saqarTvelos
asirielTa
erovnuli
kongresi~,
`saqarTvelos
ukrainelTa asociacia~, `saqarTvelos berZnul sazogadoebaTa federacia~
polonelTa saTvistomo.
aRsaniSnavia, rom bolo aTwleulma sakmaod uaryofiTi daRi daasva
Tbilisuri subkulturebis winsvla-ganviTarebas. wina periodSi arsebobda
specialuri saxelmwifo radios programebi eTnikuri umciresobebis enebze.
dRes es programebi gauqmebulia.
yovelive iwvevs garkveul ukmayofilebas, miT ufro, rom erovnuli
diasporebis warmomadgenlebs surT, rom ar iyvnen zedmetni am qalaqSi da
ar
TamaSobdnen
mxolod
butaforul
rols
garkveuli
kulturuli
127
128
RonisZiebebis dros. maT aqvT survili realurad iyvnen integrirebulni
sazogadoebaSi
da
hqondeT
SesaZlebloba
Seitanon
qmediTi
wvlili
Tbilisuri kulturis ganviTarebaSi.
5.3. festivalebi da ZiriTadi movlenebi
_ qalaqis mxridan festivalebisa da ZiriTadi movlenebis (finansuri
da sxva) uzrunvelyofa.
_ festivalebis da mimdinare movlenebis ganviTareba maTi roli qalaqSi.
_ ZiriTad movlenaTa roli da mimdinare ganviTareba.
uaxles
saerTaSoriso
periodSi
TbilisSi
dargobrivi
festivalebi
social-ekonomikuri
mgdomareobis,
aris
da
mcdeloba
konkursebi,
kriminogenuli
damkvidrdes
Tumca
imijisa
qveynis
da
zog
SemTxvevaSi kulturis politikis aramarTebuli strategiis gamo (rogorc
samTavrobo struqturebis, aseve Tavad organizatorebisa da provaiderebis
imijisa
da
gemovnebis
gamo)
srulyofili,
farTo
saerTaSoriso
da
regularuli kontaqtebis Camoyalibeba gaZnelebulia.
miuxedavad
amisa,
TbilisSi
mainc
xorcieldeba
sxvadasxva
safestivalo RonisZieba, romelTagan yvelaze prestiJuli saSemsruleblo
xelovnebis sferos warmoadgens.
aseTia saerTaSoriso musikaluri festivali `Semodgomis Tbilisi~,
romelic daarsda 1993 wels.
yovelwliuri festivali meriis patronaJiT
xorcieldeba jansuR kaxiZis sax. M musikalur-kulturuli centris mier da
izidavs
dedaqalaqSi msoflio saSemsruleblo xelovnebis varskvlavebs.,
igi xels uwyobs Tbilisis XIX-XXss-ebis mdidari sakoncerto tradiciebis
aRorZineba-ganviTarebas.
Teatraluri
SeiZleba
Tbilisis
CaiTvalos
mxolod
yovelwliuri
erT
saerTaSoriso
xelovnebis
festivali
movlenad
`saCuqari~,
romelic 1997 wels daarsda.
mis wiaRSi 2000 wels aRmocenda „promeTe“-Tbilisis saerTaSoriso
kinofestivali,
romelic
2002
wlidan
tardeba
damoukideblad,
128
129
arasamTavrobo
organizacia
„kinoxelovnebis
centri
„promeTe“-s
organizebiTa da meriis patronaJiT.
sabWoTa
periodSi
kinostudia
`qarTuli
filmis~
Tvidmyofadi
produqciiT ganebivrebul dedaqalaqSi bolo aTwleulis kinowarmoebis
sruli
degradaciis
fonze,
kinofestivali
`promeTe~
namdvilad
sagulisxmo kulturul movlenad iqca, romelic farTo mayurebels axali,
eqsperimentuli,
maRali
mxatvruli
Rirebulebebis
kinoproduqcias
sTavazobs.
saSemsruleblo
xelovnebis
kidev
erT,
sabaleto
sferos
-v.
Wabukianisa da j.balanCinis saxelobis saerTaSoriso sabaleto festivalikonkursi - 2003 wlidan uwevs popularizacias.
Tbilisis
musikalur
cxovrebaSi
gansakuTrebul
adgils
ikavebs
saerTaSoriso jaz-festivali da qarTuli mravalxminobisadmi miZRvnili
saerTaSoriso
simpoziumi;
pianistTa
saerTaSoriso
konkursi
da
axalgazrda pianistTa Tbilisis saerTaSoriso konkursi (daarsda 2002
wels).
samwuxaroa, rom 1996 wels didi warmatebiT Catarebulma Tanamedrove
xelovnebis
sivrcis
gaaerTiana,
Tbilisis
saerTaSoriso
gamoCenili
bienalem,
konceptualuri
kulturis
saministrosa
romelmac
xelovnebis
da
meriis
postsabWoTa
warmomadgenlebi
mxridan
vizualuri
xelovnebisadmi interesis Senelebis gamo ver pova gagrZeleba.
festivalebis
umetesi
nawilis
organizatorebi
arasamTavrobo
organizaciebi, an komerciuli struqturebi -S.p.s. arian, xolo dafinanseba
xdeba meriis, kulturisa da sportis saministrosa da kerZo sponsorebis
erToblivi
sxvadasxva
ZalisxmeviT.
qveynis
zog
saelCoebi
SemTxvevaSi
saerTaSoriso
uzrunvelyofen
ucxoel
fondebi
da
stumarTa
mgzavrobasa da ganTavsebas.
5.4 profesionali xelovnebis warmomadgenlebi
_ ra rols asruleben xelovnebis warmomadgenlebi qalaqis kulturis
politikaSi?
129
130
_ finansuri daxmarebis garda arsebobs Tu ara qalaqSi sxva momaragebis
sistemebi?
_ xelovanTa raodenoba, romlebic muSaoben Tqvens qalaqSi.
TbilisSi Tavmoyrilia didi istoriisa da adamianuri resursebis
mqone organizaciebi, rogoricaa mxatvarTa kavSiri, Teatralur moRvaweTa
kavSiri, arqiteqtorTa kavSiri,
mweralTa kavSiri, kompozitorTa kavSiri,
qoreografTa kavSiri, kinematografistTa kavSiri, dizainerTa kavSiri. Aam
organizaciebs sabWoTa periodidan moyolebuli did materialur-teqnikuri
bazebi, sawarmooebi da sxva qoneba gaaCndaT. postsabWoTa periodSi am
qonebis
didi
saxelmwifo
nawili
ganiavda,
Tumca
zogi
am
organizaciaTagan
subsidiaze rCeboda (magaliTad, mweralTa
isev
kavSiri), xolo
zogma ki kuTvnili teritoriac ki ver SeinarCuna( magaliTad, Tbilisis
omis 1991-92ww. Sedegad ganadgurda mxatvris saxli).
sabWoTa periodSi kulturis ideologizacias Tan sdevda sferos
Sesabamisi
dafinansebac,
romelic
ra
Tqma
unda,
postsabWoTa periodSi obieqturi (qveynis saerTo
mkveTrad
Semcirda
ekonomikuri krizisi) da
subiqturi (saxelmwifos mxridan faqtobrivad, ara iuridiulad, kulturis
araprioritetulad cnoba) mizezebis gamo.
TbilisSi
Tavmoyrili
umaRlesi
saxelovnebo
saswavleblebi
yovelwliurad daaxloebiT 500-dan 1000-mde diplomirebul profesionals
amzadeben.
Tu
am
cifrs
davumatebT
ufrosi
Taobis
warmomadgenlebs,
aRmoCndeba, rom Tbilisi erT-erTi upirvelesia, Tundac dsT-s sivrceSi,
xelovanTa procentuli maCveneblebiT erT sul mosaxleze.
5.5 xelovnebis moyvarulebi
_ ra saxis SesaZleblobebs sTavazobs qalaqi xelovnebis moyvarulebs?
_
xelovnebis
moyvarulTa
asociaciebisa
da
sazogadoebebis
uzrunvelyofa qalaqis mier (finansuri da sxva saxis).
TbilisSi
moyvarulebs,
saxelmwifo/municipaluri
rogorc
calke
aRsaniSnavia, rom qarTuli
samizne
jgufs,
xelSewyoba
ar
gaaCnia.
xelovnebis
amavdroulad
folklori (gansakuTrebiT xalxuri cekva da
130
131
simRera), romelic namdvilad warmoadgens unikalur erovnul saganZurs,
xSirad
xelovnebis
moyvarulTa
sxvadasxva
sazogadoebebisa
da
organizaciebis saSualebiT viTardeba. Aam mimarTebiT saxelmwifo met
yuradRebas iCens. Tumca es daxmarebebi erTjerad, arastabilur da kerZo
urTierTobebze metadaa damyarebuli, vidre efuZneba erTian strategiul
midgomas.
5.6 ganaTleba xelovnebis sferoSi
_ ra rols asrulebs xelovnebis saganmanaTleblo saqmianobebi qalaqis
kulturis strategiaSi? ra formiT gamoixateba?
Tbilisis
meriis
daqvemdebarebaSi
xelovnebis
arsebobs
gimnazia,
Tanamedrove
da
dawesebulebebi
kulturisa
24
warmoadgenen
sportis
samusiko
samxatvro
tradiciuli
da
skola,
skola,
4
samsaxuris
xelovnebis
qoreografiuli
xelovnebis
sabazo
saqalaqo
koleji.
(dawyebiT)
skola,
skola
da
zemoaRniSnuli
rgols
saxelovnebo
ganaTlebis samsafexurian sistemaSi (dawyebiTi, saSualo da umaRlesi).
moswavleTa saerTo kontingentis raodenoba Seadgens 11 aTass.
samusiko
da
xelovnebis
skolebSi
musikis
propagandis,
qarTuli
erovnuli musikaluri kadrebis da momavali Taobis musikalur-esTetikuri
aRzrdis
saqmes
emsaxureba
gaTanabrebulia
daaxloebiT
zogadsaganmanaTleblo
2600
pedagogi.
saSualo
maTi
statusi
skolis
pedagogTa
dawesebulebebSi
gaxsnilia
statusTan.
saxelovnebo
ganaTlebis
sxvadasxva
safortepiano, saorkestro, saestrado ganyofilebebi.
TbilisSi
Tavmoyrilia
ZiriTadi
saxelovnebo
umaRlesi
dawesebulebebi - a. quTaTelaZis sax. Tbilisis saxelmwifo samxatvro
akademia,
i.sarajiSvilis
saqarTvelos
universiteti,
S.
sax.
rusTavelis
kulturis
saxelmwifo
sax.
Teatrisa
saxelmwifo
Tbilisis
da
instituti
konservatoria,
kinos
saxelmwifo
(ix.
municipalur
daqvemdebarebaSia), i.nikolaZis sax. samxatvro teqnikumi, m. ToiZis sax.
samxatvro profteqnikumi.
131
132
saxelovnebo fakultetebi arsebobs i. javaxiSvilis sax. Tbilisis
saxelmwifo
universitetSi,
teqnikuri
universitetSi
(humanitaruli
fakulteti), sulxan-sabas sax. pedagogiuri institutSi (saxviTi xelovnebis
fakulteti)
_ qalaqis mier xelovnebis saganmanaTleblo programebis momarageba
(finansuri da sxva saxiT).
saxelovnebo–saganmanaTleblo programebi calke muxliT qalaqis
biujetSi ar arsebobs.
5.7 auditoriis ganviTareba da Tanamonawileoba
_ arsebobs Tu ara Tqvens qalaqSi programebi da iniciativebi romlebic
xels Seuwyoben qalaqis kulturul cxovrebaSi monawileobas?
_
ra
saxis
monawileobis
mimarTulebebs
ganasxvaveben
qalaqis
kulturul cxovrebaSi?
_ ramdenad gaizarda auditoriis ricxobrivi raodenoba bolo 5 wlis
ganmavlobaSi?
_ auditoriis ganviTarebis sakiTxi aris Tu ara mniSvnelovani Tqvens
qalaqSi?
_ auditoriis ganviTarebisTvis ra saxis proeqtebis organizeba xdeba
Tqvens qalaqSi?
biblioTekebi
yovelwliurad saSualod emsaxureba 190 000 mkiTxvels da maTze
gaicema 1500 000 yda-erTeuli.
Teatrebi
2001 wlidan 2003 wlamde izrdeboda biujetiT dafinanseba, aseve
izrdeboda
speqtaklebis
raodenobac,
magram
mcirdeboda
mayurebelTa
raodenoba. 2001 wels wina welTan SedarebiT Semcirda 54,5 %-iT, 2002
wels_22,5%-iT, 2003 wels 35,6%-iT.
132
133
Teatraluri
xelovneba
namdvilad
yvelaze
farTe
da
warmomadgenlobiTi dargia, rogorc kulturis moRvaweTa raodenobis, aseve
SemoTavazebebis mixedviT. Teatraluri xelovnebis
mudmivi,
tradiciuli
publikis
arsebobasa
mimzidveloba vlindeba
da
SedarebiT
stabilur
dafinansebaSi, rogorc saxelmwifos, aseve sponsorebis mxridan.
sferoze uaryofiT zegavlenas axdens niWier xelovanTa gadineba sxva
qveynebSi; marketingis dargSi profesionali personalis nakleboba.
muzeumebi 2001 wels 2000 welTan SedarebiT gaizarda 1 muzeumiT.
damTvarielebelTa raodenoba 2000 wels Seadgenda 84 200 kacs.
2001 wels wina welTan SedarebiT
damTvarielebelTa raodenoba
Semcirda 4600 kaciT. 2002 wels Semcirda 1400 kaciT, xolo 2003 wels
Semcirda 11700 kaciT. miuxedadvad imisa, rom 14 gamofeniT meti gaimarTa
vidre 2002 wels.
5.8. memkvidreoba da xsovna
kulturis moZravi memkvidreoba
Tbilisi mdidaria kulturis moZravi memkvidreobiT, romelic droTa
ganmavlobaSi
istoriul-ekonomikuri
ganviTarebisa
da
geografiuli
mdebareobis fonze Camoyalibda.
TbilisSi arsebobs 45 muzeumi, aqedan 2 mecnierebaTa akademiis, 6
xelovnebis
msxvili
daqvemdebarebis,
27
saxelmwifo
saxl
muzeumi
institucia,
(rogorc
14
municipaluri
saministros,
aseve
municipalitetis daqvemdebarebaSi myofi) da sxv.
istoriuli,
eTnografiuli,
xelovnebis
muzeumebi
tradiciuli
instituciebia da asaxaven rogorc Tbilisis TxuTmetsaukunovan istorias,
agreTve mTlianad saqarTvelos memkvidreobas. yuradRebis naklebobisa da
gamudmebuli cveTisa da Senaxvis umZimesi pirobebis gamo es memkvidreoba
ganadgurebis pirasaa misuli.
is
farTo
gamowveulia
mayureblisTvis
susti
menejmentis,
miuwvdomeli
moZvelebuli
rCeba,
da
yovelive
saeqspozicio
es
politikis,
133
134
restavraciis,
dabali
xarisxis,
sivrcis
simcirisa
da
dafinansebis
naklebobiT.
saganmanaTleblo instituciebTan, da aseve turistul saagentoebTan
stabiluri partniorobis ararseboba sazogadoebis mxridan am muzeumebis
SemoTavazebebis mimarT interesis daqveiTebas iwvevs.
dedaqalaqis
muzeumebis
umetesoba
mdidar
da
saintereso
memkvidreobas flobs, magram yovelive es sazogadoebaSi, da miT ufro mwir
turistul wreSi integrirebuli ar aris.
umniSvnelovanesi
saxelobis
kulturuli
saqarTvelos
saxelobis
istoriis
saqarTvelos
griSaSvilis
instituciebia
xelovnebis
saxelmwifo
xuroTmoZRvrebisa
saxelobis
Tbilisis
saxelmwifo
muzeumi,
da
yofis
istoriis
g.
S.
amiranaSvilis
muzeumi,
Citaias
saxelmwifo
muzeumi,
s.
janaSias
saxelobis
muzeumi,
romelTa
i.
bazaze
menejmentis gaumjobesebis mizniT 2005 wels Seiqmna sajaro samarTlis
iuridiuli
piri
-
`saqarTvelos
erovnuli
muzeumi~,
romelSic
zemoxsenebuli muzeumebi filialebis statusiT Sevidnen.
aseve TbilisSi arsebobs Zalze saintereso muzeumebi-Teatris, kinos,
qoreografiisa da musikis muzeumi, abreSumis muzeumi, Tojinebis muzeumi
da sxv. romelTa unikaluri koleqciebi xelisuflebis, centraluris Tu
municipaluris, uyuradRebobisa da daufinanseblobis gamo faqtiurad ukve
naxevrad ganadgurebulia.
kulturuli memkvidreoba
F
kulturis
uZravi
Zeglebis
gadarCena
erT-erT
umniSvnelovanes
prioritets unda warmoadgendes, rogorc centraluri aseve adgilobrivi
xelisuflebisaTvis,
romlsac
ekisreba
pasuxismgebloba
Zeglebis
restavraciasa da Sesabamis problemaTa gadawyvetaze.
istoriuli da kulturuli Zeglebidan qalaqSi koncentrirebulad
SemorCenilia ZiriTadad sakulto nagebobebi- marTlmadidebluri qarTuli
eklesiebi (yvelaze adreuli anCisxati V saukuniT aris daTariRebuli)
ramdenime
rusuli eklesia, somxuri gregorianuli eklesiebi, germanuli
134
135
kirxa, kaTolikuri eklesia, Zveli qalaqis teritoraze ganlagebuli meCeTi
da
sinagoga,
iudaisturi
(SemorCenilia
religiebisa).
mxolod
saero
TiTo
Zegli
arqiteqturis
musulmanuri
SemorCenili
da
yvelaze
adreuli nimuSebi XVIII saukunis boloTi TariRdeba (aRa-mahmad-xanis 1795
wlis Semosevas, TiTqmis araferi gadaurCa).
Zveli qalaqis XIX saukunis meore naxevrisaTvis damaxasiaTebelia
ekleqturi stili. igi
harmoniulad
erwymis
dominirebs sololakSi,
XX
saukunis
modernis
plexanovis mxares, mas
stilis
arqiteqturuli
detalebi. gansakuTrebiT sainteresoa TbiliSi erTian modernul stilSi
Sesrulebuli
Senobebi.
samwuxarod
kulturis
uZravi
memkvidreoba
dResdReobiT
ganadgurebis procesSia da uaryofiT zegavlenas ganicdis garemosa da
adamianebisagan.
arsebuli problemebi

Tbilisis
istoriul
nawils
icavs
saxelmwifo
dacviTi
zona,
ganaSenianebis regulirebis zona da landSaftis dacviTi zona –
amdenad,
damcavi
zonebi
oficialurad
arsebobs.
Pproblema
mdgomareobs imaSi, rom ar sruldeba am zonebis reJimebi.

arqmSenzedamxedvelobisa
da
kulturuli
memkvidreobis
Sesaxeb
kanonebis gaumarTaoba, dauxveweloba, rac qmnis arsebiT problemebs,
rogorc samSeneblo sferoSi, aseve arqiteqturuli Zeglebisa
da
istoriuli ubnebis dacvis mimarTebiT.

qalaqmSeneblobiTi
samarTlebrivi
dokumentaciis
mdgomareoba
aradamakmayofilebelia.

Zvel
TbilisSi,
romelic
Tavad
kulturul
memkvidreobas
warmoadgens, axali e.w. `Senoba mkvlelebis~ arseboba safrTxes uqmnis
qalaqis
harmoniulad
aucilebelia
arsebuli
ganviTarebas.
meqanizmis
am
problemis
efeqturad
dasaZlevad
SemuSaveba,
anu
gadasawyvetia administrirebis problema.
135
136
problemaTa
memkvidreobis
CamonaTvali
zrunvaze
metyvelebs
stabiluri
imaze,
Sepirebebis
rom
kulturul
miuxedavad,
rogorc
revoluciamdeli, aseve revoluciiTY mosuli mTavrobebisaTvis kulturis
moZravi da uZravi memkvidreobis gadarCena ar aris strategiuli sakiTxi.
_ ra saxis kulturuli memkvidreobis programebi arsebobs Tqvens qalaqSi?
_ ra rols asruleben isini qalaqis kulturis politikaSi?
_ rogor xdeba maTi organizeba?
_
ra
programebi/struqturebi
arsebobs
qalaqis
kulturuli
memkvidreobis kvlevisa da SenarCunebisaTvis?
Tbilisis
araerTi
kulturuli
proeqti
memkvidreobis
Seqmnila,
magram
Taobaze
wlebis
umeteswilad
manZilze
ganxorcielebis
SesaZlebloba ver an ar gamoiZebna (es exeba, rogorc revoluciamdel,
aseve revuluciur mTavrobebsac).O B
bolo 5 wlis manZilzeKrigi mniSvnelovani proeqtebisa kuturuli
memkvidreobis dacvis fondma ganaxorciela.
Zveli
qalaqis
Sesaxeb
umniSvnelovanes
dokuments
warmoadgens
ICOMOS-is saqarTvelos erovnuli komitetis mier SemuSavebuli proeqti`Tbilisis
istoriuli
nawilis
menejmentis
gegmis
strategiuli
mimarTulebani~. dokumenti exeba Tbilisis istoriuli nawilis marTvis
sistemis Seqmnas, romelic uzrunvelyofs Tbilisis istoriuli nawilis
reabilitacias.
evrosabWos kulturisa da kulturuli da bunebrivi memkvidreobis
direqciisa da teqnikuri TanamSromlobis sammarTvelos mier SemuSavebulia
2004
wlis
1-4
reabilitaciisa
samxreT
ivnisis
da
angariSi
revitalizaciis
kavkasiisaTvis~
reabilitaciis
saeqsperto
farglebSi
kulturuli
da
–
politikis
Tbilisis
bunebrivi
`istoriuli
qalaqebis
regionuli
programa
proeqti:
`Zveli
memkvidreobis
qalaqis
dacvaze
dafuZnebuli politika mdgradi ekonomikuri da socialuri ganviTarebis
perspeqtivaSi~.
ukanaskneli
proeqtis
realizeba
municipaluri
da
centraluri
xelisuflebis erToblivi ZalisxmeviT unda ganxorcieldes.
136
137
ulturuli memkvidreobis dacvaze muSaoben sxvadasxva arasamTavrobo
organizaciebi (magaliTad, saqarTvelos modernis dacvis jgufi, romelic
Seiqmna 1997 wels).
6. kulturuli partnioroba, industriebi, dasaqmeba da treningebi
6.1. sazogado-kerZo partnioroba
_ ra saxis sazogado-kerZo partnioroba arsebobs Tqvens qalaqSi?
_ ra rols asruleben isini kulturis politikaSi
TbilisSi kulturis sferoSi arsebobs biznesisa da saxelmwofos
struqturebis sistematuri TanamSromloba, rac gamoixateba biznesmenTa
mier saxelmwifo RonisZiebaTa TanadafinansebaSi.
kulturis
sfero,
masSi
Seqmnili
problemebi
mravalmxriv
TanamSromlobas saWiroebs, magram es TanamSromloba unda emyarebodes
urTierTsargeblianobisa da mizanSewonilebis principebs.
amavdroulad, garkveuli mzaobis miuxedavad,
modis
Tavad
kulturis
sferos
biznesi Zalian mZimed
warmomadgenlebTan
saurTierTobod.
sociologiuri kvlevis SedegebiT kulturis sferos ganviTarebisaTvis
dafinansebis
formaTa
TanafardobaSi
biznesmenebma
gadamwyveti
mniSvneloba mianiWes saxelmwifo dafinansebas, regionalur\municipalurs,
da mxolod Semdgom etapze, kerZo qarTul kapitals.
bolo
periodSi
gamoikveTa
biznes
seqtoris
mier
kulturis
obieqtebis dafinansebis Semdegi prioritetebi:
1. kulturuli memkvidreobis Senaxva (Zeglis restavracia);
2. kulturuli memkvidreobis ganviTareba\adaptacia;
3. kulturis axali obieqtis Seqmna;
rac Seexeba
orkestri,
ansambli,
saSemsruleblo xelovnebis calkeuli koleqtivis (
dasi)
dafinansebas,
individualuri
Semoqmedis
dafinansebas da saxelovnebo ganaTlebis obieqtis dafinansebas _ biznesi
maT prioritetad ar aRiarebs.
137
138
kulturis
kulturis,
saWiroebebidan
politikis,
kvleva da analizi,
biznesmenebisaTvis
ekonomikisa da
prioritetulia:
menejmentis dargSi sistemur
ganaTleba, da dokumentaciis sainformacio bankis
Seqmna.
aseve
rTulad
mimdinareobs
kulturis
sferosa
da
saxelmwifos/
centraluri, municipaluri/ urTierToba- saxelmwifos (mcire da iSviaTi
gamonaklisebis
garda,
romlis
magaliTia
qvemdebare
proeqti)
ar
aqvs
politikuri neba moiZios partniorebi kulturis arasamTavrobo seqtorSi.
am SemTxvevaSi, saxelmwifo, rogorc centraluri, aseve municipaluri, isev
bizness, oRond Sou- bizness aniWebs upiratesobas.
Sesabamisad saxelmwifos mier warmoebuli kulturuli politikis
realur prioritetad ikveTeba maskulturis mxardaWera da misi kliSeebis
danergva.
6..2.kulturis industria
_
romeli
mniSvnelovani
kulturis
industriebi
arsebobs
Tqvens
qalaqSi? (gamomcemlobebi, audio-vizualuri multimedia, arqiteqtura,
dizaini, moda da a.S)? arian Tu ara isini relevanturi kulturis
politikisadmi? ra saxis mxardaWeras gulisxmobs kulturis politika
maTi
ganviTarebisaTvis?
(sainkubacio
teritoriebi,
kapitaldabandeba,
treningebi)?
_ SemoqmedebiT sferoSi dakavebuli TanamSromlebis raodenoba.
TbilisSi bolo 5 wlis manZilze mkveTrad gaizarda Camwer studiaTa
ricxvi.
Ees
upirvelesad
gamowveulia
maskulturisadmi,
rogorc
sazogadoebis, aseve xelisuflebis aSkara ltolviT.
SedarebiT sustadaa ganviTarebuli Sou biznesi- im fonze, rodesac
sfero Zalian swrafad izrdeba, masSi kvalificiuri, profesionali da miT
ufro
WeSmaritad
mxatvruli
Rirebulebis
Semqmneli
liderebi
ar
arseboben (rac didad ansxvavebT maT 60-iani wlebis Tbilisuri estradis
varskvlavebisgan).
138
139
6.3. treningebi xelovnebisa da kulturis sferoSi
_ xelovnebis ra umaRles-saswavleblebi arsebobs?
_ ra rols asruleben isini kulturis politikis gansazRvraSi?
_ ra saxis skolebi da sxva struqturebi gaqvT xalxis mosamzadeblad
kulturis sferoSi samuSaod?
dedaqalaqSi arsebuli iseTi prestiJuli organizaciebi, rogoricaa,
m.
javaxiSvilis
saxelmwifo
Teatrisa
rogorc
sax.
Tbilisis
samxatvro
akademia,
kinos
saxelmwifo
da
sauniversiteto
saxelmwifo
Tbilisis
mZlavr
universiteti,
saxelmwifo
universiteti,
centrze.
Tbilisis
konservatoria,
metyvelebs
Sesabamisad,
Tbilisze,
maT
akisriaT
udidesi roli kvalificiuri kadrebis CamoyalibebaSi.
amavdroulad,
ganaTlebis
done,
SemcirebiT,
xolo
bolo
rac
aTwleulSi
erTis
meores
mxriv
mxriv,
mkveTred
daeca
ganpirobebulia
ganaTlebisadmi
saxelovnebo
bazris
moTxovnis
sazogadod
interesis
SecvliT, aqcentebis gadanawilebiT. AaRsaniSnavia, rom 2000 wlamde ZeglTa
dacvis
departamentTan
arsebobda
saswavlo,
samecniero-kvleviTi
restavraciis instituti, romlis gauqmebis Semdeg mecnierebis am dargis
ganviTareba eWvis qveS dgeba.
TbilisSi CamoTvlili 4 umaRlesi ganaTlebis instituciis garda,
arsebobs sxva umaRlesi/municipaluri, kerZo/ institutebi, kolejebi da
saswavleblebi, romlebic saxelovnebo sferos emsaxurebian.
saxelovnebo
teqnikumisa
da
ganaTleba
umaRlesisagan.
Sedgeba
saSualo
AaRsaniSnavia,
rom
skolis,
mxolod
kolejis,
musikaluri
skola TbilisSi 24-ia da municipalur dafinansebaze imyofeba.
saganmanaTleblo da kulturuli kvleva
TbilisSi arsebobs samecniero-kulturuli kvlevis iseTi prestiJuli
organizacia, rogoricaa mecnierebaTa akademia, Tavisi kvleviT-samecniero
institutebiT;
maTgan
aRsaniSnavia
g.
CubinaSvilis
sax.
xelovnebis
139
140
istoriisa da Teoriis instituti, romelic wlebis manZilze xelovnebis
sferoSi yvelaze prestiJul da avtoritetul institucias warmoadgenda.
bolo
aTwleulis
organizaciebi,
danergvas,
manZilze
romlebic
rogorc
gaCndnen
cdiloben
saswavlo,
aseve
sxvadasxva
Tanamedrove
kvleviT
arasamTavrobo
meTodologiebis
procesebSi.
(magaliTad
xelovnebis interdisciplinaruli kvlevis laboratoria).
7.informacia da ICT
_
aqvs
Tu
centri?
ara
sad
qalaqs
kulturuli
mdebareobs
igi?
SemoTavazebebis
vin
afinansebs
sainformacio
mas
(sponsorebi,
municipaliteti, turizmis samsaxuri, sxva)?
Qqalaqs ar gaaCnia sainformacio centri.
8. qalaqis mokle mimoxilva
_ qalaqis mosaxleobis raodenoba
2002 wlis aRweriT Tbilisis mosaxleoba Seadgens 1 400 000.
9. sxva mniSvnelovani sakiTxebi
_ ris Tqmas isurvebdiT kidev qalaqis kulturis administraciisa da
kulturuli cxovrebis Sesaxeb?
tradiciebi da cxovrebis wesi
TbilisisTvis
damaxasiaTebelia
konvivialoba,
adamianur
urTierTobaTa Riaoba da gansakuTrebuli siTbo. es qalaquri kultura
iqmneba urbanul garemoSi. Tbilisuri kulturis damaxasiaTebel garemos
qmnida
Tbilisuri
ezoebi
vuwodoT gverdi-gverd
maTi
ganuyofeli
mcxovreb adamianTa
niSniT,
rasac
pasuxismgebloba
SeiZleba
erTmaneTis
winaSe. Aucilebelia am tipis ganaSenianebis SenarCuneba -ganviTareba
da
ukve arsebuli `Senoba-mkvlelebis~ zemoqmedebis minimumamde dayvana.
qalaqis dRevandeli Sefaseba da misi imiji ewinaaRmdegeba erTmaneTs.
dRes
qalaqi
asocirebulia
ekologiur,
ekonomikur,
ganaTlebisa
da
140
141
urTierTobebis
krizisTan,
rac
kulturis
ganviTarebis
arsebul
da
mosalodnel problemebze miuTiTebs.
Tbilisis
umTavresi
problema
dakavSirebulia
ara
imdenad
ekologiur an ekonomikur krizisTan, ramdenadac kulturisadmi zogadad
sazogadoebis damokidebulebasTan.
kulturuli
cxovrebis
samomxmareblo
gemovnebaze,
maformirebeli
atributebis
ganviTarebis
es
perspeqtiva
damokidebulia
ukanaskneli
ki
yalibdeba
Taviseburebisa
da
maTi
kulturis
pozicionirebis
politikis mixedviT.
Mmultikulturalizmi
eTnikur niSanTa simravle qalaqs sZens dinamiurobis niSans, rac
Tavis
mxriv,
dakavSirebulia
sxvadasxva
erovnuli
tradiciebis,
wes-
Cveulebebis, cxovrebis wesis, urTierTobis kulturisa da a.S. gaziarebasa
da urTierTzegavlenasTan.
samwuxarod dRes arc adgilobriv saxelmwifo administraciebSi da
arc kulturisa da sportis saministroSi ar arsebobs pasuxismgebeli
struqtura,
romelic
problemebis
orientirebulia
mogvarebaze.
arada,
umciresobaTa
swored
kulturuli
municipalitetis,
TviTmmarTvelobis organoTa SemoTavazebaTa farglebSi unda iqmnebodes
sasurveli
klimati
dedaqalaqis
TiToeuli
erovnuli
umciresobis
sakiTxebisa,
saxelmwifos
kulturuli ganviTarebisaTvis.
Tineijeruli kultura
gansxvavebiT
erovnuli
umciresobebis
struqturebSi, kerZod, kulturisa da sportis saministrosa da meriis
kulturisa
da
sportis
saqalaqo
samsaxurSi
arsebobs
axalgazrdobis
saqmeTa departamenti da ganyofileba. M
miuxedavad amisa, TbilisSi mwvaved dgas axalgazrdaTa, mozardTa
problemebi- upartrono bavSvTa prostituciiT dawyebuli, mozardTa
40% -
is mier wera-kiTxvis TiTqmis ucodinarobiT damTavrebuli.
141
142
umZimesi
socialur-ekonomikuri
pirobebi
Tavis
fsiqologiur
zegavlenas axdens aramarto socialurad daucveli fenebis mozardebze, es
problema Tavs iCens SedarebiT SeZlebuli fenis axalgazrdebSic. Kkvlevis
analizma
cxadyo,
rom
wina
TaobasTan
SedarebiT,
Tineijerebs
Zalze
mkveTrad aqvT gamoxatuli e.w. gaucxoebis sindromi. (ra Tqma unda es
aramarto Tbilisis, an Tundac saqarTvelos problemaa, aq Cven zogad
msoflio
tendenciasTanac
gvaqvs
saqme,
gamowveuli
obieqturi,
globalisturi procesebiT), magram gaCnda subieqturi, qarTuli, da kerZod,
Tbilisuri tendencia, romelic ar iyo damaxasiaTebeli Tundac erTi
TaobiT
ufrosi
respondentebisaTvis-NniSandoblivia
is
damokidebuleba,
romelic
gamovlinda,
gansakuTrebiT,
axalgazrdebis
mxridan,
Tbilisuri
kulturis
Taviseburebis
mimarT,
rasac
misi
indiferentuli
mozardebisa
iseTi
mosaxleobis
da
specifikuri
polieTnikuroba
ganapirobebda.
Tanamedrove
TbilisSi
ukve
Camoyalibda
Tineijeruli
kulturis
sfecifiuri saxe. GgansxvavebiT dasavluri Tineijeruli kulturisa, is
ufro erTferovania
garkveuli
da mcire areals
agresiuli
stili,
ritmisa
moicavs. Tumca
da
mZafri
aqac SeiniSneba
feris
siWarbe.
gansakuTrebiT sainteresoa grafitis xelovnebis gamovlinebebi, romelic
dasavluri modelisamebr gareubnebidan qalaqis centrisaken vrceldeba.
Tumca igive niu-iorkisagan gansxvavebiT, sruliad sxva ideur-esTetiur
safuZvels emyareba.
sagulisxmoa,
rom
bolo
wlebis
manZilze
qalaqSi
monumenturi
mxatvrobis bumis fonze, grafitis mimdevarTa mxridan Cndeba gamZafrebuli
socialuri agresia. sazogadoebrivi kedlebis sivrcis mcocav aneqsias,
romelic
TineijerTa
grafitis
azriT
xelovnebis
upirispirdeba
anarqistul
zemodan
ideologias
marTuli
procesi,
efuZneba,
oRond
`SefuTuli~ maskulturis efeqturi saxiT.
kulturis maregulirebeli sakanonmdeblo baza
arsebuli kanonmdeblobiT problemas warmoadgens:
142
143
adgilobrivi
TviTmmarTvelobis
uflebamosilebis
popularizaciis
SezRudva
mizniT,
(municipaluri)
kulturuli
aseve
organoebis
memkvidreobis
garkveuli
dacvisa
administrirebis
da
uflebebis
miniWebis sferoSic.
iseve
rogorc
`muzeumebis
Sesaxeb~
kanonSi,
`kulturuli
memkvidreobis dacvis Sesaxeb~ kanonSic ar aris cxadi, Tu ra funqciebi
akisria
adgilobrivi
TviTmmarTvelobis
organoebs
kulturuli
memkvidreobis dacvis sferoSi; kerZod, adgilobrivi TviTmmarTvelobis
organoebis funqciebi Semoifargleba mxolod ZeglTa dacvis organoebis
informaciuli teqnikuri xelSewyobiTa da uZravi Zeglis niSnis mqone
obieqtis gamovleniT.
kanonebiT
`Teatrebis
ganusazRvrelia
Tu
ris
Sesaxeb~
da
safuZvelze
`muzeumebis
miiCneva
Teatri
Sesaxeb~
an
muzeumi
municipaluri daqvemdebarebis muzeumad an Teatrad. kanoniT `Teatrebis
Sesaxeb~, gansazRvrulia, rom municipaluri Teatri aris iseTi Teatri,
romelic
finansdeba
adgilobrivi
biujetidan,
magram
kanoni
ar
iTvaliswinebs adgilobrivi (municipaluri) organoebis uflebamosilebas,
daafuZnos
adgilobrivi
daqvemdebarebis
Teatri
sajaro
samarTlis
iuridiuli piris saxiT, gansazRvros Teatris marTvis struqtura, Teatris
samxatvro xelmZRvanelisa da Teatris direqtoris arCevis (daniSvnis) wesi.
igive problemas vawydebiT kanonSi `muzeumebis Sesaxeb~.
kanonSi
`sabiblioTeko
saqmis
Sesaxeb~
gaTvaliswinebulia,
rom
saqarTvelos sabiblioTeko sistema Sedgeba saxelmwifo da arasaxelmwifo,
adgilobrivi da sauwyebo biblioTekebis qselebisagan. amasTan kanoniT araa
detalurad regulirebuli municipaluri organoebis mier biblioTekebis
dafuZnebis, maTi organizaciisa da dafinansebis
fizikur
da
iuridiul
uflebamosilebas.
samarTlebrivi
aucilebelia
adgilobrivi
amasTan,
formiT
kanoniT
pirebs
aZlevs
araa
SeiZleba
wesi. kanoni, mxolod
biblioTekis
gansazRvruli
dafuZndes
`sabiblioTeko
TviTmmarTvelobis
ra
dafuZnebis
organizaciul-
biblioTekebi.
saqmis
Sesaxeb~
organoebis
Sesabamisad,
ganisazRvros-
uflebamosileba,
biblioTekebis dafuZnebisa da maTi Semdgomi efeqturi organizebis mizniT.
143
144
danarTi #2
TbilisSi Camosul (an gavliT myof) mogzaurTa, mecnierTa arasruli sia,
romlebmac mravali saintereso masala datoves saqarTvelosa da Tbilisis
Sesaxeb:
Teofane bizantieli – VI s-is II naxevris bizantieli istorikosi (pirveli
moixseniebs Tbiliss, rogorc iberTa dedaqalaqs);
evlia Celebi – Turqi mogzauri, geografi da istorikosi (10 tomiani
`mogzaurobis wigni~, II tomi – saqarTvelo, Tbilisi);
germanelebi:
karl eduard fon aixenvaldi – zoologi da mineralogi, eqimi, mecnieri,
(imyofeboda TbilisSi 1826w.)\;
iohan anton giuldenStedti – mecnieri, mogzauri (imyofeboda TbilisSi
1771-72 w.w.);
iegeri – naturalist-entomologi (imyofeboda TbilisSi 1825 w.);
hainrix iulius fon klaproTi – lingvisti da orientalisti (imyofeboda
TbilisSi 1808 w.);
karl
hainrix
emil
koxi
–
botanikosi,
dendrologi
da
mogzauri
(imyofeboda TbilisSi 1836 – 1844 w.);
iakob rainegsi – eqimi da mogzauri (imyofeboda TbilisSi 1774-1783 w.);
ditrix-kristof romeli – istorikosi, eTnografi da filologi;
oto vilhelm herman abixi – bunebismetyveli, geologi, kavkasiis mkvlevari,
`kavkasiis geologiis mama~ (TbilisSi cxovobda
1847-1876 w.w.);
ernst verneri- mecnieri da mewarme;
valter da oto fon simensebi – mecnierebi da mewarmeebi (valteri da oto
dakrZaluli arian TbilisSi);
artur laisti – mwerali, mTargmneli (Targmna `vefxistyaosani~);
paul da elene frankenebi – mxatvrebi (TbilisSi cxovobden 1852-58 w.w.);
144
145
frangebi
amur ogiust lui Jozef bertelo baron de bai – mecnieri, istorikosi,
arqeologi da sazogado moRvawe (imyofeboda TbilisSi
1898-1902 w.w.);
Sarl belanJe – naturalisti (imyofeboda TbilisSi 1825 w.);
Jak
fransua
gamba
–
mogzauri
da
vaWari,
safrangeTis
konsuli
saqarTveloSi 1820-24 wlebSi,
Sarl degreli de fua – oficeri;
emil levie – mogzauri (XIX s-is 90-ani wlebi);
aleqsandre diuma (mama) – frangi mwerali (imyofeboda TbilisSi 1858-59 w.w.);
peisoneli – mogzauri (XVIII s-is 50-60 wlebi);
jozef ternefori – botanikosi da eqimi (imyofeboda TbilisSi 1701 w.);
Jan Sardeni – mogzauri, iuveliri (imyofeboda TbilisSi 1672-73 w.w.);
mari felisite brose – orientalisti da qarTvelologi. qarTvelologiis
fuZemdebeli evropaSi.
italielebi:
marko polo – mogzauri da mwerali (imyofeboda TbilisSi 1298);
dionijo karlo da piaCenca – kaTolike misioneri;
ambrojo kontarini – venecieli diplomati (imyofeboda TbilisSi 1475 w.);
abdon ferdinandis Ze inoCenci – baletmaisteri da pedagogi (cxovrobda
TbilisSi 1887-1930 w.w.);
jovani skudiero – arqiteqtori (1846 w.).
arabi mecnierebi da mogzaurebi
al-iakubi, iakuTi, ibn al-adini, ibn al-asiri, ibn haukali, al-idrisi, alistaxer, zaqaria al-kazvini, al-tabari al-fariki,
145
146
ingliselebi
robert
laieli
–
ingliseli
botanikosi
da
mogzauri
(imyofeboda
TbilisSi 1822 w.);
Tomas olkoki – ingliseli mogzauri (imyofeboda TbilisSi 1828 w.);
jon oliver da marjori uordropebi (da-Zma) – ingliseli diplomati da
mTargmneli (Targmna `vefxistyaosani~);
amerikelebi
el smiTi – amerikeli misioneri da orientalisti (imyofeboda TbilisSi
1838 w.);
jon ernst steinbeki – amerikeli mwerali, nobelis premiis laureati (1947
da 1963 wlebSi 2-jer iyo TbilisSi);
ungreli
mixai ziCi – fermweri da grafikosi (daasuraTa `vefxistyaosani~);
Svedi
oto iakob simonsoni – arqiteqtori (1858-1909 w.w.);
mravali rusi, iraneli da sxva qveynis warmomadgeneli.
146

Documentos relacionados

სასწავლო მოდულების/კურსების ჩამონათვალი შესაბ

სასწავლო მოდულების/კურსების ჩამონათვალი შესაბ abstraqtuli (“usagno”) xelovneba da misi roli postmodernul epoqaSi rogor SeviswavloT samganzomilebian gamosaxulebaTa epoqis xelovneba; meTodologiebi, samomavlo perspeqtivebi Teatrmcodneobis mimarTu...

Leia mais

rubikoni gadalaxulia, samarTlianoba aRdga

rubikoni gadalaxulia, samarTlianoba aRdga Tanamdebobaze aRadgina. Tumca igi aRar apirebs kulturis samsaxuris ufrosad muSaobas. Tu ratom, - amas Tavad qalbatoni iza mogaxsenebT. minda kidev erTxel udidesi madliereba da pativiscema gamovxato...

Leia mais

1 gamocemulia gamocemulia saqarTvelos axalgazrda ekonomistTa

1 gamocemulia gamocemulia saqarTvelos axalgazrda ekonomistTa Tbilisis meriis socialuri SeRavaTebis programa .............. 74 saxelmwifo socialuri programebis Sefasebebi................... 79 informirebulobis done da informaciis wyaroebi .............. 86 pr...

Leia mais

Country Operations Business Plan (2014

Country Operations Business Plan (2014 romelic aziis ganviTarebis banks (ADB) saqarTvelosTvis aqvs SemuSavebuli, SesabamisobaSia ADB-is „strategia 2020“-Si gansazRvrul prioritetebTan da warimarTeba ADB-is qveyanasTan 2014-2018 wlebis Ta...

Leia mais

The following report examines areas for improvement in the

The following report examines areas for improvement in the cudia... gzaze sxva araferia saintereso sanaxavi an gasakeTebeli da normaluri kafec ki arsad aris." meorem aRniSna, rom "varZia Zalian mniSvnelovania qarTuli kulturisaTvis, magram aq ar aris arafer...

Leia mais

municipaluri leqsikoni

municipaluri leqsikoni municipaluri leqsikoni Sedgenilia efeqtiani mmarTvelobis sistemis da teritoriuli mowyobis reformis centris eqspertis aleqsandre svaniSvilis mier.

Leia mais

list of implemented Projects of GTA_ GEO

list of implemented Projects of GTA_ GEO 1. kavkasiis turistuli gamofena (CTF) aprili 2008 saqarTvelos turizmis asociaciam aWaris da guriis turizmis asociaciebTan erTad monawileoba miiRo kavkasiis turstul gamofenaSi (CTF). RonisZiebis mxa...

Leia mais

memkvidreobis Sefasebis saxelmZRvanelo

memkvidreobis Sefasebis saxelmZRvanelo 1990 wlidan moyolebuli Catarebuli samuSaos kompilaciasa da ganaxlebas da ZiriTadad efuZneba arqiteqturuli memkvidreobisa da istoriuli nagebobebis sabaziso monacemTa indeqss, romelic damtkicebulia e...

Leia mais